خاک عراق ترک خورد
با کاهش بارشها و کمبود آب، عراق به مرز یک فاجعه زیستمحیطی رسیده است؛ هزاران هکتار زمین کشاورزی نابود و موج مهاجرت خاموش آغاز شده است.
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ عراق امروز با بحرانی کمسابقه روبهرو است؛ بحرانی که دیگر تنها تهدیدی زیستمحیطی محسوب نمیشود، بلکه به مسئلهای امنیتی، اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. کارشناسان و نمایندگان پارلمان هشدار میدهند که خشکسالی در عراق به «فاجعه واقعی» بدل شده و اگر دولت راهبردی ملی و فوری برای مدیریت آب و مقابله با تغییرات اقلیمی تدوین نکند، این کشور در آینده نزدیک ممکن است با سرزمینی بدون رودخانه، بدون کشاورزی و بدون توان مقاومت روبهرو شود.
رودخانههای دجله و فرات؛ شریانهای خشکشده عراق
گزارشهای بینالمللی و محلی نشان میدهد عراق بهشدت از تغییرات اقلیمی و سیاستهای آبی ترکیه، آسیب دیده است. کاهش بیسابقه بارشها و رهاسازی محدود آب از سدهای ترکیه، سطح آب دو رود دجله و فرات را به پایینترین میزان در چند دهه اخیر رسانده است. این کاهش منجر به خشک شدن هزاران هکتار زمین کشاورزی، ترک روستاها و افزایش مهاجرتهای داخلی شده است.بر اساس دادههای رسمی، حدود 40 درصد از جمعیت عراق برای معیشت خود به کشاورزی، دامداری و صید وابستهاند و با تداوم خشکسالی و افزایش شوری آب، این گروهها در معرض خطر مستقیم از دست دادن منابع درآمد و زیست خود قرار دارند. در همین حال، 60 درصد از اراضی کشاورزی عراق از بین رفته و بیش از 70 درصد دیگر در معرض خطر بیابانزایی و خشکی کامل قرار دارند.
ائتلاف بحران: اقلیم، سیاست و کمکاری دولت
یاسر الحسینی، نماینده پارلمان عراق، با انتقاد از دولت گفته است: «مسئله آب در عراق دیگر نمیتواند با واکنشهای مقطعی اداره شود. کشور فاقد استراتژی ملی بلندمدت برای حفظ حاکمیت آبی است و تاکنون از ابزارهای ژئوپلیتیک و اقتصادی خود برای فشار بر ترکیه استفاده نکرده است.»او هشدار داد که ترکیه با استفاده از بحران آب بهعنوان ابزار نفوذ، «عملاً حقآبه عراق را گروگان گرفته» و دولت بغداد باید روابط خود با آنکارا را بر اساس اصول حاکمیت و منافع ملی بازتعریف کند.در همین زمینه، حسن الأسدی، نماینده استان ذیقار، نیز با تأکید بر اینکه «جنگ آب ترکیه علیه عراق» واقعیتی انکارناپذیر است، گفت: «بسیاری از مناطق استان ذیقار با کمبود شدید آب روبهرو هستند و این امر امنیت غذایی و اجتماعی استان را بهشدت تهدید میکند.»
از ارضالسواد تا سرزمین خشک: پیامدهای اقتصادی خشکسالی
عراق که روزگاری بهعنوان «ارضالسواد»(مناطق سرسبز و حاصلخیز) و مهد تمدنهای کشاورزی شناخته میشد، اکنون با از دست دادن منابع آبی خود، در حال تبدیلشدن به کشوری خشک و وابسته است. به گفته نهادهای محلی، کاهش بارندگیها و افزایش دمای هوا باعث تبخیر سریع منابع آبی شده و در کنار سدسازیهای ترکیه، توازن طبیعی جریان آب را مختل کرده است.گزارش کمیسیون کشاورزی و منابع آبی پارلمان عراق تأکید دارد که خشکسالی کنونی «امنیت غذایی و اجتماعی کشور را مستقیماً تهدید میکند» و باعث افت شدید تولید محصولات استراتژیک مانند گندم و جو شده است.نائبة زوزان کوجر، عضو کمیسیون، اعلام کرده است که خسارات ناشی از تغییرات اقلیمی و کمبود آب «بسیار سنگین» بوده و بهطور مستقیم بر دامداری و کشاورزی، بهویژه در استانهای جنوبی، اثر گذاشته است. او خواستار اجرای برنامههای فوری برای بازسازی مناطق آسیبدیده و حمایت از کشاورزان و دامداران شد تا از افزایش موج مهاجرت به شهرها جلوگیری شود.
نابودی تالابها و پیدایش «پناهجویان اقلیمی»
یکی از مهمترین قربانیان این بحران، اهوار جنوب عراق است که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. این مناطق اکنون با خطر نابودی کامل روبهرو هستند. خشک شدن تالابها باعث از بین رفتن ذخایر ماهی، مرگ گسترده گاومیشهای آبی و از بین رفتن منبع اصلی درآمد هزاران خانواده در جنوب کشور شده است.به گفته نهادهای محیطزیستی، «جوامع اهورنشین» در حال ترک خانههای خود هستند و پدیده جدیدی با عنوان «پناهجویان اقلیمی» در عراق شکل گرفته است. کاهش شدید آب آشامیدنی و افت کیفیت آن در برخی مناطق نیز بحران انسانی جدیدی را رقم زده است.
توافق آب با ترکیه؛ فرصت یا تهدید؟
در حالی که بحران ادامه دارد، بغداد و آنکارا در دوم نوامبر ۲۰۲۵ توافقنامهای برای مدیریت آب امضا کردند. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که این توافق «فاقد الزام حقوقی و ضمانت اجرایی» است و ترکیه همچنان از اجرای کامل آن سر باز میزند.بر اساس گزارش «مرصد عراق سبز»، ترکیه بهتازگی از آزادسازی آب بر اساس مفاد توافق خودداری کرده و علت را «ابهام در بندهای قرارداد» عنوان کرده است. این اقدام باعث تداوم خشکی در دو رودخانه اصلی و تشدید بحران آب شرب در مناطق مرکزی و جنوبی کشور شده است.کارشناسان میگویند ترکیه با این سیاست، «در پی امتیازگیری سیاسی و اقتصادی از بغداد» است و دولت عراق باید با «قدرت و درایت بیشتر» در مذاکرات آینده شرکت کند و از هرگونه عقبنشینی در مقابل فشارهای آنکارا پرهیز کند.
اقتصاد زیر سایه بیآبی؛ تهدید امنیت غذایی و صنعتی
خشکسالی در عراق فقط پیامد زیستمحیطی ندارد، بلکه بهطور مستقیم بر اقتصاد و تجارت کشور نیز اثر گذاشته است. عراق که زمانی صادرکننده محصولات کشاورزی بود، امروز بیش از 80 درصد از مواد غذایی خود را وارد میکند.به گفته کارشناسان، ادامه این روند، وابستگی اقتصادی عراق را به واردات افزایش داده و آن را در برابر باجخواهی منطقهای آسیبپذیر کرده است. مظهر محمد صالح، مشاور اقتصادی نخستوزیر، ضمن اشاره به توافق آبی با ترکیه، آن را «تلاشی برای مدیریت موقت بحران» دانسته و تأکید کرده است بخشی از درآمد نفت عراق برای پروژههای آب اختصاص یافته است، اما منتقدان هشدار میدهند که این سازوکار ممکن است به مدل «نفت در برابر آب» تبدیل شود.دکتر رمضان حمزه، کارشناس استراتژی آب، هشدار داد که واگذاری پروژههای آبی به شرکتهای ترکیهای بدون نظارت میتواند آینده منابع آبی عراق را در معرض خطر جدی قرار دهد.
آیندهای نگرانکننده؛ از امنیت آبی تا بقای ملی
کارشناسان اتفاق نظر دارند که عراق بدون برنامهریزی دقیق و اعمال فشار سیاسی و اقتصادی مؤثر، در آستانه فاجعهای چندوجهی قرار دارد. توافق با ترکیه اگرچه در ظاهر گامی برای سازماندهی منابع آبی است، اما بدون تعهدات الزامآور، خطر کاهش بیشتر سهم آب عراق همچنان پابرجاست.ادامه سکوت و نبود استراتژی قاطع، میتواند عراق را به کشوری بدون رودخانه، بدون کشاورزی و بدون توان مقاومت در برابر فشارهای منطقهای بدل کند.در شرایطی که جهان با بحران اقلیمی مواجه است، سرنوشت عراق به تصمیمات امروز دولت و ملت آن وابسته است؛ تصمیماتی که میتواند میان نجات «بلاد الرافدین» یا فرو رفتن آن در بیابان عطش و فقر تفاوت ایجاد کند.#عراق_خشکسالی
19:04 - 22 آبان 1404
0 بازدید
تازه ترین اخبار
- فروشگاه زنجیرهای معروف پلمب شد
- استقبال گسترده از جشنواره «هنرهای سنتی 2026» در «الدرعیة»
- سیزدهبدر کهگیلویه به یاد شهدای رمضان سبز شد
- پیام بانوی سلسلهای برای رهبر انقلاب
- پلمب بازار میوه و ترهبار در پردیس
- اساتید چهارمحال و بختیاری: تجاوز به دانشگاهها را محکوم میکنیم
- غرس نهال به یاد شهدای شهرقدس در روز طبیعت
- گشت مشترک در روز تعطیل
- عصرِ خفتِ آمریکایی
- ترافیک هنوز به جادههای شمال نرسید