حسینیه «شاه ولی» تفت ۶ قرن عزادار حسین است
حسینیه شاهولی تفت که ایرج افشار ساخت آن را به قرن نهم نسبت داده قلب تپنده آیینهای عاشورایی این دیار است. جایی که به وسعت تاریخ نوای «یا حسین(ع)» در میان خشتهای کهن آن طنینانداز شده و هم چنان نخل عظیم عاشورا بر دوش عزادارانش مینشیند و روایتهای مردمی از کرامات آن، نسل به نسل حرفها برای گفتن دارند.
به گزارش خبرگزاری فارس از تفت، هنوز آفتاب بر فراز کوههای شیرکوه ننشسته که کوچههای قدیمی تفت رنگ دیگری به خود میگیرند. پرچمهای سیاه بر سردر خانهها و گذرهای قدیمی به اهتزاز درآمدهاند و صدای نوحه از دوردست به گوش میرسد. مردم آرامآرام راهی یکی از شناختهشدهترین اماکن مذهبی استان یزد میشوند؛ حسینیه تاریخی شاهولی «امام» تفت جایی که ایرج افشار درباره آن می نویسد: این حسینیه در ضلع جنوبی میدان شاه ولی قرار دارد و بنای اولیه آن بعدها مرمت شده و فعلا یک بدنه از حسینیه مشرف به میدان باقی است و استدلال میکند که بنای آن باید در قرن نهم ساخته شده باشد زیرا دیواره وسطی آن را که به عزاخانه مشهور است با کاشی های مسدس که قرن نهم دریزد مرسوم بود و درمساجد بندرآباد و ابرندآباد وعدهای ازابنیهی یزد بهکاربرده اند کاشیکاری کرده اند.با ورود به مجموعه شاهولی، نخستین چیزی که نگاه را به خود جلب میکند، عظمت معماری و فضای معنوی آن است. صحن وسیع حسینیه، حجرههای قدیمی، مسجد تاریخی، آبانبار و بقعه شاهولی، مجموعهای را شکل دادهاند که قرنهاست محل گردهمایی مردم این منطقه در مناسبتهای مذهبی است.در روزهای محرم، این مجموعه تاریخی بیش از هر زمان دیگری جان میگیرد. عزادارانی که از محلات مختلف تفت و حتی شهرها و روستاهای اطراف و بسیاری از گردشگران نیز به این مکان میآیند، و مردم این دیار خود را بخشی از سنتی میدانند که نسلها پیش از آنان آغاز شده و همچنان ادامه دارد.
توجه ویژه شاه ولی به حق الناس
درباره شاهولی روایتهای متعددی در میان مردم تفت وجود دارد. برخی او را از سادات و نوادگان پیامبر اکرم(ص) میدانند و برخی دیگر از او به عنوان عارفی وارسته و شخصیتی مورد احترام یاد میکنند.اگرچه بسیاری از این روایتها در حافظه شفاهی مردم باقی مانده و کمتر در منابع تاریخی ثبت شده است، اما آنچه در میان همه نقلها مشترک است، تأکید بر تقوا، پاکدامنی و توجه ویژه او به حقالناس است.شاید به همین دلیل باشد که پس از گذشت سالها، نام شاهولی همچنان با احترام ویژهای در میان مردم تفت برده میشود و بقعه او به یکی از مهمترین زیارتگاههای محلی تبدیل شده است.
ماجرای گوسفند پیرزن و لقمهای که تنها بر شاه ولی حلال شد
در میان روایتهای فراوانی که درباره شاهولی وجود دارد، داستان «گوسفند پیرزن» از شهرت بیشتری برخوردار است.سالمندان تفت این حکایت را همچنان برای نسلهای جدید بازگو میکنند. بر اساس این روایت، شاهولی به اندازهای نسبت به حلال و حرام حساس بود که گفته میشد لقمه شبههناک از گلویش پایین نمیرود.همین موضوع باعث شد حاکم وقت تصمیم بگیرد او را بیازماید. گفته میشود به دستور حاکم، گوسفند پیرزنی را ربودند و از گوشت آن ضیافتی برپا کردند. شاهولی نیز در میان مهمانان حضور داشت.در میانه مهمانی، پیرزن وارد مجلس شد و از سرقت گوسفندش شکایت کرد. اما هنگامی که دریافت شاهولی نیز در مجلس حضور دارد، اعلام کرد از حق خود نسبت به او گذشته و گوسفند را تنها برای وی حلال میکند و در آن لحظه شاهولی رو به حاضران کرد و گفت: «این لقمه بر من حلال شد، اما بر شما حرام بود.در فرهنگ عمومی مردم تفت، این روایت نمادی از اهمیت حقالناس و رعایت حقوق دیگران به شمار میرود؛ مفهومی که در آموزههای دینی نیز جایگاه ویژهای دارد.
۳۶ MB
حسینیهای که محرم شبانه روز بیدار است
اگرچه مجموعه شاهولی در تمام طول سال پذیرای زائران است، اما محرم فصل دیگری برای این مکان به شمار میرود.از روزهای پایانی ذیالحجه، فعالیت خادمان حسینیه آغاز میشود. سیاهپوش کردن صحن، آمادهسازی فضای عزاداری و تدارک مراسم مختلف، حال و هوای شهر را تغییر میدهد.با آغاز محرم، مجالس روضه و سخنرانی در حسینیه برپا میشود و هر شب جمعیت زیادی در این مکان گرد هم میآیند. صدای مرثیهخوانی در فضای تاریخی حسینیه طنینانداز میشود و عزاداران در کنار یکدیگر به سوگواری برای سیدالشهدا(ع) میپردازند.
نخل شاهولی؛ نماد عاشورایی تفت
بدون تردید مشهورترین آیین شاهولی، نخلبرداری روز عاشوراست. نخل، سازهای عظیم و چوبی است که در فرهنگ عزاداری یزد نمادی از تابوت یا پیکر مطهر امام حسین(ع) محسوب میشود. این سازه با پارچههای مشکی، آیینه، شمشیر و نمادهای مذهبی تزئین میشود و عزاداران آن را بر دوش میگیرند.در روز عاشورا، صدها نفر برای حمل نخل شاهولی گرد هم میآیند. از ساعات اولیه صبح، صحن حسینیه مملو از جمعیتی میشود که برای حضور در این آیین آمدهاند.هنگامی که نخل از جای خود حرکت میکند، فریاد «یا حسین» و «یا ابوالفضل» فضای حسینیه را پر میکند. صحنهای که بسیاری از زائران آن را از تأثیرگذارترین لحظات زندگی خود توصیف میکنند و برای مردم تفت، نخل این سازه چوبی؛ نمادی از عشق و ارادت به اهلبیت(ع) و یادآور مصائب کربلاست که اعتقاد و احترامی ویژه نسبت به آن دارند.
تعزیه؛ روایت کربلا بر صحنه تاریخ
یکی دیگر از آیینهای مهم شاهولی، تعزیهخوانی است.سالها پیش، تعزیه در این مجموعه جایگاه ویژهای داشت و بسیاری از خانوادههای قدیمی تفت در اجرای آن نقشآفرینی میکردند. نقشهایی چون امامخوان، عباسخوان، علیاکبرخوان و شمرخوان از نسلی به نسل دیگر منتقل میشد.تعزیه در شاهولی بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی مردم منطقه محسوب میشود و هزاران نفر برای تماشای آن گرد هم میآیند.
حسینیهای که مرکز زندگی اجتماعی شهر بود
در گذشته، شاهولی تنها محل برگزاری مراسم مذهبی نبود و بسیاری از نشستهای مردمی، تصمیمگیریهای اجتماعی، حل اختلافات محلی و فعالیتهای خیریه در این مجموعه انجام میشد. به همین دلیل، شاهولی در زندگی مردم تفت نقشی فراتر از یک مکان مذهبی داشت.افراد سالخورده شهر هنوز از روزهایی یاد میکنند که مهمترین مسائل اجتماعی و عمومی در همین حسینیه مورد بحث و بررسی و در نهایت تصمیمگیری قرار میگرفت.یکی از جلوههای زیبای محرم در شاهولی، فرهنگ نذر و خدمترسانی است که هفتهها قبل از آغاز محرم، خانوادههای بسیاری نذورات خود را به حسینیه میآورند. برخی در تهیه غذا مشارکت میکنند، برخی هزینه مراسم را میپردازند و برخی دیگر به عنوان خادم افتخاری در کنار عزاداران حضور مییابند.پخت غذای نذری، توزیع شربت و چای و پذیرایی از عزاداران، بخشی جداییناپذیر از آیینهای محرم در این مجموعه است.امروز حسینیه شاهولی بخشی از حافظه جمعی مردم تفت است؛ مکانی که تاریخ، مذهب و فرهنگ در آن به هم گره خوردهاند
نذرهایی که همچنان ادامه دارد
خشتهای کهن این حسینیه شاهد قرنها عزاداری، دعا، نذر و توسل بودهاند. نسلهای متعددی در این مکان رشد کردهاند، عزاداری کردهاند و روایتهای مذهبی و تاریخی را از پدران و مادران خود آموختهاند.در روزگار تغییرات سریع اجتماعی، شاهولی همچنان یکی از مهمترین نمادهای هویت مذهبی مردم تفت باقی مانده است؛ جایی که هر سال با فرا رسیدن محرم، دوباره جان میگیرد و روایت عشق مردم این سرزمین به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) را در میان هیاهوی زندگی معاصر زنده نگه میدارد.شاید ماندگاری شاهولی نیز همین باشد؛ پیوندی عمیق میان تاریخ و ایمان که قرنهاست در دل مردم تفت جریان دارد و با هر نوای «یا حسین(ع)» بار دیگر خود را آشکار میکند.مجموعۀ تاریخی شاه نعمتالله ولی (امام) که قلب تپنده آن حسینیه است مربوط به دورانهای تاریخی پس از اسلام است و در تفت، مرکز شهر واقع شده و این اثر در ۸ خردادماه ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴۲ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است که شامل حسینیه، مسجد، بقعۀ شاه خلیل ثانی (موزۀ مردمشناسی تفت)، زورخانه، مدرسه، بازار، میدان، آبانبار و نخل میباشد و یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری به حساب میآید.بنای اولیه مجموعه امام (شاه ولی) تفت را به «خانم بیگم خواهر شاهطهماسب و همسر یکی از نوادههای شاه نعمتالله» در قرن ۱۰ هجری شمسی نسبت دادهاند، اما بر اساس قدیمیترین تاریخ حک شده روی سنگ محراب مسجد شاه ولی تفت یعنی سال ۸۷۳ هجری قمری یا ۸۴۷ هجری شمسی، این احتمال رد میشود. البته روایتی دیگر، بنای این مجموعه را به «شاه ابوا لولی فرزند شاه ابوالمهدی» معاصر شاه و حاکم یزد نسبت میدهد.#محرم #عزاداری #حسینیه_شاه_ولی #مذهب #امام_حسین #تعزیه #روایت #تاریخی
08:00 - 24 ژوئن 2026
