چرا بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا عزل شد؟
در بیستم خرداد ۱۳۶۰ امام خمینی با صدور حکمی ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهور وقت را از فرماندهی کل قوا برکنار کردند. این تصمیم پس از ماه‌ها تنش سیاسی میان رئیس‌جمهور و مجلس بر سر اداره کشور و نحوه مدیریت جنگ تحمیلی اتخاذ شد و زمینه‌ساز تغییر چشمگیر اوضاع جبهه‌ها گردید.
به گزارش خبرنگار سیاسی باشگاه خبرنگاران توانا؛ ابوالحسن بنی‌صدر در بهمن ۱۳۵۸ به عنوان نخستین رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد. اما از همان ماه‌های ابتدایی، اختلافات او با نیروهای خط امام و اکثریت مجلس شورای اسلامی آشکار شد. مهم‌ترین نمود این اختلافات در ماجرای انتخاب نخست‌وزیر بروز یافت.پس از کشمکش‌های طولانی میان رئیس‌جمهور و مجلس، سرانجام در شهریور ۱۳۵۹، شهید محمدعلی رجایی با رأی اعتماد مجلس به نخست‌وزیری رسید. با وجود تشکیل دولت، اختلافات میان بنی‌صدر و سایر ارکان نظام نه تنها پایان نیافت، بلکه روزبه‌روز عمیق‌تر شد و فضای سیاسی کشور را تحت تأثیر قرار داد.
جنگ تحمیلی و تشدید انتقادات به فرمانده کل قواپس از انتخاب ابوالحسن بنی‌صدر به ریاست‌جمهوری در بهمن ۱۳۵۸، امام خمینی(ره) در ۳۰ بهمن همان سال، با استفاده از اختیارات رهبری، فرماندهی کل نیروهای مسلح را به او تفویض کردند. در آن مقطع، کشور با بحران‌های امنیتی داخلی و تهدیدات خارجی روبه‌رو بود و بنی‌صدر نیز به دلیل حضور در شورای انقلاب و فعالیت در حوزه مسائل دفاعی، از سوی امام برای این مسئولیت انتخاب شد. با این حال، عملکرد او در مدیریت جنگ و اختلافات سیاسی گسترده با دیگر مسئولان نظام، سرانجام به عزل وی از فرماندهی کل قوا در ۲۰ خرداد ۱۳۶۰ انجامید.لازم به ذکر است، در ماه‌های نخست جنگ، بخش‌هایی از خاک ایران از جمله خرمشهر، قصرشیرین، سوسنگرد و مناطق دیگری از غرب و جنوب کشور به اشغال ارتش بعث عراق درآمد. نیروهای انقلابی، سپاه پاسداران و بسیاری از فرماندهان نظامی نسبت به نحوه اداره جنگ و کمبود پشتیبانی از رزمندگان انتقاد داشتند.در همین حال، تلاش‌های مکرر امام خمینی(ره) برای ایجاد وحدت میان مسئولان کشور و پایان دادن به اختلافات سیاسی نیز نتیجه مطلوبی در پی نداشت و شکاف میان بنی‌صدر و جریان خط امام روزبه‌روز افزایش یافت.
عزل بنی‌صدر از فرماندهی کل قواسرانجام در ۲۰ خرداد ۱۳۶۰، امام خمینی(ره) پس از مشورت با مسئولان ارشد کشور، طی حکمی کوتاه، ابوالحسن بنی‌صدر را از سمت فرماندهی کل قوا عزل کردند.در متن این حکم آمده بود:«بسم‌الله الرحمن الرحیم. بنا به پیشنهاد شورای دفاع و نظر به عدم صلاحیت آقای ابوالحسن بنی‌صدر برای فرماندهی کل نیروهای مسلح، ایشان را از فرماندهی کل نیروهای مسلح برکنار نمودم.»این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که بحران‌های سیاسی داخلی، تشدید فعالیت گروهک‌ها و مشکلات ناشی از جنگ، کشور را در یکی از حساس‌ترین مقاطع پس از پیروزی انقلاب قرار داده بود.
نطق تاریخی رهبر شهید در مجلسپس از عزل بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا، مجلس شورای اسلامی بررسی طرح عدم کفایت سیاسی رئیس‌جمهور را آغاز کرد. در روزهای پایانی خرداد ۱۳۶۰، موافقان و مخالفان طرح در مجلس به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.در این میان، نطق آیت‌الله شهید سیدعلی خامنه‌ای از مهم‌ترین سخنرانی‌های جلسات بررسی عدم کفایت سیاسی بود. ایشان با استناد به قانون اساسی، تأکید کردند که مسئله بر سر یک اختلاف شخصی یا جناحی نیست، بلکه بحث بر سر صلاحیت اداره کشور و حفظ انقلاب اسلامی است.آیت‌الله خامنه‌ای مجموعه‌ای از دلایل را برای عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر برشمرد؛ از جمله تقابل با نهادهای قانونی کشور، تضعیف مجلس و دولت، حمله به سپاه پاسداران و نهادهای انقلابی، بی‌توجهی به رهنمودهای امام خمینی(ره)، ایجاد تنش و اختلاف در جامعه، تخریب چهره جمهوری اسلامی در رسانه‌های خارجی و سوءمدیریت در شرایط جنگ.ایشان در پایان این نطق تأکید کردند که حجم شواهد و مستندات موجود درباره عملکرد بنی‌صدر به اندازه‌ای است که «یک دهم آن نیز برای اثبات عدم کفایت سیاسی وی کافی بود».
رأی تاریخی مجلس به عدم کفایت سیاسی بنی‌صدرپس از چند روز بحث و بررسی، در ۳۱ خرداد ۱۳۶۰ طرح عدم کفایت سیاسی رئیس‌جمهور به رأی گذاشته شد.از مجموع نمایندگان حاضر، ۱۷۷ نفر به عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر رأی مثبت دادند و تنها تعداد اندکی با این طرح مخالفت کردند. بدین ترتیب مجلس شورای اسلامی رسماً اعلام کرد که ابوالحسن بنی‌صدر صلاحیت ادامه تصدی مقام ریاست‌جمهوری را ندارد.این رأی یکی از مهم‌ترین تصمیمات سیاسی سال‌های نخست جمهوری اسلامی به شمار می‌رود و مسیر تحولات سیاسی کشور را وارد مرحله جدیدی کرد.
تأیید امام و پایان نخستین ریاست‌جمهورییک روز پس از رأی مجلس، در اول تیرماه ۱۳۶۰، امام خمینی(ره) رأی نمایندگان را تنفیذ کردند و بنی‌صدر رسماً از مقام ریاست‌جمهوری برکنار شد.با این تصمیم، نخستین تجربه ریاست‌جمهوری در جمهوری اسلامی پایان یافت. از آن پس اداره کشور به صورت موقت در اختیار شورای موقت ریاست‌جمهوری قرار گرفت تا مقدمات برگزاری انتخابات جدید فراهم شود.
فرار از ایران و پیوند با منافقینپس از برکناری، بنی‌صدر وارد فاز تقابل علنی با نظام جمهوری اسلامی شد و به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نزدیک‌تر گردید. هم‌زمان، کشور با موجی از اقدامات تروریستی این سازمان مواجه شد که اوج آن در حوادث خونبار تابستان ۱۳۶۰ از جمله انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و شهادت آیت‌الله بهشتی و ۷۲ تن از یاران انقلاب بود.سرانجام ابوالحسن بنی‌صدر در مرداد ۱۳۶۰ به همراه مسعود رجوی به صورت مخفیانه از ایران گریخت و به فرانسه رفت. بدین ترتیب پرونده سیاسی نخستین رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران، که با رأی گسترده مردم آغاز شده بود، کمتر از یک سال و نیم پس از آغاز مسئولیتش با عزل، عدم کفایت سیاسی و خروج از کشور پایان یافت.
12:13 - 20 خرداد 1405