کوچه‌های این شهر امروز میدان نبرد کربلا بود
اگر امروز در این شهر قدم می‌گذاشتید، گمان می‌بردید به هزار و چهارصد سال پیش سفر کرده‌اید. خیمه‌ها، پرچم‌های سیاه، اسب‌دوانی و آتش؛ همه چیز در میادین اصلی، واقعه‌ای را بازآفرینی می‌کرد که هر سال، با همان شور و حرارت تکرار می‌شود.
خبرگزاری فارس - اردبیل: اردبیل از ساعات نخستین سپیده‌دم، حال و هوایی دیگر داشت اگر پای در کوچه‌های قدیمی این شهر می‌گذاشتید، ناگهان خود را در میان دورانی دیگر می‌یافتید.آنجا که اسب‌ها شیهه می‌کشیدند، گردوغبار نبرد در فضا می‌پیچید و صدای «العطش» از دل خیمه‌های سوخته برمی‌خاست. اینجا خبر از یک نمایش ساده نیست؛ اینجا هنری است که مرزهای زمان را درمی‌نوردد و تماشاگر را با تمام وجود، به دل دشت کربلا می‌برد. پیر و جوان، کودک و مرد، همه در حلقه‌های شبیه‌خوانی، تاریخ را نه که می‌بینند، که با پوست و استخوانش لمس می‌کنند.آیینی کهن با وفاداری به نسخه‌های تاریخیآیین چندصدساله شبیه‌خوانی عاشورا امروز هم‌زمان با روز دهم محرم، در میادین اصلی شهر و مقابل مساجد محلات مختلف، در سه نوبت سپیده‌دم، ظهر و شامگاه با شکوهی کم‌نظیر برگزار شد. این آیین که سابقه‌ای دیرینه در این خطه دارد، همه ساله از چند روز مانده به عاشورا، با تمرین‌های فشرده گروه‌های نمایشی آغاز می‌شود و امروز در اوج خود قرار داشت. آنچه این مراسم را از دیگر نقاط کشور متمایز می‌کند، وفاداری کامل به نسخه‌های کهنی است که سینه‌به‌سینه از گذشتگان به امروز رسیده است.
میادین شهر، صحنه‌های نبرد کربلااز همین حالا که خورشید در آسمان عصرگاهی به سمت افق در حرکت است، خیابان‌های منتهی به میدان عالی‌قاپو همچنان مملو از جمعیتی است که در سوگ سالار شهیدان، اشک می‌ریزند. گروه‌های شبیه‌خوان که ساعاتی پیش سوار بر اسب، صحنه‌های کربلا را روایت می‌کردند، اکنون در میادین اصلی شهر، خیمه‌های نمادین برپا کرده‌اند و آخرین لحظات واقعه عاشورا را بازآفرینی می‌کنند. گرمای عصر تابستان نیز نتوانسته از شور و حرارت این عزاداران بکاهد چراکه حرارت عشق به سیدالشهدا (ع)، از هر گرمای دیگری سوزان‌تر و پایدارتر است.موافق خوانان و مخالف‌خوانان؛ روایت دو سوی میداناین آیین، صرفاً بازسازی یک واقعه تاریخی نیست شبیه‌خوانی اردبیل، آیینه‌ای است که در آن، مخاطب باشخصیت‌های حماسه کربلا هم‌ذات‌پنداری می‌کند. موافق خوانان که نقش امام حسین (ع)، حضرت ابوالفضل (ع)، امام سجاد (ع)، حضرت زینب (س)، حضرت قاسم، حضرت رقیه، علی‌اصغر و علی‌اکبر را بر عهده دارند، با اشعاری آهنگین بر دستگاه ماهور، مظلومیت اهل‌بیت را روایت می‌کنند. در سوی دیگر میدان، مخالف خوان‌ها با صدایی خشن و هراسناک، نقش شمر ملعون، ابن زیاد و عمر سعد را بازی می‌کنند و دیالوگ‌هایشان که عمدتاً به نثر است، فضای نبرد را واقعی‌تر می‌سازد.
از حرکت کاروان تا آتش‌زدن خیمه‌هادر این آیین، بازیگران در میدان‌های اصلی شهر که خیمه‌های نمادین در آن برپاست، به اجرای صحنه‌های مختلف کربلا می‌پردازند.از حرکت کاروان حسینی گرفته تا لحظهٔ شهادت اصحاب و به آتش کشیده‌شدن خیمه‌ها، همه‌وهمه با جزئیاتی دقیق بازنمایی می‌شود. جالب آنکه در هر میدان، فضایی به‌عنوان نمادی از دشت نینوا در نظر گرفته شده؛ یک سو خیمه‌گاه اهل‌بیت (ع) و سوی دیگر، اردوگاه لشکریان یزید قرار گرفته و نبرد نمادین میان دو سپاه، در برابر چشمان مبهوت عزاداران به اجرا درمی‌آید.جوانان، بازیگران نقش‌های زنانه حماسهنکتهٔ حائز اهمیت، نقش جوانان در این آیین است؛ از سال‌ها پیش، به دلیل حفظ حرمت اهل‌بیت، نقش‌های زنانه چون حضرت زینب (س) و حضرت رقیه (س) را جوانان کم‌سال و خوش‌چهره بازی می‌کنند که باظرافت تمام، اندوه و مظلومیت این بانوان بزرگوار را به تصویر می‌کشند. لباس‌های مزین، پرچم‌ها و شمشیرهایی که در آفتاب گرم تابستان می‌درخشند، هر یک نشانه‌ای از دقتی است که شبیه‌خوانان برای نزدیک‌تر شدن به واقعیت عاشورا به خرج می‌دهند جمعیت نیز در سکوت احترام‌آمیز، نظاره‌گر این حماسهٔ زنده‌اند.
طبل و شیپور؛ ضرباهنگ عاشوراییموسیقی و آوا نیز بخش جدایی‌ناپذیر این آیین است طبل‌های کوبنده و شیپورهای رسا، هم‌زمان با نوحه‌های جان‌سوزی که از دل جمعیت برمی‌خیزد، شور و حرارتی وصف‌ناپذیر به مجلس می‌بخشند. محل اجرای تعزیه به شکل دایره‌ای وسیع است که با حضور خود تماشاگران که حلقه‌وار گرد هم آمده‌اند، مشخص می‌شود در دو طرف این میدان، چادرهای صحرایی و تکایایی برپاست که نشان از خیمه‌گاه یاران امام و اردوگاه دشمن دارد و فضای میدان را به کارزار کربلا شبیه‌تر می‌کند.اردبیل، قطب شبیه‌خوانی کشوربسیاری از دوستداران اهل‌بیت (ع) از سراسر کشور و حتی کشورهای همسایه، خود را به اردبیل رسانده‌اند تا در این آیین بی‌نظیر شرکت کنند.شهرت اردبیل در برپایی باشکوه عزاداری‌های محرم، به‌ویژه شبیه‌خوانی، مرزهای جغرافیا را درنوردیده و این دیار را به قطب فرهنگی-مذهبی در شمال غرب کشور تبدیل کرده است. امروز مساجد، حسینیه‌ها و میادین شهر، میزبان مهمانانی بود که برای تماشای این حماسهٔ هنری -عرفانی، راهی سفری طولانی شده بودند خیابان‌های شهر از صبح تا عصر، مملو از جمعیت سیاه‌پوش بود.
وفاداری به واقعیت، راز ماندگاریگفتنی است در بیشتر روستاهای استان نیز این آیین با همان اصول و بر اساس سبک و سیاق خاص هر منطقه، توسط جوانان روستایی اجرا می‌شود. آنچه همهٔ این اجراها را به هم پیوند می‌دهد، پایبندی به واقعیت‌های تاریخی واقعهٔ کربلاست به‌گونه‌ای که گروه‌های اجرا، حساسیت ویژه‌ای بر دقیق بودن نمایش خود دارند و هیچ جزئی را به سلیقهٔ شخصی تغییر نمی‌دهند. این وفاداری به متن و تاریخ، راز ماندگاری چندصدسالهٔ این آیین در اردبیل است امروز در هر محله، یک میدان نبرد کوچک برپا بود و عصر عاشورا، یادآور لحظه شهادت مظلومانه امام حسین (ع) است.عصر عاشورا؛ اوج سوزوگدازو اکنون که آفتاب به افق نزدیک می‌شود، نوبت به آخرین اجرا رسیده است؛ سوزوگداز بیشتری در فضا موج می‌زند و اشک‌ها جاری‌تر از همیشه است. خیمه‌ها در حال سوختن هستند و صدای «یا حسین» از هر سو برمی‌خیزد تماشاگران با چشمانی اشکبار و دلی سوخته، این نمایش باشکوه را دنبال می‌کنند. اردبیل در عاشورا، هنر را باایمان گره می‌زند و تاریخ را بااحساس، چنان بازآفرینی می‌کند که مرز میان تماشاگر و بازیگر، میان امروز و هزار و چهارصد سال پیش، به‌کلی محو می‌شود امروز عاشورا بود و اردبیل، تمام وجودش را در این حماسهٔ جاودان، شعله‌ور کرد.
20:09 - 4 تیر 1405