ازسرگیری صادرات نفت کردستان عراق در سایه بیاعتمادی بغداد
خط لوله صادرات نفت اقلیم کردستان به بندر جیهان ترکیه بار دیگر فعال شده، اما چشمانداز اجرای کامل توافق نفتی میان بغداد و اربیل همچنان در ابهام است.
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ پس از گذشت بیش از دو سال و نیم وقفه، امروز شنبه روند صادرات نفت خام از میادین اقلیم کردستان عراق به بندر جیهان ترکیه از سر گرفته شد؛ اتفاقی که از سوی مقامات بغداد و اربیل «تاریخی» توصیف شده، اما شواهد حاکی از آن است که خوشبینی نسبت به تداوم این روند همچنان با اما و اگرهایی جدی همراه است.بر اساس گزارش شبکه عراقی «شفق نیوز»، میانگین صادرات اولیه از این مسیر در حال حاضر حدود ۱۹۰ هزار بشکه در روز اعلام شده؛ رقمی پایینتر از سطح صادرات پیش از توقف خط لوله در مارس ۲۰۲۳ که حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز بود. روند فعلی صادرات از طریق شرکت بازاریابی نفت عراق (SOMO) انجام میشود.این بازگشایی نتیجه سلسله نشستهایی میان وزارت منابع طبیعی اقلیم کردستان و وزارت نفت دولت مرکزی عراق بوده است؛ اما با توجه به تجربههای قبلی و اختلافهای عمیق تاریخی بر سر مدیریت درآمدهای نفتی، برخی کارشناسان این توافق را نه یک راهحل نهایی، بلکه یک آتشبس موقت ارزیابی میکنند.
معادله قدیمی بازگشته: نفت در برابر حقوق
در چارچوب توافق جدید، دولت اقلیم موظف است کل نفت تولیدی خود را به شرکت سومو تحویل دهد تا این شرکت عملیات صادرات را از طریق بندر جیهان انجام دهد. در مقابل، دولت مرکزی بغداد متعهد شده حقوق کارکنان اقلیم را پرداخت کرده و سهم اقلیم از بودجه عمومی کشور را تأمین کند.یکی از نکات مالی مهم در این توافق، تعیین رقم ۱۶ دلار بهازای هر بشکه نفت است که به عنوان هزینه تولید به شرکتهای فعال در اقلیم اختصاص داده میشود. این مبلغ نه بهصورت نقدی، بلکه به شکل نفت خام پرداخت میشود تا از فشار مالی بر بودجه دولت کاسته شود. قرار است تا پایان سال، یک ارزیابی مستقل برای تعیین واقعی هزینههای تولید نیز صورت گیرد.این مدل، بهعنوان یک «راهحل میانه» طراحی شده تا هم تداوم فعالیت شرکتهای خارجی تضمین شود و هم کنترل دولت مرکزی بر درآمدها حفظ گردد. با این حال، مکانیزم پرداخت غیرنقدی، خود میتواند در آینده محل مناقشههای اجرایی و حسابرسی باشد.
پای بازیگران جهانی به میان آمد
در سطح بینالمللی، شرکت Vitol، بزرگترین بازرگان مستقل نفت در جهان، بهعنوان مجری فروش نفت صادراتی کردستان از بندر جیهان معرفی شده است. بلومبرگ گزارش داده که این مشارکت تنها نقش بازاریابی ندارد، بلکه بخشی از حلوفصل مطالبات مالی معوقه نیز محسوب میشود.در سالهای گذشته، ویتول به اقلیم کردستان وامهایی در قالب «نفت در برابر پول نقد» پرداخت کرده بود. توقف صادرات، موجب ایجاد بدهیهای حلنشده شده و اکنون با بازگشایی مسیر صادرات، این بدهیها قرار است تسویه شوند.تا کنون هشت شرکت از جمله Gulf Keystone و HKN موافقت خود را با این سازوکار اعلام کردهاند. اگر شرکت بزرگ DNO نروژی نیز به توافق بپیوندد، احتمال افزایش صادرات تا سقف ۵۰۰ هزار بشکه در روز نیز وجود دارد؛ رقمی که میتواند عراق را به بازیگری قدرتمندتر در بازار اروپا تبدیل کند.
بغداد همچنان نگران تعهدات عملنشده اربیل
با وجود آغاز دوباره صادرات، نشانههایی وجود دارد که از بیاعتمادی عمیق دولت مرکزی نسبت به اجرای کامل تعهدات اقلیم حکایت دارد.در همین زمینه، حسین علی، عضو مجلس نمایندگان عراق، امروز شنبه دولت اقلیم کردستان را به «تعلل و طفرهروی» در اجرای توافقهای نفتی متهم کرد. او در گفتوگو با خبرگزاری «المعلومة» اظهار داشت: «دولت اقلیم تاکنون هیچ درآمد نفتیای را به دولت مرکزی تحویل نداده است، با وجود آنکه بند صریحی در قانون بودجه فدرال وجود دارد که اقلیم را به تحویل روزانه ۲۵۰ هزار بشکه نفت ملزم میکند.»او ادامه داد: «نهادهای رسمی دولت تأیید کردهاند که اقلیم از زمان توافق تاکنون هیچ درآمد حاصل از فروش نفت را به خزانه دولت واریز نکرده و این عدم پایبندی میتواند باعث وارد آمدن خسارات مالی جدی به کشور شود.»نماینده پارلمان عراق همچنین گفت: «بر اساس قانون، اقلیم موظف است نهفقط درآمدهای نفتی بلکه درآمدهای غیرنفتی خود را نیز به شرکت ملی سومو تحویل دهد، اما این تعهد تاکنون اجرایی نشده و این رفتار، تخلف قانونی محسوب میشود.»
چرا بازار جهانی نفت بیتفاوت بود؟
بازار جهانی نفت اما برخلاف انتظار، واکنش چشمگیری به ازسرگیری صادرات از اقلیم کردستان نشان نداد. کارشناسان معتقدند که دلیل این بیتفاوتی، ماهیت انتقال نفت است که بیشتر به بازتوزیع جریانهای داخلی مربوط میشود تا افزایش واقعی عرضه جهانی.تحلیلگران بلومبرگ میگویند بخش زیادی از نفتی که قرار است صادر شود، قبلاً برای مصرف داخلی در اقلیم استفاده میشد و حالا صرفاً مسیرش تغییر کرده است. بههمین دلیل، تأثیر این رویداد بر قیمت نفت خام بسیار محدود و حتی ناپیدا بوده است.بر اساس دادههای شرکت مشاورهای «کپلر»، در بهترین حالت ممکن، این توافق میتواند بین ۵۰ تا ۱۰۰ هزار بشکه در روز به تولید فعلی اضافه کند، که این رقم برای بازتعریف نقشه عرضه جهانی انرژی کافی نیست.آینده توافق: موقت یا مسیر جدید؟در نهایت، هرچند ازسرگیری صادرات گامی مثبت در مسیر همکاری اقتصادی بین بغداد و اربیل تلقی میشود، اما تردیدها نسبت به تداوم این روند پابرجاست. بخش مهمی از ساختار این توافق، به اعتماد متقابل و پایبندی اجرایی بستگی دارد؛ چیزی که در گذشته بارها نقض شده است.#نفت_کردستان_عراق#صادرات_نفت_کردستان_عراق
10:26 - 27 سپتامبر 2025
0 بازدید