پیامدهای جنگ علیه ایران برای ژاپن
از شوک انرژی تا «مناقشه بر سر اصلاح قانون اساسی»
جنگ ایران اکنون به یکی از جدیترین شوکهای خارجی برای اقتصاد ژاپن در سالهای اخیر تبدیل شده است؛ کشوری که بهشدت به واردات انرژی وابسته است و کوچکترین اختلال در مسیرهای انتقال نفت و گاز میتواند آثار گستردهای بر اقتصاد و سیاست داخلی آن بگذارد.گزارشهای اقتصادی نشان میدهد موج افزایش قیمت نفت و مواد پتروشیمی ناشی از بحران خاورمیانه با سرعتی بیشتر از شوکهای قبلی به اقتصاد ژاپن منتقل شده است. برخی تحلیلها حتی این وضعیت را با بحران نفتی ۱۹۷۳ مقایسه میکنند و معتقدند سرعت انتقال تورم در این بحران از بسیاری از شوکهای پیشین بیشتر بوده است.نمادهای این بحران حتی در جزئیات زندگی روزمره نیز دیده میشود. یکی از نمونههای جالب توجه، تصمیم شرکت ژاپنی Calbee برای چاپ سیاهوسفید بستهبندی برخی محصولات از جمله چیپس است. دلیل این اقدام کمبود و افزایش قیمت جوهر چاپ اعلام شده است؛ مادهای که تولید آن به مشتقات نفتی مانند نفتا وابسته است. ژاپن حدود ۴۰ درصد نفتای مورد نیاز خود را از خاورمیانه وارد میکند و اختلال در مسیرهای انرژی، بهویژه در تنگه هرمز، به سرعت زنجیره تولید صنایع مختلف از بستهبندی تا پلاستیک و خودرو را تحت تأثیر قرار میدهد. به همین دلیل بسیاری از شرکتها در ژاپن اکنون در تلاشاند مصرف مواد اولیه را کاهش دهند یا به منابع جایگزین روی بیاورند.
در سطح کلانتر، دولت ژاپن نیز به دنبال تامین بسته حمایتی و یارانه انرژی برای خانوارها است تا فشار افزایش قیمت برق و سوخت در تابستان پیش رو را کاهش دهد. این اقدام نشان میدهد نگرانی از فشار تورمی به حدی جدی است که دولت ناچار شده به سیاستهای حمایتی روی آورد؛ موضوعی که در کشوری با سنت مالی نسبتاً محافظهکارانه، نشانهای از عمق بحران محسوب میشود.اما پیامدهای جنگ برای ژاپن فقط اقتصادی نیست؛ ابعاد سیاسی و امنیتی آن نیز اهمیت زیادی پیدا کرده است. حدود ۸۵٪ از شهروندان ژاپنی نسبت به جنگ آمریکا علیه ایران منتقد هستند. همچنین نظرسنجیها نشان میدهد بخش بزرگی از افکار عمومی ژاپن با پیوستن این کشور به درگیریهای نظامی خارجی مخالف است و بسیاری از شهروندان تأکید میکنند که اصل ۹ قانون اساسی نباید تغییر کند. این موضوع باعث شده بحث قدیمی درباره نقش نظامی ژاپن دوباره در مرکز توجه قرار بگیرد.
اصل ۹ قانون اساسی؛ ستون «ژاپن پسا جنگ جهانی دوم»پس از شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم و اشغال این کشور توسط نیروهای آمریکا، قانون اساسی جدیدی در سال ۱۹۴۷ تدوین شد. مهمترین و مشهورترین بخش آن اصل ۹ است؛ اصلی که ژاپن را به یک کشور صلحطلب تبدیل کرد.مضمون اصلی این اصل چنین است:• ژاپن برای همیشه جنگ را بهعنوان حق حاکمیتی کشور کنار میگذارد.• این کشور از تهدید یا استفاده از زور برای حل اختلافات بینالمللی خودداری میکند.• برای تحقق این هدف، ژاپن نیروهای نظامی تهاجمی مانند ارتش، نیروی دریایی و نیروی هوایی را به شکل متعارف در اختیار نخواهد داشت.در عمل البته ژاپن بعداً «نیروهای دفاع از خود» (Self‑Defense Forces) را ایجاد کرد که از نظر فنی ارتش محسوب نمیشوند اما در واقع یکی از پیشرفتهترین نیروهای نظامی دفاعی جهان به شمار میآیند. با این حال، چارچوب حقوقی اصل ۹ همچنان محدودیتهای مهمی برای عملیات نظامی خارج از خاک ژاپن ایجاد میکند.
تلاش برای تغییر قانون اساسی پس از آبه شینزواز دهههای اخیر، بهویژه در دوران نخستوزیری آبه شینزو، بخشی از جریان سیاسی ژاپن معتقد بود که این محدودیتها با واقعیتهای امنیتی جدید سازگار نیست. آنان میگفتند ژاپن باید بتواند ارتشی رسمی داشته باشد و در کنار متحدان خود نقش نظامی فعالتری ایفا کند. به همین دلیل، بحث اصلاح یا بازنویسی اصل ۹ به یکی از محورهای اصلی سیاست داخلی ژاپن تبدیل شد.در دولت اول دونالد ترامپ، بارها مطرح شد که ژاپن باید هزینه بیشتری برای حضور پایگاههای نظامی آمریکا در خاک خود بپردازد و دیگر نمیتواند از نظر امنیتی «رایگان سواری» کند. حتی درباره آینده برخی پایگاههای بزرگ نظامی آمریکا در ژاپن مانند اوکیناوا نیز بحثهایی مطرح شد.بازگشت نگرانیها در سایه جنگ جنگ جدید و بیثباتیهای جهانی باعث شده فضای افکار عمومی تغییر کند. اکنون بسیاری از ژاپنیها نگرانند که در صورت گسترش درگیریها، کشورشان به دلیل اتحاد امنیتی با آمریکا ناخواسته وارد جنگهای منطقهای شود. همین نگرانی باعث شده بخشی از جامعه که پیشتر نسبت به تغییر قانون اساسی انعطاف بیشتری داشت، اکنون دوباره از حفظ اصل ۹ دفاع کند.به این ترتیب، جنگی که هزاران کیلومتر دورتر رخ داده، نهتنها قیمت انرژی و کالاها در ژاپن را افزایش داده، بلکه بحث بنیادین درباره هویت امنیتی و نظامی این کشور را نیز دوباره زنده کرده است.در واقع، ژاپن امروز با دو پرسش همزمان روبهروست: از یک سو چگونه اقتصاد خود را در برابر شوکهای انرژی و زنجیره تأمین محافظت کند، و از سوی دیگر چگونه تعادل میان اتحاد امنیتی با آمریکا و سنت صلحطلبانه قانون اساسی خود را حفظ کند.
15:46 - 26 اردیبهشت 1405
0 بازدید
