چوب‌بازی مصر؛ میراثی از صعید که راه خود را به جهان باز کرده است
«چوب‌بازی» یکی از شناخته‌شده‌ترین بازی‌های سنتی در منطقه صعید مصر است که ریشه‌های آن به دوران مصر باستان نسبت داده می‌شود. این آیین که زمانی برای آموزش مبارزه و مهارت‌های رزمی به کار می‌رفت، در دو قرن اخیر به نمایشی آیینی و فرهنگی تبدیل شده و در سال ۲۰۱۶ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد.
چوب‌بازی در میان مردم صعید به عنوان «بازی مردان» شناخته می‌شود و یکی از عناصر ثابت جشن‌ها و مناسبت‌های مختلف این منطقه است. پژوهشگران با استناد به نقش‌برجسته‌ها و تصاویر موجود در معابد کرنک و مقبره‌های وادی ملوک و ملکه‌ها در اقصر، آن را از سنت‌های دیرینه مصر می‌دانند.به گفته پژوهشگران، این بازی در دوره‌های باستانی کارکردی رزمی داشته و برای آموزش سربازان در مبارزه با شمشیر مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این سنت بعدها از فضای نظامی خارج شد و به میان مردم راه یافت و نسل به نسل منتقل شد.چوب‌بازی تا دوره ممالیک همچنان جنبه رزمی داشت، اما در حدود ۲۰۰ سال اخیر به یک نمایش سنتی و آیینی تبدیل شده است؛ نمایشی که در جشن‌های عروسی، مولودی‌ها، مراسم نذر و دیگر مناسبت‌های شاد در شهرها و روستاهای صعید اجرا می‌شود.قدرت، هنر و هوش در میدان چوب‌بازیبرخلاف تصور رایج که چوب‌بازی را رقابتی خشن و خطرناک می‌داند، شکل امروزی آن بر اساس قوانین مشخص و با نظارت داوران اجرا می‌شود. ضربه‌ها معمولاً واقعی نیستند و بازیکن با چوب، ضربه را به سمت بدن حریف هدایت می‌کند، بدون آنکه قصد وارد کردن آسیب جدی داشته باشد.در فرهنگ این بازی، چهار عنصر «ادب و اخلاق، قدرت، هنر و هوش» اهمیت دارد. بازیکنان پیش از آغاز رقابت با یکدیگر دست می‌دهند و به بزرگ‌تر احترام می‌گذارند. برخی ضربه‌های ویژه نیز امتیاز بیشتری دارند؛ برای نمونه ضربه‌ای که با یک دست به سمت سر حریف زده می‌شود، سه امتیاز دارد، مشروط بر اینکه حریف نتواند آن را دفع کند.طبق قواعد این بازی، طول چوب نباید از ۱۵۰ سانتی‌متر بیشتر باشد و رقابت در فضای مشخصی برگزار می‌شود تا تماشاگران بتوانند در اطراف میدان مستقر شوند.
موسیقی و آیین‌های صعیدچوب‌بازی تنها یک رقابت فیزیکی نیست و موسیقی بخش جدایی‌ناپذیر آن محسوب می‌شود. بازیکنان معمولاً با لباس سنتی صعیدی، یعنی جلباب‌های گشاد، وارد میدان می‌شوند تا آزادی حرکت بیشتری داشته باشند.اجرای چوب‌بازی با نوای موسیقی محلی و ساز «مزمار صعیدی» همراه است و حضور تماشاگران، خانواده‌ها و بزرگان قبایل و روستاها نیز بخشی از آیین آن محسوب می‌شود. این مراسم در عروسی‌ها، اعیاد، مولودی‌ها و دیگر مناسبت‌های عمومی برگزار می‌شود.پس از پایان رقابت و معرفی برندگان نیز مراسمی نمادین برگزار می‌شود و بزرگان خانواده‌ها و قبایل برای تبریک به بازیکنان پیروز نزد آنها می‌روند. در فرهنگ محلی، بازیکنان برتر گاه با لقب «ابوزید الهلالی»، قهرمان مشهور داستان‌های عامیانه صعید، خطاب می‌شوند.از میدان‌های محلی تا یونسکوثبت چوب‌بازی در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو در سال ۲۰۱۶، نقطه عطفی برای معرفی این سنت در سطح بین‌المللی بود. پس از آن، توجه گردشگران و علاقه‌مندان میراث فرهنگی در کشورهای مختلف به این آیین افزایش یافت و گروه‌هایی از استان‌های سوهاج، قنا، اقصر و اسوان برای اجرای چوب‌بازی به جشنواره‌های بین‌المللی اعزام شدند.وزارت فرهنگ مصر همچنین هر سال جشنواره بین‌المللی چوب‌بازی را در محوطه معبد اقصر برگزار می‌کند؛ رویدادی چندروزه که علاوه بر حفظ این میراث، با هدف معرفی فرهنگ عامه مصر و جذب گردشگران برگزار می‌شود.
18:32 - 18 مرداد 1405
9838 بازدید