حسابکتاب اژدها و شیر؛ ایران چگونه غرامت تاریخی خود را از پکن طلب میکند؟
در بحبوحه تنشهای فزاینده خاورمیانه، وقتی ناوگان پنجم آمریکا در تنگه هرمز درگیر نبردهای فرسایشی میشود و ذخایر موشکی پنتاگون تحلیل میرود، در سوی دیگر این میدان، تانکرهای عظیم نفت ایران با پرچمهای مبهم در بنادر چین پهلو میگیرند. این تصویر، نمایانگر معمای پیچیده روابط ایران و چین است؛ معمایی که در آن پکن طی دو دهه گذشته، از مواجهه مستقیم تهران با واشنگتن، منافعی راهبردی و رایگان کسب کرده است.اکنون پرسش اینجاست: آیا «توافق ۲۵ ساله» و تعمیق روابط راهبردی، میتواند بخشی از هزینههای تاریخی پرداختشده توسط ایران را جبران کند، یا صرفاً سازوکاری برای تثبیت منافع یکطرفه چین است؟
بخش اول: سود خالص چین از تقابل ایران و آمریکا (حساب پسانداز تاریخی پکن)برای درک اینکه چین چه بدهی غیرمستقیمی به ایران دارد، باید نگاهی به منافع راهبردی انداخت که پکن در سایه تنشهای تهران-واشنگتن، بدون پرداخت هزینه به جیب زده است:۱. انحراف استراتژیک آمریکا (مهمترین دستاورد):به گزارش پنتاگون، تمرکز نظامی آمریکا بر مقابله با ایران و نیروهای همسو، منابع لجستیکی و اطلاعاتی واشنگتن را از رقابت اصلی با چین در دریای جنوبی منحرف کرده است. ذخایر موشکهای «تاماهاوک» و سامانههای «پاتریوت» آمریکا که باید برای تایوان ذخیره میماند، در آسمان عراق و خلیج فارس هزینه شد. این «سپر انسانی استراتژیک» که ایران ناخواسته ایجاد کرده، به چین فرصتی طلایی برای مدرنسازی ارتش بدون مداخله آمریکا داد.۲. شکست انحصار دلار و تولد بازار نفتی یوانی:تحریمهای غرب، ایران را به اولین کشور بزرگ نفتی تبدیل کرد که حاضر شد نفت خود را با یوان معامله کند. این اقدام جسورانه تهران، دیوار بتنی «پترودلار» را شکافت. چین بدون شلیک حتی یک گلوله، از طریق ایران بزرگترین آزمایشگاه مالی برای بینالمللیسازی پول ملی خود را دریافت کرد.۳. نفت ارزان و امنیت انرژی بدون هزینه نظامی:در تمام سالهایی که آمریکا و متحدانش هزینه گشتزنی در غرب آسیا را پرداختند، چین بزرگترین خریدار نفت ایران باقی ماند و از تخفیفهای سنگین ناشی از تحریم بهره برد. تخمین زده میشود تخفیف ۱۵ تا ۲۰ درصدی نفت ایران در مقایسه با قیمت جهانی، طی یک دهه، دهها میلیارد دلار صرفهجویی مستقیم برای پالایشگاههای چینی به همراه داشته است.
بخش دوم: اهرمهای ایران برای دریافت غرامت (بازپرداخت به سبک چینی)چین به ندرت به زبان «غرامت» سخن میگوید و در حقیقت ما هم به زبان استعاره از کلمه غرامت استفاده می کنیم اما در چارچوب توافق ۲۵ ساله، میتواند هزینههای تاریخی ایران را از طریق سرمایهگذاریهای هدفمند جبران کند. پکن میداند که حفظ ایرانِ ضعیفشده به نفعش نیست. راههای عملی جبران خسارت عبارتند از:۱. تبدیل چین به شریان تنفسی اقتصاد (کوتاهمدت):چین میتواند با ایجاد سازوکار بانکی جایگزین و خارج از چارچوب FATF، پرداختهای نفتی را تسهیل کند. ایجاد صندوقهای سرمایهگذاری مشترک با ارزهای محلی، به تهران اجازه میدهد درآمدهای بلوکهشده خود را به کالاهای اساسی و زیرساخت تبدیل کند. گردشگران چینی را به ایران فرا بخواند و رونق اقتصادی ناشی از آنرا در تجربه کند بر اساس توافق ۲۵ ساله، امکان تهاتر نفت با کالاهای چینی (از تجهیزات پزشکی گرفته تا قطعات صنعتی) راهی برای دور زدن تحریمهای بانکی است.۲. بازسازی زیرساختهای پوسیده (میانمدت):تحریمها باعث مستهلک شدن صنایع ایران شدهاند. چین میتواند به عنوان جبران ضررهای ایران به طور غیرمستقیم، با انتقال تکنولوژی در حوزههای ریلی، بنادر و انرژی وارد عمل شود. توسعه بندر چابهار ، برقیسازی ناوگان حملونقل و ساخت پالایشگاههای نسل جدید در داخل ایران، سرمایه گذاری در صنعت اکتشاف نفت خصوصا در میادین مشترک، هزینههای تحمیلشده بر اقتصاد ایران را کاهش میدهد.
۳. سرمایهگذاری در بلوغ دفاعی (بلندمدت):ایران در جریان درگیریها با ایالات متحده، هزینه آزمایش میدانی تسلیحات خود را پرداخت و چین نتایج این آزمایشها را از نزدیک مشاهده کرد. اکنون پکن میتواند این بدهی را با انتقال تکنولوژیهای دوگانه (Dual-Use) مانند میکروالکترونیک پیشرفته، موتورهای هوایی و هوش مصنوعی نظامی بپردازد. مشارکت در تولید مشترک تسلیحات نهتنها به امنیت ایران کمک میکند، بلکه توسعه قدرت نظامی ایران، مصونیت چین از حمله مستقیم آمریکا را تضمین مینماید.
بخش سوم: معادله برد-برد آینده (منافع جدید برای تهران)برای اینکه شراکت راهبردی پایدار بماند، چین باید بپذیرد که ایرانِ توسعهیافته، حلقه قویتری در کمربند اقتصادی جاده ابریشم است:• تضمین ژئوپلیتیکی: چین به عنوان قدرت بلامنازع اقتصادی، میتواند در برابر فشارهای شورای امنیت، نقش سپر دیپلماتیک برای ایران ایفا کند. حمایت قاطع چین از برجام و میانجیگری در توافق با عربستان، وتوی قطعنامه بحرین و آمریکا علیه ایران، نشان داد پکن میتواند امنیت دیپلماتیک بخرد. و حتی گره زدن منافع چین به امنیت ایران می تواند تضمین کنندهی تغییر دکترین هسته ای تهران در محافل بین المللی باشد.(تجربهی هند، پاکستان و کره شمالی)• شکستن انزوای فناوری: اتصال شرکتهای دانشبنیان ایرانی به زنجیره تأمین هوآوی و خودروسازان برقی چین، ایران را از یک کشور منبعمحور به حلقهای در فناوریهای نوین تبدیل میکند.• موازنه در برابر غرب: ایران با استفاده از «کارت چین» در مذاکرات هستهای، میتواند امتیازات بیشتری از غرب کسب کند. آگاهی آمریکا از اینکه فشار حداکثری، ایران را کاملاً در آغوش چین فرو میبرد، خود یک دستاورد راهبردی برای تهران است.
نتیجهگیری:مناسبات ایران و چین، حسابداری تاریخی پیچیدهای دارد. چین طی دو دهه از سپر استراتژیک ایران سود برده و حالا نوبت تسویه حساب است. با این حال، این تسویه به شکل چمدانهای دلار نخواهد بود، بلکه در قالب سرمایهگذاریهای زیرساختی، انتقال فناوری و شراکت اقتصادی ظهور میکند. حتی اکنون نیز اجرا کردن توافقات با چین اعتبار بیشتری برای امنیت و دور کردن سایه جنگ از ایران دارد تا توافق کردن با ایالات متحده بر روی کاغذی که احتمال پاره شدنش زیاد است! چالش بزرگ برای دیپلماسی ایران، تبدیل این بدهی تاریخی به منافع ملموس کوتاهمدت و میانمدت است، نه وعدههای بلندمدتی که در کشوقوس بروکراسی پکن گم شوند. توافق ۲۵ ساله، اگر با پیوستهای عملیاتی دقیق همراه شود، میتواند هزینههای چهل سال تحریم را جبران کند و امنیت را برای سالها در ایران تضمین کند در غیر این صورت، صرفاً رسیدی برای یک سفته بلندمدت خواهد بود.#ایران#چین#توافق_۲۵ساله#نفت#ژئوپلیتیک#تحریم#دیپلماسی_اقتصادی#شرق_جدیدمطالعه مطالب مرتبط:آرایش جنگی اقتصاد ایران، یک ضرورتhttps://farsnews.ir/Akbarinasab/1779431131595553786
در سیاست خارجی، ترکیب هیئتهای مذاکراتی آیینه ی وزن یک رابطه است. هنگامی که ایران در مذاکرات اسلامآباد با دشمن دیرینهاش، آمریکا، بیش از ۷۰ کارشناس ارشد را همراه هیئت خود کرد، یا هنگامی که واشنگتن برای گفتوگو با چین، کاروانی از متخصصان تراز اول خود را گسیل میدارد، این پیامی روشن است: رابطهای که …
قدرت نامتقارن ایران نشان میدهد که فرسایش، شوک و فروپاشی ائتلاف دشمن میتواند بدون حتی یک دقیقه گفتگو، نظم نوین منطقهای را رقم زند. این تحلیلها نقشه راهی است برای فهم آنکه پیروزی، لزوماً پشت میزهای مستطیلی امضا نمیشود؛ گاه پیروزی در سکوتِ دشمنِ واداده به عقبنشینی تجلی مییابد