محاصره اقتصادی ایران از چه زمانی آغاز شد؟
اول خرداد ۱۳۵۹؛ آمریکا و ۹ کشور عضو بازار مشترک اروپا، رسما محاصره اقتصادی ایران را آغاز کردند. در حالی که دولت انگلستان از توقف قراردادهایش با ایران سر باز زد و ژاپن تحریم را به تعویق انداخت، روزنامه اطلاعات این رویداد را «تیتر یک» کرد.
به گزارش خبرنگار سیاسی فارس، «تحریم اقتصادی علیه ایران از امروز آغاز شد» این جمله تیتری میان تیترهای مختلف صفحه یک روزنامه اطلاعات به تاریخ اول خرداد ماه سال ۱۳۵۹ بود. موضوعی که خبرش در روزنامه جمهوری اسلامی حتی در صفحه اول نیامد و صرفا در صفحه اخبار ایران و جهان نیم ستونی با عنوان «پراودا:کشورهای بازار مشترک در تحریم ایران راه میانه را برگزیدند» را به خود اختصاص داده بود.در پی افزایش تنش میان تهران و واشنگتن به دلیل تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در ایران توسط دانشجویان پیرو خط امام و دستگیری اعضای سفارت، کشورهای عضو بازار مشترک اروپا تصمیم گرفتند از روز اول خرداد ۵۹ در کنار آمریکا تحریمهای بازرگانی علیه ایران را به مرحله اجرا در آورند. دو روز پیش از آن ۹ کشور جامعه اقتصادی اروپا در شهر ناپل ایتالیا در نشستی شرکت کردند که نتیجهاش، همراهی اعضای این نشست با آمریکا برای «توقف تمام قراردادهای امضا شده میان آنها و ایران» پس از ماجرای سفارت بود.
در متن خبر روزنامه اطلاعات به نقل از خبرگزاری فرانسه در آن روز چنین آمد: «کشورهای عضو بازار مشترک اروپا به استثنای انگلستان از امروز (پنجشنبه) تصمیمات کنفرانس ناپل درباره تحریم بازرگانی ایران را به مرحله اجرا در آوردند. کارشناسان قضائی ۹ کشور که دیشب در بروکسل اجتماع کرده بودند تصمیم گرفتند روز جمعه برای حل مسائل فنی ناشی از اقدام اخیر انگلیس تشکیل جلسه دهند. دولت انگلستان علیرغم اعتراض هشت کشور عضو جامعه اقتصادی اروپا تصمیم گرفته است قراردادهایی را که بعد از ۴ نوامبر با ایران امضا کردهاست متوقف نسازد. نماینده انگلیس در جلسه دیشب کارشناسان قضائی اظهار داشت که دولت متبوعش باردیگر با مجلس عوام تماس گرفته و هفته آینده درباره بکار بستن تصمیمات کنفرانس ناپل تصمیم نهایی خواهد گرفت. یک منبع آگاه در بروکسل اظهار داشت که دولت انگلیس تعهد خواهد کرد که در روابطش با ایران جایگزین دیگر کشورهای عضو جامعه اقتصادی نخواهد شد.» همچنین در این روزنامه به عدم همراهی سوئد با این تحریمها و تصمیم دولت ژاپن برای به تعویق انداختن تحریمهای بیشتر اقتصادی نیز اشاره شده بود. روزنامه جمهوری اسلامی هم به نقل از ارکادی ناسلینکف مفسر پراودا نوشت: «محدود بودن اقداماتی که از سوی ۹ کشور اعلام شده است، نشانگر تفاوتهای شدید بین روشهای ایالات متحده و متحدان اروپای غربیش در مقابله مسئله ایران میباشد. واشنگتن با قطع روابط تجاری و اقتصادی خود با تهران آشکارا تلاش میکند که ایران را به زانو در آورد در حالیکه کشورهای بازار مشترک روابط اقتصادی بسیار گسترده خود با ایران را حفظ میکند و در مقابل بویژه نفت دریافت میکنند که به سختی به آن احتیاج دارند.
مفسر پراودا مینویسد: در دوره قبل از اتخاذ تصمیم مجازاتهای اقتصادی اختلافات میان ایالات متحده آمریکا و کشورهای عضو جامعه اقتصادی اروپا به صورت پرخاشهای خشمگینانه در مطبوعات بین شخصیتهای رسمی سیاسی هر دو سوی اقیانوس اطلس به چشم میخورد. در این میان آمریکا خواستار محاصره کامل اقتصادی ایران از سوی غرب بود، اما در همین ضمن اروپای غربی نسبت به موثر بودن استفاده از اقدامات اقتصادی به عنوان یک اسلحه سیاسی ابراز تردید میکردند و بیم آن داشتند که یک چنین محاصرهای بیش از ایران به ضرر خودشان تمام خواهد شد. به نوشته مفسر پراودا آنطور که در تبلیغات غرب ادعا شده است در بلند مدت کشورهای عضو بازار مشترک با ابراز همبستگی با واشنگتن در جهت اعمال مجازاتها (راه میانه) را برگزیدهاند. اما در عین حال از قطع روابط خود با ایران خودداری کردند و اعمال این تدابیر را محدود کردند.» تحریم ایران از سوی آمریکا البته از همان روزهای اول پس از اشغال سفارت آمریکا در تهران در ۱۳آبان ۱۳۵۸ شروع شد. ۱۷ آبانماه آن سال نخستین اقدام تحریمی واشنگتن علیه تهران با توقیف کشتی حامل لوازم یدکی نظامی متعلق به ایران به ارزش تقریبی ۳۰۰میلیون دلار با استناد به قانون «کنترل صدور تسلیحات نظامی» انجام گرفت و ادامه اختلافات به مسدود کردن داراییهای ایران در آمریکا توسط دولت جیمی کارتر منجر شد.
۱۸ فروردین ۱۳۵۹ نیز وقتی جلسه امام خمینی و اعضای شورای انقلاب و رئیس جمهوری به پایان رسید و در اطلاعیه دفتر امام خمینی تصریح شد: «موضع قاطع حضرت امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی ایران درباره گروگانها تغییری ننموده است و، چون گذشته، گروگانها و سفارت تا تشکیل مجلس شورای اسلامی و تعیین سرنوشت آنان به دست وکلای محترم ملت، به دست دانشجویان مبارز باقی میماند...» پس از آن به گفته برژینسکی، مشاور امنیتی کارتر، با برگزاری جلسه شورای عالی امنیت ملی آمریکا با حضور رئیس جمهوری این کشور، سایروس ونس، وزیر امورخارجه، هارولد براون، وزیر دفاع، دریادار استانفیلد ترنر، رئیس سیا و ژنرال دیوید جونز، رئیس ستاد ارتش آمریکا، تصمیم دولت این کشور بر آن شد که مجازات اقتصادی ایران افزایش یابد و قطع روابط دیپلماتیک با ایران همان روز اعلام شد. براین اساس صدور هرگونه کالا و خدمات، بهجز مواد غذایی و دارویی را به ایران را ممنوع شد. از این زمان تصمیم آمریکا برای همراه کردن کشورهای اروپایی برای محاصره اقتصادی ایران جدیتر و پیگیریها بیشتر شد.در سخنان ابوالحسن بنیصدر، رئیس جمهوری وقت در بازدید از کشت و صنعت کارون به تاریخ ۲۸ فروردین، نیز به احتمال تحریم اقتصادی اشاره شده بود. چنانچه او در این بازدید در این باره گفت: «در هفته گذشته سفرای ۹ کشور با من ملاقات کردند و گفتند که محاصره اقتصادی برای شما زیانآور خواهد بود ولی من گفتم که نه ما از محاصره اقتصادی ضرر نمیکنیم، چون این محاصره مردم ما را به حرکت در میآورد و موجب کار، تلاش و تجدید حیات میشود.»
با شروع جنگ ایران و عراق و افزایش درگیریها در مرزهای غربی، محاصره اقتصادی بیشتر مورد توجه مردم و چهرههای سیاسی و مذهبی قرار گرفت. چنانچه در حمایت از جمهوری اسلامی ایران و دولت چهرههای مختلف سیاسی ومذهبی و کارگران و کارکنان بخشهای مختلف دست به انتشار بیانیه زدند.
با وجود اینکه اعضای سفارت آمریکا در پی پذیرش قرارداد الجزایر در ۳۰ دی ۱۳۵۹ آزاد و به کشورشان بازگشتند، اما تحریم اقتصادی ایران ادامه پیدا کرد و براساس افزایش فشارهای اقتصادی بر کشور و نگرانیها در این زمینه امام خمینی نیز در ۲۷ بهمن همان سال در جمع مسئولان صنعت نفت به تبیین نظراتشان در این زمینه پرداختند و گفتند: «محاصره اقتصادی را هدیهای میدانم برای کشور خودمان... عمده این است که ما باور کنیم که خودمان میتوانیم... شما دیدید که در این جنگ تحمیلی که پیش آمد و محاصره اقتصادی که ما شدیم خود ایرانیها، خود ارتشیها این قطعات را درست کردند اگر قبل از این بود یکی از آن قطعات را نمیتوانستند درست کنند از باب اینکه شخصیتشان را گم کرده بودند. میگفتند باید متخصص بیاید. من اعتقادم است که اگر ما در محاصره اقتصادی یک ۱۰ سال، ۱۵ سال واقع باشیم شخصیت خودمان را پیدا میکنیم... ممکن است یک ده سالی زحمت بکشیم ده سالی گرفتاری داشته باشیم، اما نتیجه آخرش اینست که بعد ۱۰ سال خودمان هستیم. یک مملکت اگر بخواهد خودش روی پای خودش بایستد مستقل بشود در همه ابعاد، چاره ندارد جز اینکه ما باید از خارج چیز وارد بکنیم از کلهاش بیرون کند... خیلیها عقیدهشان این است که ما باید پیوندی داشته باشیم با اینکه حسن نیت دارند. اگر ما هر چیزی میخواستیم میفرستادند جوانهای ما دیگر نمیرفتند دنبال اینکه خودمان بکنیم. هست دیگر میخواهیم چه کنیم... اینها الان درصدد این هستند که آن مساله را ... پیش بیاورند مساله اینکه ما خودمان نمیتوانیم ما خودمان متخصص نیستیم ما خودمان تحصیلاتمان ناقص است این مساله را پیش بیاورند.
اجماع نسبی که در خردادماه ۱۳۵۹ علیه ایران در میان کشورهای غربی ایجاد و موجب محاصره اقتصادی ایران از سوی امریکا و ۹ کشور اروپایی شد، از جمله مواردی بود که تا سالها بعد به قوت خود باقی ماند. برخی تحلیلگران سیاسی این وقایع را یکی از عواملی میدانند که در ادوار بعدی نیز اثرگذار و عامل هماهنگی این کشورها در تحریمهای بعدی ایران بوده است.جدیدترین و مهمترین اخبار سیاسی، دفاعی و امنیتی را با دنبال کردن صفحه سیاست (اینجا) بخوانید.
13:35 - 5 خرداد 1405
1 پاسخ