پیام آینده و آبادانی
سومین پیام عمومی حضرت آیتالله امام سیدمجتبی خامنهای به مردم ایران که به مناسبت روز جمهوری اسلامی و همچنین روز طبیعت صادر کردند، حاوی نکات راهبردی، ظریف و بسیار مهمی است که نباید به سادگی از کنار آن گذشت بلکه همگان باید در راستای تحقق آن که میتواند بسیاری از مشکلات زیستمحیطی کشور را حل کند، حرکت کنند. امیدوارم در مجموعه دفتر رهبری معظم انقلاب، سیستم و سازمانی برای «پیگیری» و «نظارت» بر حسن اجرای این خواستههای تمدنی وجود داشته باشد تا مبادا به فراموشی سپرده شوند. در اینجا به برخی از نکات نهفته در این پیام اشاره میکنم: یک. معنادهی به آداب و رسوم متعارف: در آداب و رسوم ایرانیان پیش از انقلاب اسلامی، روز سیزدهم فروردین با عنوان «سیزده به در» و «روزی نحس» شناخته میشد. افسانههایی مضحک و خرافههایی خندهآور درباره آن مطرح میشد که پرداختن به آنها خود فرصتی فراخ میخواهد. پس از انقلاب و در زمان امام شهید، این روز با عنوان «روز طبیعت» نامگذاری شد و از آن وضعیت خرافی و بیمعنا خارج شد و معنای «دوستی با طبیعت» و توجه به محیط زیستطبیعی پیدا کرد. اما نکته حایز اهمیت در پیام امام سیدمجتبی خامنهای این است که ایشان طبیعت را با ماوراء طبیعت گره میزنند و معنایی حماسی و الهی به این روز میدهند: افزون بر دعوت به درختکاری و آبادانی، به دشمنی دشمنان خدا با طبیعت و آبادی و آبادانی هم توجه میدهند و افزون بر همه اینها، روز طبیعت را با نام و یاد شهدا به ماورای طبیعت متصل میکنند. بسیار زیبا و هنرمندانه، کاشت درختان مثمر را به جنایت وحشیانه دشمنان در مدرسه شجره طبیه (درخت پاک) گره میزند.
و میفرماید «دیوصفتان کودککش آمریکایی و صهیونیستی، نونهالان مدرسه شجره طیبه را وحشیانه به شهادت رساندند؛ اما ملت ایران به نیّت همه شهدا، خصوصاً شهدای جنگ تحمیلی سوم، نهال امید را در پهنه سرزمین خود غرس میکند تا هر یک از این نهالها در سالهای آینده به شجرهای طیبه و درختی پرثمر تبدیل شود.» این نکته بسیار ظریف و پرمعنی، در حقیقت، «همبستگی ماده و معنا»، «سازگاری طبیعت و ماوراء طبیعت» و «درهم تنیدگی دنیا و آخرت» را در تفکر اسلامی نمایان میکند. این دقیقاً همان شیوه پیامبر اسلام در مواجهه با آداب و سنن رایج پیش از خود بود: «معنادهی به سنتهای فاقد معنا».دو. «فصل درختکاری» به جای «روز درختکاری»: روز پانزده اسفند در تقویم جمهوری اسلامی از سالیان قبل، به عنوان روز درختکاری نامگذاری شده است. اما امام سیدمجتبی خامنهای در این پیام از آحاد مردم میخواهد که امسال، تمام فصل بهار را فصل درختکاری بدانند. این حاکی از اهمیت راهبردی محیط زیست در نگاه ایشان است. با عمل به چنین فرمانی است که میتوان به هدف کاشت یک میلیارد درخت در افق ۱۴۰۶ دست یافت. امید است با عمل به این پیام، مجدداً طرح کاشت یک میلیارد درخت در افق ۱۴۰۶ که از سال ۱۴۰۲ توصیب شده بود، مجدداً احیا و عملیاتی شود.سه. کاشت «درختان مثمر»: از جمله نکات ظریف، مهم و آیندهنگرانه در این پیام این است که از مردم میخواهد به کاشت درختان «مثمر» اقدام کنند. تا افزون بر طراوت و شادابی محیطی، آثار و برکات مادی و اقتصادی بیشتری نصیب مردم شود. کاشت یک میلیارد درخت مثمر، متناسب با وضعیت جوی و آب و هوایی مناطق مختلف ایران اسلامی میتواند کشور ما را از نظر میوههای باغی به یکی از غنیترین کشورهای دنیا و مرکزی برای صادرات میوه در دنیا تبدیل کند.
چهار. مردمیسازی توسعه و حفاظت از محیط زیست: مردمگرایی و محوریت مردم و نقشآفرینی مؤثر آنان در امور اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، امنیتی و فرهنگی که در نخستین پیام رهبر معظم انقلاب مورد توجه و تأکید ویژه قرار گرفته بود، بار دیگر در این پیام تجلی میکند. آحاد مردم به کاشت درختان مثمر و تداوم مراقبت از آنها تا ثمردهی دعوت میشوند. یعنی خواسته رهبر معظم انقلاب این است که آحاد مردم کنشی دائمی، فعال و معطوف به ثمره و نتیجه با طبیعت داشته باشند. «از جمله این کارهای پسندیده آن است که آحاد مردم در همه شهرها و روستاها ... از روز طبیعت تا پایان بهار ... به کاشت درختان مُثمِر و نیز مراقبتهای بعدی مورد نیاز اقدام کنند.» عملی شدن چنین توصیه و خواستهای میتواند تحولی عظیم و تاریخی در سبک زندگی مردم ایران و تعامل آنان با طبیعت و محیط زیست ایجاد کند.پنج. مسؤولیت دستگاههای مربوط به محیط زیست و طبیعت: رهبر معظم انقلاب در این پیام ضمن دعوت از آحاد مردم شهر و روستا برای اهتمام به کاشت درختان مثمر و مراقبتهای بعدی از آنها، میفرماید این کار «با همکاری و هماهنگی دستگاههای مربوطه» انجام گیرد. بنابراین، وظیفه همه دستگاههای مربوطه از سازمان محیط زیست و جنگلبانی گرفته تا شهرداریها و استانداریها و امثال آن موظفاند ساز وکار این مهم را فراهم کنند.
شش. مأموریت عمومی «ساختن آینده درخشان ایران» حتی در سختترین بحرانهای اجتماعی: بر اساس تفکر اسلامی، امید به آینده و دغدغه آبادی و آبادانی و دوستی با طبیعت حتی در سختترین بحرانهای اجتماعی نباید نادیده گرفته شود. ساختن ایرانی آباد و آبادان و «ساختن آینده درخشان ایران» همواره باید در دستور کار قرارداشته باشد: چه در موضوع محیط زیست و طبیعت و چه در موضوعات اقتصادی و عمرانی و فرهنگی و علمی و فناوری و امثال آن. هفت. تمایز بنیادین فرهنگ اسلامی و فرهنگ لیبرالی در مواجهه با طبیعت: رهبر انقلاب، به صورت ضمنی اشارهای به تمایز بنیادین فرهنگ اسلامی و فرهنگ لیبرالی در مواجهه با طبیعت و محیط زیست میکنند. میدانیم که از توصیههای مؤکد پیامبر اکرم(ص) و امیرمؤمنان(ع) حتی به هنگام جنگها این بود که تلاش شود حتی الامکان هیچ آسیبی به درختان و محیط زیست وارد نشود. برخلاف فرهنگ لیبرالی و تمدن وحشی و بیرحم غرب که هیچ ابایی از تخریب و نابودی طبیعت و محیط زیست ندارد. به همین، دلیل مقام معظم رهبری میفرماید دشمن ما، فقط دشمن اخلاق و انسانیت نیست؛ بلکه «دشمنی زبون و بیرحم» نسبت به محیط زیست و طبیعت هم هست. هیچ حد و مرزی در ددمنشی و تخریبگری نمیشناسد.
هشت. قرآن و محیط زیست: رهبر فرزانه انقلاب، صدر پیام خود را مزین به بخشی از آیه ۶۱ سوره هود میکند که میفرماید: «هُوَ أَنشَأَکُم مِنَ الأَرضِ وَاستَعمَرَکُم فیها» (هود، ۶۱). پیش از این فقره میفرماید که حضرت صالح به هنگام دعوت قوم ثمود به توحید و عبودیت چنین فرمود: «يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ» ای قوم من، خدا را عبادت کنید که جز او معبودی ندارید. و بعد برای معرفی بیشتر خدای متعال میفرماید: «هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فيها» و سپس این موضوع را بهانهای برای توجه ویژه به خدا و بازگشت به او قرار میدهد میفرماید: «فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَريبٌ مُجيب» بنابراین، از نگاه اسلام، عمران و آبادانی زمین و حفظ و نگهداری از طبیعت و محیط زیست طبیعی، تکلیفی الهی و قرآنی است که خود ابزاری برای اتصال به معنویت و تقرب به خداوند است. این هم نمونهای دیگر از گره زدن ماده به معنا و طبیعت به خالق طبیعت است.
12:16 - 14 فروردین 1405