مغان، آخرین دژ شتر دوکوهانه ایران
در طول قرنها، کاروانهای ابریشم باتکیهبر استواری شترهای دوکوهانه از دشتهای سرد و بیآب عبور کردند. امروز اما این «کشتی بیابانهای سرد» خود به مسافری تبدیل شده که مقصدش گم شده بود؛ تا جایی که تنها یک قلعه، آخرین سنگر بقای او در ایران باقیماند.
خبرگزاری فارس - اردبیل: گونهای در حال انقراض که اکنون روند صعودی دارد؛ شتر دوکوهانه، این غول سرسخت اما آرام که قرنها کاروانهای ابریشم را بر دوش کشید و در سختترین اقلیمهای زمین طاقت آورد، تا چندی پیش در آستانهٔ نابودی قرار داشت. اینگونهٔ در معرض خطر انقراض که همواره نماد مقاومت در برابر خشکی و سرما بوده، حالا باهمت حافظان طبیعت و فناوریهای نوین، روند کاهشی خود را پشت سر گذاشته و صعودی امیدبخش را تجربه میکند.امروز، قصهای دیگر در حال نوشتن است؛ قصهای از تولدی دوباره. در دشتهای فراخ و بادگیر منطقه مغان در استان اردبیل، رقص آرام و باوقار شتر دوکوهانه بار دیگر دارد به چشمانداز بازمیگردد و روایتی تازه از همزیستی انسان و طبیعت را رقم میزند.
احیای امید در دشتهای مغان
شتر دوکوهانه با آناتومی منحصربهفردش، شاهکار تکامل در مواجهه با طبیعت خشن است. دو کوهان برجستهاش که همچون قلعههای ذخیرهٔ چربی بر پشتش ایستادهاند، منبع انرژی در سفرهای طولانی بیآبوعلف است. پشم ضخیم و بلندش، زرهی طبیعی در برابر سرمای استخوانسوز منفی ۴۰ درجه است که در بهار بهصورت تودهای میریزد. پلکهای دوتایی و مژههای بلندش از طوفانهای شن محافظت میکنند و پاهای پهنش او را بر روی شنهای روان حکمران میکنند.اما همین غول مقاوم، در دهههای اخیر زیر فشار ذبح بیرویه، کاهش مراتع و تغییر شیوههای حملونقل، تا لبه پرتگاه انقراض پیش رفته بود. جعفرآباد مغان بهعنوان آخرین دژ و ذخیرهگاه ژنتیکی این گونه در کشور، نقشی تاریخی در نجات آن ایفا کرده است.
پایگاه نجات؛ مرکز حفاظت و توسعه شتر دوکوهانه جعفرآباد
قلب این تلاشهای نجاتبخش در مرکز حفاظت و توسعه شتر دوکوهانه جعفرآباد مغان میتپد. علی مردانه، رئیس این ایستگاه، روایتگر این بازگشت است: «کار را در سال ۱۳۸۴ با تنها دو نفر شتر آغاز کردیم. امروز با غرور اعلام میکنیم که جمعیت این مرکز به ۷۲ نفر رسیده و ۲۵ نفر دیگر نیز برای اصلاح نژاد به گلههای دیگر در سطح کشور منتقل شدهاند.» این موفقیت، حاصل ترکیبی از عشق به طبیعت و فناوریهای پیشرفته است. محبوب حسینی، فرماندار شهرستان بیلهسوار، در گفتوگو با خبرگزاری فارس تأکید کرد: «این مرکز با حمایت سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) و با بهکارگیری روشهای نوینی مانند انتقال جنین و اسپرم گیری، گامهای بلندی در مسیر جلوگیری از انقراض برداشته است.»
آمارهای امیدوارکننده؛ از سه شتر به بیش از سیصد
داستان رشد جمعیت این گونه، خود یک داستان پرماجرا و موفقیتآمیز است. فعالیتها از نگهداری از تنها دو شتر آغاز شد و امروز آمارها حکایت از جهشی چشمگیر دارند. فرماندار بیلهسوار اعلام کرد: «در حال حاضر ۷۲ نفر شتر دوکوهانه تحت نظارت مستقیم مرکز جعفرآباد هستند و در مجموع، در مناطق مختلف استان اردبیل از مرز ۳۰۰ نفر فراتر رفتهایم.» این موفقیت، تنها نتیجه تلاشهای دولتی نبوده است. بخش خصوصی و پرورشدهندگان محلی نیز سهمی عمده در این پروژه داشتهاند. یکی از این پرورشدهندگان با اشاره به مزایای اقتصادی شتر دوکوهانه میگوید: «مصرف کم علوفه و تحمل بالای شرایط سخت، نگهداری از این حیوان را حتی از بسیاری دامهای معمول مقرونبهصرفهتر کرده است.»
حمایتهای دولتی؛ سوختی برای حرکت روبهجلو
دولت با درک اهمیت حفظ این میراث ژنتیکی، بستههای حمایتی ویژهای برای تشویق پرورشدهندگان تدارک دیده است. به گفته فرماندار بیلهسوار، متقاضیان میتوانند با مراجعه به مراکز جهاد کشاورزی از تهیه نهادههای ماهانه تا دریافت تسهیلات با شرایط ویژه بهرهمند شوند.فراتر از حفظ؛ دریچهای بهسوی توسعه اقتصادی و گردشگرینجات شتر دوکوهانه تنها یک موفقیت زیستمحیطی نیست؛ این حیوان، گنجینهای چندمنظوره است. پشم مرغوب آن برای تولید منسوجات و نمد باکیفیت، شیر مغذی و گوشت کمچرب و مفید آن برای مصارف غذایی و درمانی، و حتی جثه بزرگ و منحصربهفردش برای جذب گردشگران طبیعت دوست و علاقهمندان به بومگردی، ظرفیتهای اقتصادی قابلتوجهی برای منطقه مغان و استان اردبیل ایجاد کرده است.
چشمانداز آینده؛ تثبیت ژنتیکی و گسترش پایدار
مأموریت هنوز به پایان نرسیده است. تمرکز اصلی حالا بر تثبیت ژنتیکی جمعیت موجود و افزایش پایدار آن است. مرکز جعفرآباد و ایستگاههای دیگر همچنان بهعنوان قلعههای حفاظتی و تحقیقاتی فعال هستند تا اطمینان حاصل شود که نسل این «کشتی بیابانهای سرد» نهتنها حفظ که برای آینده تضمین شود.شتر دوکوهانه دیگر فقط یک یادگار تاریخی نیست. او امروز نماد امیدی است که نشان میدهد بااراده، دانش و همکاری، میتوان حتی در سختترین شرایط، قصه انقراض را به قصه احیا تبدیل کرد. قصهای که در دشتهای مغان هر روز با هر تولد یک کوهان جدید، صفحهای تازه بر آن افزوده میشود.آخرین اخبار استان اردبیل را اینجا دنبال کنید.#ذخیره_گاه_ژنتیکی_ایران#مرکز_جعفرآباد#شتر_دوکوهانه_مغان#نجات_شتر_دوکوهانه#انتقال_جنین#شتر_دوکوهانه#احیای_گونه_در_معرض_انقراض#حفاظت_از_تنوع_زیستی#محیط_زیست_ایران#حیات_وحش#گونه_های_بومی#گردشگری_طبیعی#توسعه_پایدار
07:57 - 30 آذر 1404
0 بازدید
