قلعه والی ایلام؛ جایی که تاریخ هنوز در آجرهایش نفس میکشد
در قلب شهر ایلام، جایی میان خیابانها و ساختمانهای امروز، بنایی ایستاده که هنوز میتوان ردپای زندگی دیروز را در دیوارهایش دنبال کرد؛ قلعه والی، یادگار معماری دوره قاجار، تنها یک بنای تاریخی نیست، بلکه روایتی از فرهنگ، معماری، پوشش، مشاغل و شیوه زندگی مردمان این سرزمین است؛ بنایی که امروز با ادامه عملیات مرمت و ساماندهی، بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری فارس از ایلام، تاریخ همیشه در کتابها نوشته نمیشود؛ گاهی در یک پنجره ارسی، در شیشههای رنگی یک عمارت، در ابزارهای ساده یک کارگاه قدیمی یا در لباسهایی که نسلهای پیشین بر تن میکردند، میتوان بخشی از گذشته یک سرزمین را دید.قلعه والی ایلام یکی از همین روایتهای زنده است؛ بنایی متعلق به دوره قاجار که در سال ۱۳۲۶ هجری قمری به دستور غلامرضاخان والی ساخته شد و امروز علاوه بر ارزش معماری، بهعنوان موزه مردمشناسی ایلام، بخشی از فرهنگ و زندگی مردم استان را برای نسل امروز روایت میکند.اینجا فقط دیوار و آجر نیست؛ هر بخش از موزه میتواند تصویری از روزگاری باشد که زندگی مردم با صنایع دستی، کشاورزی، دامداری، پوشش محلی، آیینها و مهارتهایی گره خورده بود که بسیاری از آنها امروز یا کمرنگ شدهاند یا در معرض فراموشی قرار گرفتهاند.تاریخ وقتی به زندگی مردم گره میخوردیکی از جذابیتهای قلعه والی برای میراثدوستان همین پیوند میان معماری و زندگی روزمره مردم است.سعادتمنش، از علاقهمندان میراث فرهنگی استان ایلام، در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری فارس ایلام می گوید: که ارزش یک بنای تاریخی فقط در قدمت آن خلاصه نمیشود؛ بلکه آنچه اهمیت دارد، داستانی است که بنا برای نسل امروز تعریف میکند؛ داستان مردمانی که پیش از ما در همین جغرافیا زندگی کردهاند و بخشی از هویت امروز ایلام را ساختهاند.باقری، از دیگر میراثدوستان ایلامی نیز به خبرنگار فارس از ایلام گفت: تماشای ابزارهای قدیمی، پوشش محلی و صنایع دستی در موزه، تنها مشاهده چند شیء قدیمی نیست، بلکه فرصتی برای فهمیدن شیوه زندگی نسلی است که بسیاری از مهارتهایش را با دست و تجربه به نسل بعد منتقل میکرد.
وی افزود: حفاظت از چنین بناهایی فقط حفاظت از یک ساختمان نیست؛ حفاظت از حافظه جمعی مردم است؛ حافظهای که اگر از میان برود، بازسازی آن حتی با هزینههای سنگین نیز آسان نخواهد بود.قلعهای که از جنگ جان سالم به در بردقلعه والی در طول حیات خود روزهای آسانی را پشت سر نگذاشته است. این بنا در جریان جنگ تحمیلی آسیب دید و بخش قابل توجهی از آن تخریب شد؛ اما عملیات بازسازی و مرمت آن ادامه یافت تا یکی از نشانههای مهم معماری تاریخی ایلام حفظ شود.امروز نیز نگهداری از این بنا به پایان نرسیده است؛ چراکه آثار تاریخی برای زنده ماندن، نیازمند مرمت مستمر، مراقبت تخصصی و اعتبار هستند.در همین راستا، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان ایلام در گفت و گوبا خبرنگار خبرگزاری فارس در ایلام؛ از تداوم عملیات مرمت و ساماندهی قلعه تاریخی والی خبر داد وداشت اظهار کرد: عملیات مرمت و ساماندهی قلعه والی شهر ایلام با هدف حفاظت، صیانت و احیای این بنای ارزشمند تاریخی در حال انجام است.وی افزود: این پروژه با اعتباری بالغ بر ۲۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات ملی اجرا میشود و شامل اقدامات مرمتی و ساماندهی بخشهای مختلف این بنای تاریخی است.مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان ایلام تصریح کرد: قلعه والی از بناهای شاخص تاریخی شهر ایلام و از آثار ارزشمند معماری دوره قاجار است که امروزه بهعنوان موزه مردمشناسی ایلام مورد استفاده قرار میگیرد و بخشی از فرهنگ، آداب، رسوم و سبک زندگی مردم استان را به بازدیدکنندگان معرفی میکند.
شریفی ادامه داد: اجرای این عملیات در راستای حفاظت از بناهای تاریخی و فراهمکردن زمینه بهرهبرداری مناسب و معرفی شایسته ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی استان انجام میشود.میراثی که باید برای زندگی امروز روایت شودمرمت یک بنای تاریخی زمانی میتواند موفق باشد که بنا پس از مرمت دوباره به بخشی از زندگی فرهنگی شهر تبدیل شود؛ جایی برای دیدن، شناختن و پرسیدن.قلعه والی امروز این ظرفیت را دارد که برای گردشگر فقط یک مقصد عکاسی نباشد؛ بلکه پنجرهای باشد برای شناخت بخشی از تاریخ معاصر ایلام؛ از معماری قاجاری تا پوشش مردم، از صنایع دستی تا آیینها و از ابزارهای ساده زندگی گذشته تا مهارتهایی که زمانی بخشی از اقتصاد و فرهنگ خانوادههای ایلامی بودند.میراثدوستان میگویند اگر قرار است نسل جدید با گذشته خود ارتباط برقرار کند، باید این آثار از حالت «ساختمانهای قدیمی» خارج و به روایتهای نوین هوشمند و قابل لمس از زندگی مردم برای نسل جوان تبدیل شوند.قلعه والی؛ گذشتهای که هنوز حرف برای گفتن داردایلام تنها مجموعهای از طبیعت بکر و کوههای زاگرس نیست؛ این استان حافظهای تاریخی دارد که از محوطههای باستانی تا بناهای دورههای متأخر امتداد یافته است.قلعه والی متعلق به تمدن باستانی ایلام نیست و نباید چنین عنوانی درباره آن به کار برد؛ اما در زنجیره میراث تاریخی استان، بنایی است که بخشی از تاریخ و فرهنگ دوره قاجار و زندگی مردم این منطقه را به امروز منتقل کرده است.حالا با اختصاص اعتبار جدید برای مرمت و ساماندهی، انتظار میرود این بنای تاریخی نه فقط از آسیبهای زمان در امان بماند، بلکه بیش از گذشته به مردم معرفی شود.
14:44 - 19 شهریور 1405