گرفتاری اهالی قشم با بی آبی
اظهارات وزیر نیرو درباره نبود کمبود آب در جزایر، با واقعیت زندگی بسیاری از مردم قشم چه نسبتی دارد؟
به گزارش خبرگزاری فارس از قشم، وزیر نیرو در حالی اعلام کرده است که «هیچ‌یک از جزایر کشور با کمبود آب مواجه نیستند» که بنا بر روایت‌های میدانی مردم، شوراهای اسلامی، دهیاران و معتمدان محلی، ساکنان بسیاری از شهرها و روستاهای جزیره قشم گاهی بین ۶۰ تا ۹۰ روز در انتظار باز شدن آب شبکه می‌مانند و در برخی مناطق، مجموع روزهایی که آب شهری طی یک سال در لوله‌های خانه‌ها جریان دارد، به چهار یا پنج روز هم نمی‌رسد.عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، روز ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵ در جریان سفر به هرمزگان اعلام کرد که تمامی آب‌شیرین‌کن‌های منطقه در مدار بهره‌برداری قرار دارند و در حال حاضر هیچ‌یک از جزایر کشور با کمبود آب مواجه نیستند.این سخنان شاید بر اساس آمار تولید آب، ظرفیت اسمی تأسیسات یا گزارش‌های اداری ارائه‌شده به وزارت نیرو بیان شده باشد، اما برای مردمی که در طبل، دولاب، گورزین، رمکان، توریان، سلخ، گمبران، نقاشه، باسعیدو، چاهو، کانی، تم‌سنتی، ملکی، دوربنی، گوری، سهیلی، دفاری، تنبان و ده‌ها نقطه دیگر جزیره، زندگی خود را با مخزن، پمپ، دبه و تانکر تنظیم می‌کنند، معنای «نبود کمبود آب» کاملاً متفاوت است.در قشم، مسئله فقط میزان تولید آب نیست؛ مسئله اصلی این است که چه مقدار از آب تولیدشده، با چه فشار، چه کیفیتی و در چه فاصله زمانی به خانه مردم می‌رسد.فاصله میان «آب تولیدشده» و «آب رسیده به خانه مردم»ممکن است یک آب‌شیرین‌کن در مدار باشد، اما این موضوع به‌تنهایی به معنای برخورداری مردم از آب پایدار نیست. آب تولیدشده باید وارد مخازن شود، از خطوط انتقال عبور کند، به شبکه‌های فرسوده یا ناقص برسد و در نهایت با فشار کافی در اختیار مشترکان قرار گیرد.
تجربه سال‌های گذشته نیز نشان می‌دهد افتتاح یا افزایش ظرفیت آب‌شیرین‌کن‌ها، لزوماً به پایان نوبت‌بندی در همه روستاها منجر نشده است.در سال ۱۴۰۲ اعلام شده بود آب‌شیرین‌کن چهار هزار مترمکعبی باسعیدو قرار است نیاز آبی ۱۳ روستای غرب جزیره با جمعیتی حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ نفر را تأمین و فاصله نوبت‌بندی را کاهش دهد. همچنین در فروردین ۱۴۰۳، مسئولان وزارت نیرو از افتتاح طرح آبرسانی درگهان و روستای هُلُر و حرکت به سمت تأمین پایدار آب مناطق مختلف قشم خبر داده بودند. با این حال، گلایه‌های ادامه‌دار مردم نشان می‌دهد میان ظرفیت اعلام‌شده، میزان تولید واقعی، ظرفیت انتقال، حجم ذخیره‌سازی و نحوه توزیع آب، شکافی جدی وجود دارد؛ شکافی که آثار آن نه در جدول‌های آماری، بلکه در مخازن خالی خانه‌ها دیده می‌شود.آب شهری؛ هر سه ماه یک‌باربراساس روایت‌های میدانی رسیده از مناطق مختلف جزیره، در بسیاری از روستاهای قشم آب شبکه نه به‌صورت روزانه و هفتگی، بلکه در فاصله‌هایی طولانی و گاه دو تا سه‌ماهه توزیع می‌شود.مردم می‌گویند هنگام باز شدن آب، همه خانواده باید در آماده‌باش باشند؛ پمپ‌ها روشن، مخازن کنترل و مسیر ورودی آب بررسی شود، زیرا ممکن است آب فقط چند ساعت یا حداکثر یک شبانه‌روز جریان داشته باشد.در چنین شرایطی، یک خرابی ساده پمپ، قطع برق، حضور نداشتن صاحب‌خانه یا پایین بودن فشار شبکه می‌تواند به معنای از دست رفتن تنها نوبت آب خانواده برای هفته‌ها یا ماه‌های آینده باشد.یکی از ساکنان شهر طبل در پیامی خطاب به رسانه‌ها نوشته است: بیش از ۸۰ روز است که آب شهری به‌طور عادی در این شهر وصل نشده و مردم در گرمای شدید و رطوبت سنگین، برای تأمین نیازهای روزمره خود با مشکل جدی مواجه‌اند.
هزینه‌ای که بی‌آبی بر سفره مردم تحمیل می‌کندوقتی آب شبکه نمی‌رسد، مردم ناچارند آب مورد نیاز خود را از تانکرهای سیار خریداری کنند. براساس استعلام‌های محلی و گفته‌های ساکنان، قیمت هر تانکر آب ـ بسته به ظرفیت تانکر، فاصله روستا تا محل بارگیری و منبع تأمین ـ حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تا دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومان متغیر است.این آب معمولاً از چاه‌ها، برکه‌ها، مراکز توزیع یا آب‌شیرین‌کن‌هایی تهیه می‌شود که آب را در اختیار تانکرها قرار می‌دهند. هرچه فاصله روستا از محل بارگیری بیشتر باشد، هزینه حمل نیز افزایش می‌یابد.برای خانواده‌ای که ممکن است در ماه بیش از یک تانکر آب نیاز داشته باشد، بی‌آبی فقط یک دشواری خدماتی نیست؛ هزینه‌ای مستمر و سنگین است.در واقع، خانواده‌ای که به شبکه پایدار دسترسی ندارد، علاوه بر پرداخت آب‌بها، باید هزینه خرید تانکر، نصب مخزن، خرید و تعمیر پمپ، لوله‌کشی مجدد و گاه تصفیه آب را نیز بپردازد.
بدین‌ترتیب، مردم مناطق محروم‌تر جزیره برای دسترسی به ابتدایی‌ترین نیاز زندگی، هزینه‌ای چندبرابر مشترکانی پرداخت می‌کنند که در شهر قشم، شهر سوزا و تعدادی از روستاهای نزدیک مرکز جزیره، از شبکه منظم‌تر و پایدارتر برخوردارند.
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند مشخص کند که آیا مسئله قشم «کمبود تولید آب» است یا «بحران انتقال و توزیع آب»؛ هرچند از نگاه مردم، تفاوت این دو چندان مهم نیست. برای خانواده‌ای که شیر آب خانه‌اش خشک است، آب چه در آب‌شیرین‌کن تولید نشده باشد و چه در مسیر انتقال متوقف شده باشد، نتیجه یکسان است: بی‌آبی.روایت شوراها و دهیاران؛ نخستین پاسخگویان، بدون اختیار کافیاعضای شوراهای اسلامی و دهیاران روستاهای قشم معمولاً نخستین افرادی هستند که با اعتراض و مطالبه مردم مواجه می‌شوند؛ در حالی که اختیار مستقیم تولید، انتقال و توزیع آب در دست آنان نیست.دهیاران می‌گویند هنگام طولانی شدن نوبت آب، تماس‌های متعدد مردم، به‌ویژه سالمندان، خانواده‌های دارای کودک، مدارس، مساجد و مراکز عمومی، به سمت دهیاری‌ها سرازیر می‌شود.شوراها نیز ناچارند از طریق تماس و مکاتبه با بخشداری، فرمانداری، آبفا و مسئولان شبکه، زمان احتمالی توزیع آب را پیگیری کنند؛ زمانی که در بسیاری موارد به دلیل کاهش ذخیره مخزن، خرابی خط، افت تولید، شکستگی شبکه یا تغییر برنامه، دوباره به تعویق می‌افتد.یکی از اعضای شوراهای روستایی قشم در تشریح وضعیت می‌گوید مضمون اصلی اعتراض مردم این است که «ما صدقه و کمک نمی‌خواهیم؛ فقط می‌خواهیم بدانیم چه روزی آب به روستا می‌رسد و چرا برنامه مشخص و قابل اعتمادی وجود ندارد.»دهیار یکی دیگر از روستاها نیز تأکید دارد که مشکل تنها مصرف شرب نیست؛ نبود آب بر نظافت خانه‌ها، بهداشت عمومی، فعالیت مدارس، مساجد، مراکز گردشگری، دامداری‌های کوچک و حتی برگزاری مراسم‌های اجتماعی و مذهبی تأثیر گذاشته است.
مدیریت چندگانه؛ مسئله‌ای که سال‌ها حل نشده استیکی از پیچیدگی‌های اساسی آب قشم، تعدد دستگاه‌های مسئول است. بخشی از تأمین و توزیع آب در محدوده شهر قشم و مناطق پیرامونی بر عهده شرکت آب، برق و تأسیسات سازمان منطقه آزاد قشم است و بخش گسترده‌ای از شهرها و روستاهای جزیره زیر پوشش شرکت آب و فاضلاب هرمزگان قرار دارد.مسئولان منطقه آزاد نیز پیش‌تر تأکید کرده بودند که آبرسانی به تمام روستاهای جزیره وظیفه ذاتی آن مجموعه نیست و مسئولیت اصلی بخش روستایی بر عهده آبفا قرار دارد، هرچند منطقه آزاد در اجرای برخی پروژه‌های آب‌شیرین‌کن مشارکت کرده است.
این چندپارگی سبب شده است مردم در بسیاری موارد ندانند مسئول مستقیم پاسخگویی کدام دستگاه است. هر مجموعه بخشی از زنجیره را در اختیار دارد، اما شهروند تشنه با یک زنجیره کامل مواجه نیست؛ او فقط شیر آبی را می‌بیند که هفته‌ها خشک مانده است.طرح مدیریت یکپارچه آب جزیره می‌تواند فرصتی برای پایان دادن به این پراکندگی باشد، اما یکپارچگی زمانی ارزشمند است که مسئولیت‌ها شفاف، بودجه مشخص، برنامه اجرایی زمان‌بندی‌شده و شاخص‌های عملکرد عمومی شود.
ممکن است در مجموع، حجم قابل توجهی آب در جزیره تولید شود. ممکن است تأسیسات متعددی در مدار باشند. ممکن است شهر قشم، شهر سوزا و چند روستای پیرامونی شبکه‌ای نسبتاً پایدار داشته باشند؛ اما نمی‌توان وضعیت این مناطق را به کل جزیره تعمیم داد.
در یک سوی جزیره، آب با فشار مناسب در شبکه جریان دارد و در سوی دیگر، مردم تقویم زندگی خود را با نوبت احتمالی تانکر تنظیم می‌کنند.در یک منطقه، آب برای فضای سبز، مراکز اقامتی و فعالیت‌های اقتصادی مصرف می‌شود و در منطقه‌ای دیگر، خانواده‌ای برای چند دبه آب سالم سرگردان است.جزیره قشم در قلب خلیج فارس قرار دارد؛ جزیره‌ای جهانی با ظرفیت‌های عظیم اقتصادی، گردشگری، بندری، صنعتی و ژئوپارکی. اما جهانی بودن قشم زمانی برای مردمش معنا پیدا می‌کند که ابتدایی‌ترین حق زندگی آنان تأمین شود.
برای مردمی که می‌گویند گاهی در تمام سال فقط چند روز آب در لوله‌های خانه‌هایشان جریان دارد، شنیدن جمله «هیچ‌یک از جزایر با کمبود آب مواجه نیستند» نه آرامش‌بخش، بلکه پرسش‌برانگیز است.#قشم#هرمزگان#قشم_آب_ندارد
13:42 - 31 تیر 1405