آوای رسانه سنتی یزدیها در مکتب عاشورا
آیین دیرینه «چاووشخوانی» در یزد، فراتر از یک نوای مذهبی، هنری قدسی و رسانهای سنتی است که قرنهاست وظیفه خبررسانی و پیوند دلهای مردمان این دیار تاریخی را با قیلم عاشورا، عتبات و عالیات و مجالس عزای حسینی بر عهده دارد.
به گزارش خبرگزاری فارس از یزد، در پهنه کویری ایران و در قلب «حسینیه ایران»، آیینی به قدمت تاریخ شیعی زنده است که صوت دلانگیز آن، هنوز هم در آستانه ماههای محرم و صفر یا هنگام بازگشت زائران از سفرهای زیارتی و مذهبی، گوشنواز است. «چاووشخوانی»، نجوایی است که ریشه در ارادت خالصانه مردم یزد به اهلبیت (ع) دارد و از روزگاری که رسانههای نوین وجود نداشتند، بهعنوان معتبرترین پیک خبری در این خطه شناخته میشد.
پیشینه تاریخی؛ از صفویه تا امروز
هرچند برخی پژوهشگران ریشههای چاووشخوانی را به سوگ سیاوش در ایران باستان نسبت میدهند، اما شکل مذهبی و منسجم این آیین در ایران و بهویژه یزد، از دوران صفویه رونق گرفت و در عصر قاجار به اوج خود رسید.در یزد، چاووشخوانان افرادی خوشصدا، مورداعتماد و غالباً از سادات بودند که با خواندن اشعاری در مدح و مرثیه معصومین، مردم را برای حضور در مراسمهای مذهبی یا استقبال از زائران فرامیخواندند.
چاووشخوانی؛ رسانهِ اعلام محرم
در کوچهپسکوچه های یزد، چاووشخوانی پیشدرآمد عزاداریهای محرم است. سادات و پیر غلامان هر محله، چند روز مانده به اول محرم، با برافراشتن بیرقهای مشکی بر شانهها، در کوچهها حرکت کرده و با خواندن اشعار «محتشم کاشانی»، فرارسیدن ایام سوگواری را اعلام میکنند. این مراسم که به «پیرغلامی» یا «چاووش عزا» معروف است، هنوز در محلات قدیمی یزد مانند «سرسنگ»، «بازار نو» ، «لب خندق» و.... باشکوه خاصی برگزار میشود.
جایگاه چاووشخوان در مجالس روضه
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد چاووشخوانی در یزد، نقش آن در مجالس «روضهخوانی» است. طبق اسناد تاریخی و روایتهای محلی به دست آمده از مردم درگذشته که روضهها در خانههای قدیمی با قدمت بیش از ۲۰۰ سال برگزار میشد، چاووشخوانها که گاهی به آنها «ذاکر» یا «پامنبریخوان» میگفتند در دو طرف منبر مینشستند. آنها با خواندن اشعاری متناسب با موضوع آن روز (مثلاً در مدح حضرت علیاکبر)، عملاً سمتوسوی سخنرانی روحانی مجلس را تعیین میکردند. این همآهنگی میان چاووشخوان و سخنران، یکی از ظرافتهای هنری و مذهبی در فرهنگ یزد است.
بدرقه و استقبال از زائران
بخش دیگری از این تاریخچه به سفرهای زیارتی بازمیگردد. در زمانهایی که سفر به مکه، کربلا و مشهد ماهها به طول میانجامید، چاووشخوان با صدای رسا، زمان حرکت کاروان را به اطلاع مردم میرساند تا داوطلبان همراه شوند.هنگام بازگشت نیز، صدای چاووشخوان اولین نویدی بود که خانوادهها را از سلامت و مراجعت زائرشان باخبر میساخت؛ سنتی که با ذکر «صلوات»های بلند جمعیت همراه میشد و شور و حال خاصی به محلات میبخشید.
آیین «جوش دوره» و نقش چاووشخوان
در مراسمهای خاصی مانند «جوش دوره» که از قدیمیترین سبکهای عزاداری در استان یزد با قدمت ۱۵۰ساله است، چاووشخوان در مرکز حلقه عزاداران میایستد. او با خواندن اشعار با ضربآهنگی خاص، هدایت صفوف عزاداران را بر عهده دارد و با هر بیت او، عزاداران گامهای خود را تنظیم کرده و به سینه میزنند.
امروز اگرچه تکنولوژی جای رسانههای سنتی را گرفته است، اما چاووشخوانی در یزد همچنان به عنوان یک میراث معنویِ ثبت شده، زنده مانده است. این آیین نه تنها یک فرم موسیقایی، بلکه بخشی از هویت اجتماعی و مذهبی مردمانی است که معتقدند صدای چاووش، صدای دعوت به معرفت و عشق به اهل بین عصمت و طهارت است.
19:43 - 25 خرداد 1405
0 بازدید
