ربانی:رویکرد نویسندگان و ناشران ما بینالمللی نیست/اعراب با یارانه چشمگیر ناشران انگلیسی را جذب میکنند
عضو کارگروه بینالملل اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران گفت: عربها یارانههای وحشتناکی میدهند، به نحوی که ناشران کوچک انگلیسی به سمت کشورهای عربی به خاطر این یارانه هجوم میآورند.
خبرگزاری فارس-نفیسه اسماعیلی: نشست بررسی حضور ایران در شصت و پنجمین نمایشگاه بینالمللی کتاب فرانکفورت در خبرگزاری فارس با حضور «محمد عظیمی» مدیرعامل موسسه نمایشگاههای فرهنگی ایران، «محمود آموزگار» دبیر اتحادیه ناشران و کتاب فروشان تهران، «علیرضا ربانی» مدیر انتشارات غزال جوان و «حامد میرزا بابایی» عضو هیات مدیره انجمن فرهنگی ناشران بینالملل ایرانیان برگزار شد.
علیرضا ربانی مدیر انتشارات غزال جوان در نشست بررسی حضور ایران در نمایشگاه فرانکفورت اظهار داشت: فکر میکنم حضور ما در نمایشگاه فرانکفورت ضروری است، اما نه به این شکل. عمده فعالیتی که در نمایشگاه فرانکفورت انجام میشود، مذاکره ناشران و آژانسهای ادبی در راستای خرید و فروش رایت ترجمه است. ناشرانی که کتابهایشان به زبانهای رایج نظیر انگلیسی، فرانسه یا آلمانی باشد به دلیل آنکه به راحتی خوانده میشود هم هزینه کمتری دارند، هم زمان کمتری صرف میشود و هم راحتتر در مورد ترجمه آنها تصمیم گیری میشود. برای زبانهایی مثل فارسی که سایر کشورها کمتر با آن آشنایی دارند، ناگزیر باید محتوای کتاب را خلاصه کرد و آن را به آژانس ها و ناشران خارجی عرضه نمود. معمولا ناشر خارجی با مطالعه خلاصه کتاب ریسک ترجمه و چاپ اثر را نمیپذیرد و گاهی ترجمه کل کتاب و یا بخشهای دیگری از آن را مطالبه میکند که کاری زمان بر و مستلزم هزینه زیاد است.
وی افزود: این موارد باید وجود داشته باشد تا ما را تشویق کند غرفه بزرگ داشته باشیم و کاری اساسی شکل دهیم. اما متاسفانه هیچ یک از موارد یاد شده در غرفه ایران در سنوات گذشته مطرح نبوده است، البته حرفش زده میشود اما در عمل موردی نمیبینیم.
* اخذ غرفه بزرگ معنایی جز بازاریابی بزرگ یا تبلیغاتی بزرگ ندارد
ربانی با تذکر اینکه صرفا اخذ غرفه بزرگ معنایی جز اینکه بازاریابی بزرگ یا تبلیغاتی بزرگی صورت میگیرد نیست، گفت: معمولا کشورهایی که میخواهند حالت تبلیغی داشته باشند، غرفه 7 و یا 8 متری میگیرند، مثل ناشران آمریکایی یا مثل نمایشگاهها؛ نمایشگاهایی که خود را مطرح کرده و کاتالوگ و بروشور ارائه میکنند، اما وقتی غرفه به این بزرگی برای کشورها وجود داشته باشد، معمولا میخواهند در راستانی ترجمه آثار به زبانهای خارجی مذاکره داشته باشند، مثلا فرد برای اسلوانی است که میگوید اگر آثار من به صحنه جهانی برود و مطرح بشود، دیده و شناخته میشود و ...؛ ایران اغلب از این موضوع زیاد حرف میزند، اما متاسفانه در مقام عمل خیلی ضعیف عمل میکند.
اما امسال خوشبختانه اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران در هماهنگی با مؤسسه نمایشگاههای فرهنگی بخشی از غرفه را به معرفی کتابهای ایران اختصاص داد، بنده هم خودم جزو کارگروهی بودم که در این زمینه کار میکردم و از ابتدا میدانستیم که این اقدام مهم خیلی در این مقطع ثمربخش نیست، مگر اینکه هدف این باشد که این کار شروع شود، حداقل مسئولان و اتحادیه به نقطهضعفهای این قضیه پی ببرند، مثلا ما خودمان یک سال و اندی این تمرین را آغاز کرده بودیم و میدانستیم که مشکلاتش چیست، میدانستیم که زمانبر بوده و زود بازده نیست، میدانستیم تا زمانی که اطلاعات کافی به مخاطب ندهید سراغ کتاب نمیآید چرا که این شکل کتاب نیست که مخاطب را جذب میکند، بلکه محتوای کتاب مهم است که به زبان ما قابل عرضه نیست.
* متاسفانه رویکرد نویسندگان و ناشران بینالمللی نیست
وی گفت: محتوای کتاب هم اگر به یک زبان غیر فارسی ترجمه نشده باشد، اغلب آن را نمیفهمند بدین سبب یا باید در غرفه ایران افرادی حضور داشته باشند که کتاب را خوانده و بتوانند توضیح دهند و یا خلاصه و بخش هایی از کتاب به یک زبان رایج مثل انگلیسی موجود باشد
ربانی ادامه داد: در یک فرصت محدود یکی دو ماهه با حجم کاری که میخواهد برای نمایشگاه صورت گیرد، رسیدن به چنین خلاصهای از کتاب ها امکان پذیر نیست. این موضوع را خود اتحادیه هم میدانست ولی به عنوان فتح باب این کار را آغاز کرد و فکر میکنم مثبت و ارزنده خواهد بود البته در صورتی که بتوانیم از آن بهره برداری مفید داشته باشیم.
* خلاصه هر کتابی که میخواهد در فرانکفورت عرضه شود باید به زبانهای قابل فهم خارجی ترجمه شود
وی گفت: متاسفانه رویکرد نویسندگان و ناشران ما هم بینالمللی نیست. آنها بیشتر برای بازار داخلی مینویسند، حتی خلاصه کتاب را نمیتوانید از نویسنده بخواهید چرا که مثلا کتاب 450 صفحهای باید در 250 کلمه خلاصه شود و این کار ظریف و مهمی است که نمی توان از نویسنده انتظار آن را داشت. ما در این مسئله بسیار ضعیفیم. اصلا از استانداردهای جهانی فاصله داریم، حتی برای بیوگرافیها، از این رو بسیاری از نویسندگان ما خودشان بیوگرافی ندارند و وقتی مینویسند 5 یا 6 صفحه موارد غیر مرتبط را قید میکنند. نظم دادن به این کارها و چارچوب بخشیدن به این موارد کار حساس و مهمی است اگر که با کمک وزارت ارشاد اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران بتواند حرکتی در این راستا صورت گیرد، بسیار مثمر ثمر خواهد بود. قطعا هر کتابی که میخواهد در نمایشگاههایی مثل فرانکفورت عرضه شود، حتما باید خلاصه آن به زبانهای قابل فهم خارجی عرضه شود که بهترین آن هم انگلیسی است. چون تقریبا در هر نقطهای این زبان قابل درک است.
این فعال نشر ضمن اشاره و بیان مثالی با این مضمون که اگر کتاب اسپانیایی داشته باشید و بخواهید در بازار جهانی عرضه کنید فردی نمیآید بگوید انگلیسی آن را به من بدهید، گفت: این موضوع به این دلیل است که فردی را دارد که میتواند آن اثر را راحت بخواند، ولی در اقصا نقاط جهان به ندرت به افرادی برخورد میکنیم که فارسی بدانند، یعنی شما اصل کتاب را بدهید، آنها بخوانند، بفهمند، و برای ترجمه انتخاب کنند؛ البته این شکل قضیه است که اگر ما یک خلاصه داشته باشیم، خلاصه را میخوانند ولی نمیتوانند برای چاپ کتاب تصمیم بگیرند، چون بسیار ریسک بالایی دارد، از این رو آنها به دنبال یک مطلب طولانی هستند که ما آن را حدود هزار کلمه آماده کردهایم. ولی برخی اوقات به آن هم قانع نیستند و میگویند کتاب را به انگلیسی به ما بدهید، اما ما نمیتوانیم این کار را انجام دهیم، چون کار بسیار پر هزینهای است ما چند فصل تاثیر گذار از کتاب را انتخاب کرده ایم تا روح کتاب را منتقل کند و آن را هم ترجمه کردهایم..
* گاهی داشتن یک مترجم کافی نیست
مدیر انتشارات غزال جوان به موضوع مهم ترجمه اشاره و خاطر نشان کرد: بسیاری از ناشران ما فکر میکنند که اگر یک مترجم مسلط ایرانی داشته باشند، میتوانند کتاب را برای ترجمه بدهند ولی در متون ادبی اینگونه نیست، گاهی حتی در ترجمه کتاب بسیار مشکل داریم، بعضی وقتها معادل لغتی در انگلیسی نیست و گاهی ضربالمثلها قابل ترجمه نیستند و باید معادلش پیدا شود.
به گفته وی، فردی که این متون را ترجمه میکند، باید زبان اصلی اش زبان مقصد باشد و به زیان فارسی نیز تسلط داشته باشد، پیدا کردن این افراد کار راحتی نیست، البته در سطح دنیا افرادی هستند که متفرق اند و بنابراین اگر بتوان آرشیوی از این افراد پیدا کرد، میتواند تاثیرگذار و کمککننده باشد.
وی با اشاره به اینکه مسئله دیگر این است که نویسندگان ما بیشتر برای بازار داخلی مینویسند بنابراین خیلی از متون لزوما در آن سوی مرزها مورد پسند قرار نمیگیرد و باید در آن ویراستاری مجددی صورت گیرد، ابراز داشت: منظور این نیست که تم بومی کتاب عوض شود، برای اینکه آنها مشخصا دنبال اصالت بومی میگردند و میخواهند کار ایرانی ترجمه شود، اما ما گاهی یک خصوصیاتی در کارها و آثارمان وجود دارد که خارجیها حوصله آن را ندارند، مثلا ممکن است درباره برداشتن یک قندان از روی میز 30 صفحه بنویسیم زیرا حاشیهروی در آثار ما فراوان است اما اگر به نویسنده این مفهوم منتقل شود که برای بازار جهانی مینویسد، ممکن است در برخی نقاط تجدید نظر کند، مواردی را در کارهای بومی استفاده میکنیم که ممکن است در آن سوی مرزها به عنوان ملاکهای منفی محسوب شود، مثلا در کتابها ی بومی ما ممکن است برخی سنتها مطرح باشد که در صورت ترجمه برداشتهای سوء از آنها بشود. در این موارد لازمست دقت و وسواس به خرج داده شود.
* حاشیه روی در آثار نویسندگان ایرانی بسیار است/ عرضه آثار بر اساس استاندارد بینالمللی باشد
وی با تاکید بر اینکه خیلی وقتها چون در داخل کشور از یک ادبیاتی استفاده کردیم، باید دخل و تصرف داشته باشیم، باید با سیاست و کیاستی این موارد مطرح شود گفت: به نظر من اگر این کار آغاز شود، یک مقداری از حاشیه رویهای زیاد در کتابها کاسته میشود.
ربانی با اشاره به اینکه یکی از نویسندگان مطرح (محمود دولت آبادی) عدم ترجمه و استقبال کتابش در سایر کشورها را مسئله سیاسی میدانست، اما وقتی من با ناشر صحبت کردم، میگفت کتاب خیلی طویل است. بعضی از کتابها که زیادهگویی بسیار دارد، ممکن است ما بپسندیم اما وقتی میخواهیم در عرصه بینالمللی عرضه کنیم، باید استاندارد و قاعده بازی بینالمللی را بدانیم.
ربانی در ادامه سخنان خود با اشاره به اینکه تم کتاب باید بومی و ایرانی باشد، افزود: در حوزه فیلم هم اینگونه است. فیلم «بچههای آسمان» یک فیلم احساسی است که در بسیاری از جوامع آن را می پسندند و دوست دارند. ممکن است موارد دیگری باشد که ما آن را می پسندیم اما مثلا در آلمان چنین برداشتی از آن نباشد، چون ارتباطات اجتماعی موجود در ایران با آلمان متفاوت است، اما خیلی کتابها هم هستند که مشکلی ندارند و به راحتی قابل طرح اند.
* به ترجمه ادبیات در خارج از ایران یارانه داده شود
علیرضا ربانی با اشاره به اینکه همه کشورهایی که در آن حوزه اثر داشته و هنوز با آن روش عمل میکنند، مسئله یارانه را مورد تاکید قرار میدهند، گفت: به ترجمه ادبیات در خارج از ایران یارانه داده شود، این یارانه را معمولا یا موسسات و بنیادهایی هستند که به این قضیه کمک میکنند و یا دولت کار را مستقیما انجام میدهد و یا دولت به بنیادها کمک میکند و آنها کار را انجام میدهند. هدفشان این است که ادبیاتشان در سطح بین المللی مطرح شود، ما هزینههای سنگینی میکنیم مثلا شاید بیش از 200 هزار یورو هزینه های غرفه ایران در فرانکفورت شد، اگر بخشی از چنین هزینههایی را بتوانیم به ناشری که میخواهد کتاب ما را چاپ کنند اما از عدم فروش و هزینه های آن میترسد اختصاص دهیم، بسیار مطلوب است(چون هنوز ادبیات ما در آن سوی مرزها شناخته شده نیست و ما قصد شناساندن آن را داریم).
عضو کار گروه بینالملل اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران در ادامه انتقاد از هزینههای سنگین در غرفه و اختصاص آن به موارد مهمتر افزود: اساسا ناشرانی که ادبیات سایر کشورها و یا هر زمینهای در هنر را رصد میکنند کتابهایی که حالت تصویری دارد را راحتتر انتخاب و درباره آن تصمیمگیری میکنند ولی درباره آثار محتوایی تا وارد بازار نشود نمیتوانند ارزیابی داشته باشند، اگر بتوانیم به این ناشرین کمک کنیم فکر میکنم قدمهای بزرگی برداشتهایم.
* ارائه یارانههای چشمگیر عربها و هجوم ناشران انگلیسی
به گفته وی، عربها یارانههای وحشتناکی میدهند، به نحوی که ناشران کوچک انگلیسی به سمت کشورهای عربی به خاطر این یارانه هجوم میآورند، به خاطر اینکه اگر فرض کنید هزار یورو باید پرداخته شود آنها سه هزار یورو میپردازند تا این کتاب عربی مثلا به آلمانی یا فرانسه ترجمه شود، چون میخواهند در سطح بین المللی جایگاهی داشته باشند، اما ما متاسفانه در این رابطه هیچ کاری انجام نداده ایم، این مسئله به هیچ عنوان به این معنی نیست که اگر فردی در ایران در حال تلاش است تا رایت بفروشد به آن دست یابد، بلکه آن ناشر خارجی که کتاب را برای ترجمه و چاپ انتخاب میکند، باید یارانه را در اختیارش قرار داد.
* عدم توجه ارشاد به آژانسهای ادبی/ همیشه ناشر با آژانس تماس دارد
این عضو اتحادیه به مورد دیگری که در ایران شکل نگرفته و باعث تاسف است اشاره و با مخاطب قرار دادن محمد عظیمی مدیر عامل موسسه نمایشگاههای فرهنگی گفت: هنوز وزارت ارشاد که مجوز این گونه مراکز فرهنگی را صادر میکند هنوز جایگاه آژانس ادبی را نمیشناسد یعنی هنوز هیچ چیزی تحت عنوان آژانس ادبی شناخته شده نیست و جای آژانس ادبی در ایران بسیار خالی است، دلیلش این است که اکنون در اشلهای بین المللی عمده فروش رایت توسط آژانسها انجام میشود، نه توسط ناشرین؛ یعنی ناشر با ناشر تماس ندارد، همیشه ناشر با آژانس تماس دارد.
ربانی اضافه کرد: انتخاب کتابهای بسیاری از ناشران حتی توسط آژانسها انجام میشود اما آن ناشران معتقدند باید روی محتوای کتاب، نویسنده خوب و ... کار کنیم. کسی که میتواند کمک کند آژانس است که کارش دیدبانی ادبیات دنیا است. حتی آژانسهایی که با شما قراردادهای بین المللی میبندند و کتابتان را همه جای دنیا مطرح میکنند طبیعتا در کشورهای دیگر که شعب ندارند مثلا آژانسی آلمانی، ولی رایت کتاب شما را برای همه دنیا به همه زبانها میگیرد. اینها از طریق آژانسهای مرتبطی کار میکنند که با آنها کمک آژانس میگویند.
* حمایت از آژانسهای ادبی از ضرورتهاست
مدیر انتشارات غزال جوان تصریح کرد: از این آژانسها در ایران نداریم، جای این آژانس به این دلیل در ایران خالی است که ناشرین ما با ارتباطهای بین المللی نا آشنا هستند و حرکتهای خیلی خفیفی در این قضیه برخی ناشران انجام دادند که فراگیر نیست، فکر میکنم یکی از ضرورتهای فوری ایران این است که از این آژانسها حمایت شود، جایگاهی بیابند تا با کمکهایی که میشود بتوانند آثار را در سطح بین المللی عرضه کنند.
وی ادامه داد: در نمایشگاه فرانکفورت امسال خانم حائری در بخش آژانس خوب عمل کرد و خود ما هم بودیم اما به عنوان یک آژانس اماراتی شرکت کردیم، عملا کار رایت کتابهای فارسی را انجام دادیم، دلیل این است که در مورد مسائل مالی دچار مشکل نشویم و ناشران هم احساس کنند که به راحتی میتوانند با ما مبادله مالی داشته باشند.
* زیاده گویی در کتابهای ما فراوان است
ربانی در پاسخ به اینکه در صحبتهایتان اشاره کردید که نوشتن در ایران برای بازار داخلی صورت میگیرد، در این صورت انتخاب کتاب برای بازار بین المللی دشوار است، توضیح داد: بعضی وقتها زیاده گویی در کتابهای ما فراوان است، ما با چند نویسنده که صحبت میکردیم موافق بودند که یک مرور مجددی بر کتابهایشان بکنند و با آن دید بنویسند تا زیاده گویی و حاشیه روی در کتابها کمتر شود. مثلا یک کتابی برای خانم طباطبایی بود که در آن ناشران خارجی عنوان میکردند که این کتاب خیلی خوب است، اما چرا آنقدر کم و حدود 120 صفحه است، 50 شخصیت در این اثر هستند که روایت زندان زنان ایران است. زنان این اثر بزهکار هستند، ارتباطات و دیالوگها زیبا اما محدود است، با نویسنده که صحبت میکردم میگفت من راحت میتوانم کتاب را تا 500 صفحه افزایش دهم. داستان یک شخصیت اصلی و حدود 40 کاراکتر دیگر دارد، اگر این داستان با رویکرد بین المللی نوشته شود فکر میکنم کتاب جهانی خواهد شد و شاید در ایران هم طرفدار پیدا کند. باید در مرحله اول راه ورود ادبیات به صحنه بین المللی را باز کنیم در ادامه محتوا هم شکل میگیرد.
* داخلی بودن تولید و توضیح در کشور فقر اقتصاد نشر را تشدید کرده است
عضو اتحادیه ناشران و کتابفروشان با تاکید بر اینکه یکی از معضلات ما با ناشران خارجی موضوع کپی رایت است، تصریح کرد: موضوع آن است که ناشران خارجی عنوان میکنند وقتی اثر ما راحت و رایگان در ایران تکثیر میشود چه دلیل دارد که ما برای آن رایت پرداخت کنیم، اما موضوع دیگر فقر وحشتناک در اقتصاد نشر ما است. اگر کتابها بتواند در صحنه بین المللی عرضه شود به یک عبارت تیراژ به خصوص در شرایط فعلی که به زیر 1000 نسخه رسیده تغییر میکند، هیچ دلیلی ندارد که با یک تفاوت نرخ ارز که طی یک سال ایجاد میشود بسیاری از ناشران ما زمین بخورند، داخلی بودن تولید و توزیع در کشور، فقر اقتصاد نشر را تشدید کرده است.
* برخی میپرسند در نمایشگاه فرانکفورت چند رایت فروختهاید؟!
وی گفت: مشکلی که ما داریم این است که عدهای میپرسند چند رایت فروختهاید! مسئله فروش رایت صرفا مطرح نیست، متاسفانه حرکتهایی از طریق بخش دولتی مثل رایزنیها و سفارتخانهها صورت گرفته که ما را دچار آسیب کرده است، تلاش داریم آن را حذف کنیم، زیرا تقریبا به صورت رایگان آثارمان را برای چاپ تقدیم ناشر خارجی میکنند. رایزنی و سفارتخانه به راحتی اجازه چاپ آثار ما را دوستانه و به عنوان یک حرکت فرهنگی به ناشر خارجی میدهند. مصر از جمله کشورهایی است که آثار فراوانی از ایران در نمایشگاه ابوظبی در غرفهاش ارائه کرد که شاید بسیاری از نویسندگان ایرانی از آن مطلع نباشند، وقتی میپرسیم میگویند با رایزنی فرهنگی صحبت کردیم و اجازه ترجمه گرفتیم، حتی از بخش خصوصی خودمان، با یک قرارداد پنج ساله، تمام رایت کتاب به هر زبان و هر شکلی، الکترونیک، فیلم، اقتباس و ... گرفته که دو هزار تیراژ به قیمت 10 یورو زده بعد 4 درصد بابت آن پرداخته است که این درصد خارج از عرف میباشد چون عرف حاضر از 6 تا 12 درصد است و معمولا هم طولانی مدت برای چاپ اول قرارداد نمیبندند تا ارزیابی روی ناشر مربوطه صورت گیرد.
مدیر انتشارات با تاکید براینکه آثار ما رایگان در سطح بین المللی عرضه میشود وقتی از نظر بین المللی سود نداشته باشد کسی رغبت نمیکند به دنبال آن برود، تاکید کرد: باید به این موضوع توجه خاص نشان داد.
ربانی درباره نشست عمومی که درباره نویسندگان زن ایران برگزار شد هم به مواردی اشاره کرد و گفت: در این نشست که موضوع جذابی داشت از 35 نفری که شرکت کرده بودند تنها 5 نفر ایرانی بودند و سایرین از طریق سایت مطلع شده و شرکت کرده بودند، ما امسال به این مهم رسیدیم که اگر درست خود را مطرح کنیم عدهای ما را پیدا کرده و در برنامهها شرکت میکنند که همین افراد در آینده میتوانند مشتریان بالقوه ادبیات ایران در سطح بین المللی باشند.
* سایت نمایشگاه فرانکفورت فعال است/ با مراجعه به سایت از برنامه نشستها و میزگردها آشنا میشوید
وی در پاسخ به اینکه آیا در طول برگزاری نمایشگاه برنامه هر غرفه در سایت نمایشگاه فرانکفورت قرار میگیرد، بیان کرد: بله، سایت نمایشگاه فرانکفورت بسیار قوی است، اما متاسفانه ما از آن کم استفاده میکنیم، اما امسال برای اولین بار اتحادیه ناشران و کتاب فروشان هم از آن استفاده کرد. در این سایت هم میتوان تمام آثار عرضه شده را آپلود کرد، همه افرادی که دسترسی دارند بعلاوه غرفه داران میتوانند با مراجعه به سایت از برنامه نشستها و میزگردها آشنا شوند. سایت این نمایشگاه تا مدتها پیش از آغاز نمایشگاه آتی اطلاعات موجود را در اختیار مراجعان قرار میدهد تا افراد استفاده کنند.
* یک انتقاد سازنده: نمایشگاه فرانکفورت تجاری است و نه فرهنگی/ باید بسیاری از هزینهها را به تقویت بخش خصوصی سوق دهیم تا موثر شرکت کند
ربانی ضمن تاکید براینکه نمایشگاه فرانکفورت تجاری است و نه فرهنگی توضیح داد: این نمایشگاه تجاری است بنابراین اگر ما میخواهیم کاری در نمایشگاه فرانکفورت انجام دهیم عمدتا معرفی فرهنگ ایران با محور قراردادن مسئله تجارت کتاب باید باشد، اگر این حرکت را انجام دهیم در این نمایشگاه موفق خواهیم بود؛ اما اگر خلاف این جریان تلاش کنیم و در نمایشگاهی که تجاری است به زور مسائل فرهنگی را مطرح کنیم کارآیی لازم را نخواهد داشت، تصورم این است که روی اینگونه مسایل باید در جشنوارههای فرهنگی و تخصصی که مرتبط با این مسایل است کار کرد، اما در این نمایشگاه فضای بزرگ و با هزینه زیاد برای معرفی فرهنگ شاید کارآیی چندانی نداشته باشد، باید بسیاری از هزینهها را به تقویت بخش خصوصی سوق دهیم تا موثر شرکت کنند.
محمد عظیمی در واکنش به این سخنان ربانی اینگونه توضیح داد که، ما در این راستا مانعی نمیبینیم اگر ناشران کتابهایی عرضه کنند که هم موقعیت تجاری بازرگانی را ایجاد کند و هم موقعیتی برای معرفی شعر و ادبیات و هنر ایرانی اسلامی داشته باشد اشکالی ندارد، گفت: ما هم تلاش میکنیم تقویت شوند، البته ما نمیخواهیم به صورت مستقیم حرکتی داشته باشیم که مغایر با فضای نمایشگاه فرانکفورت باشد بلکه به نوعی در راستای همخوانی با شرایط و فضای نمایشگاه فرانکفورت فعالیت میکنیم.
انتهای پیام/و
09:52 - 6 آبان 1392
0 بازدید
