روایت جفری ساکس از شکست قریبالوقوع کارزار اقتصادی آمریکا علیه ایران
استاد برجسته دانشگاه کلمبیا، تحریمها و کارزار اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران را محکوم به شکست میداند و معتقد است بعید است این اقدامات بتواند اهداف واشنگتن را محقق کند چراکه کشورهای جهان با این اقدامات غیرقانونی همراه نخواهند شد.
گروه بینالملل فارس؛ »اسکات بسنت» وزیر خزانهداری آمریکا دوشنبه گذشته کارزار جدید فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران، موسوم به «عملیات طرد اقتصادی» را اعلام کرد. او این عملیات را «بزرگترین تهاجم مالی» علیه ایران نامید و گفت آمریکا علیه کشورهایی که با ایران دادوستد کنند، تحریمهای تنبیهی اعمال خواهد کرد.این کارزار با هدف وادار کردن تهران به پذیرش مطالبات آمریکا بدون توسل مجدد به حملات نظامی آغاز شده؛ هدفی که موفقیت آن با توجه به عدم تبعیت کشورها از آن، با پرسشهای جدی روبرو شده است.
در همین زمینه، «جفری ساکس» استاد برجسته دانشگاه و مدیر مرکز توسعه پایدار دانشگاه کلمبیا و «سبیل فارِس» مشاور خاورمیانه و آفریقا در شبکه راهکارهای توسعه پایدار سازمان ملل در یک یادداشت مشترک در وبگاه شبکه الجزیره، نوشتهاند که این کارزار اقتصادی محکوم به شکست است.طبق این یادداشت، پاکستان پس از چین اعلام کرده که از تحریمهای جدیدی که آمریکا علیه ایران اعمال کرده تبعیت نخواهد کرد و به تجارت خود با تهران ادامه خواهد داد.تحریمهایی که بسنت تحت عنوان «عملیات طرود اقتصادی» اعلام کرد، قرار است «سختترین تحریمها در تاریخ» باشند و با هدف اعمال «بزرگترین انزوای اقتصادی هماهنگشده در تاریخ جهان» طراحی شدهاند.پیشتر، «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا در شبکههای اجتماعی تروث سوشال از این اقدام با عنوان «روز دی اقتصادی» یاد کرده بود. او وعده داده بود هر کشوری که «هر نوع راه نجاتی» در اختیار ایران قرار دهد، با «پیامدهای اقتصادی عظیمی» مواجه خواهد شد.
3 دلیل شکست کارزار اقتصادی ترامپنگارندگان این نکته را یادآور شدهاند که «6 ماه بمباران آمریکا و محاصره دریایی این کشور نتوانسته پیروزی آمریکا را رقم بزند، بنابراین اکنون برنامه این است که ایران از طریق گرسنگی اقتصادی به تسلیم وادار شود. رویکرد جدید غیرقانونی، بیرحمانه و به دلایل متعددی شکستخورده خواهد بود.»ساکس و فارس دلایل شکست این طرح را برشمردهاند.طبق این یادداشت، در وهله نخست، باید به سابقه تاریخی توجه کرد. تحریمهای اقتصادی نمیتوانند دولتهایی را که مصمم به بقا هستند، سرنگون کنند. تحریمها میتوانند جمعیت یک کشور را فقیر کنند اما دولتها را سرنگون نمیکنند.همچنین باید به محاسبات ساده بازار جهانی نفت توجه کرد. بسنت پیشنهاد میکند صادرات نفت ایران از بازاری حذف شود که همین حالا نیز به دلیل بسته بودن تنگه هرمز، یکپنجم عرضه نفت خود را از دست داده است. آمریکا قصد دارد شوک رکود تورمی را که هماکنون اروپا، ژاپن و دیگر متحدانش متحمل آن هستند، تشدید کند و در عین حال از این کشورها میخواهد تحریمهایی را اجرا کنند که اقتصاد خود آنها را تحت فشار قرار خواهد داد.مهمتر از همه، این کارزار علیه چین هدفگذاری شده است؛ کشوری که بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت ایران را خریداری میکند. اگر آمریکا بانک چین یا بانک صنعتی و تجاری چین را تحریم کند، پکن با یک یادداشت دیپلماتیک ملایم پاسخ نخواهد داد. چین صادرات عناصر نادر خاکی خود را محدود خواهد کرد، زیرا قبلاً این آزمایش را انجام داده و در آن پیروز شده است.
تله خودساختهدر ادامه این یادداشت آمده است: در آوریل ۲۰۲۵، چین در واکنش به تعرفههای ترامپ، صدور مجوز صادرات برای عناصر نادر خاکی سنگین را الزامی کرد و ظرف چند هفته، خودروسازان آمریکایی و اروپایی به دلیل کمبود آهنرباهای ساختهشده از عناصر نادر خاکی، خطوط مونتاژ خود را متوقف کردند. در اکتبر ۲۰۲۵، چین بستهای بسیار گستردهتر اعلام کرد و واشنگتن عقبنشینی کرد و پذیرفت محدودیتهای تازهگسترشیافته خود علیه شرکتهای چینی را در ازای تعلیق اقدامات پکن برای یک سال، کاهش دهد.محدودیتهای صادراتی هرگز لغو نشدهاند و تعلیق اقدامات نیز در ماه نوامبر به پایان میرسد. بنابراین، بسنت درست در همین مقطع، یعنی اندکی بیش از دو ماه پیش از بازگشت رژیم گستردهتر محدودیتهای صادراتی چین برای عناصر نادر خاکی و چند هفته پیش از سفر احتمالی «شی جینپینگ» رئیسجمهور چین به واشنگتن، تصمیم گرفته به پکن اعلام کند که یا با آمریکا است یا علیه آن. ساکس و فارس این را «تلهای که آمریکا برای خودش ساخته» توصیف کرده و نوشتهاند: پکن موضع خود را بهروشنی اعلام کرده است. «چین در موارد متعدد مخالفت قاطع خود را با تحریمهای یکجانبه غیرقانونی که هیچ مبنایی در حقوق بینالملل یا مجوز شورای امنیت سازمان ملل ندارند، اعلام کرده است. جنگ اقتصادی و فشار حداکثری هیچ راهحلی ارائه نمیکند.» این سخنان را «لین جیان» سخنگوی وزارت خارجه چین، به خبرنگاران گفته است.البته تنها دولت چین نیست که تحریمهای آمریکا را غیرقانونی میداند. بند ۴ ماده ۲ منشور سازمان ملل، تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری را ممنوع میکند.
سرپیچیهای آمریکا از قانوننگارندگان با بیان اینکه «سرپیچی آمریکا از منشور سازمان ملل بسیار فراتر از مسئله ایران است»، نوشتهاند: از میان ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل، آمریکا اکنون کشوری است که کمترین همسویی را با چندجانبهگرایی مبتنی بر سازمان ملل دارد. واشنگتن در ژانویه ۲۰۲۶ از بیش از ۶۰ سازمان بینالمللی خارج شد. آمریکا در سال ۲۰۲۵ تنها در پنج درصد از قطعنامههای ثبتشده مجمع عمومی سازمان ملل با اکثریت جامعه بینالمللی همراه بود.در این مرحله، همه دولتها باید به سه نتیجه برسند. نخست، آمریکا منشور سازمان ملل را رد کرده است. دوم، تضمینهای امنیتی آمریکا قابل اعتماد نیستند. سوم، اتکا به تجارت مبتنی بر دلار، کشورها را در برابر تحریمهای آمریکا آسیبپذیر میکند.
کارزار بدون همراهی کشورهاساکس و فارس در بخش پایانی این یادداشت به «توافق مکه» اشاره کرده و نوشتهاند: «کشورهای سراسر جهان ازجمله ترکیه، عربستان و پاکستان در حال حرکت به سمت ترتیبات دفاعی جدید هستند. آنها بهطور قابل پیشبینی در حال فاصله گرفتن از تسویه معاملات با دلار آمریکا و کاهش سهم اوراق بدهی خزانهداری آمریکا در ذخایر ارزی خود هستند. آنها همچنین برای تأمین نیازهای هوش مصنوعی خود، به جای آنکه برای مدلهای اختصاصی آمریکایی هزینه پرداخت کنند، به مدلهای هوش مصنوعی متنباز چین روی میآورند.»نگارندگان با گریزی به حوادث تاریخی نوشتهاند: روایت باستانی «توسیدید» از «جنگ پلوپونزی» در روزگار ما بهعنوان آینهای برای رقابت آمریکا و چین خوانده میشود. مشهورترین جمله این روایت، سخنی است که ژنرالهای آتنی در سال ۴۱۶ پیش از میلاد به مردم مِلوس گفتند: «قدرتمندان آنچه را میتوانند انجام میدهند و ضعیفان آنچه را باید، متحمل میشوند.» اما تنها 12 سال پس از این سخنان ژنرالهای آتنی، این آتن بود که از اسپارت شکست خورد.آمریکا اکنون ایران و دیگر کشورها را با همان لحن به چالش میکشد. غرور پیش از سقوط میآید و امروز هیچ دولتی به اندازه آمریکا تحت رهبری ترامپ و مجری سیاستهای او، بسنت، متکبر نیست.دولتهای سراسر جهان بهصورت کورکورانه، آمریکا را به سوی فاجعه دنبال نخواهند کرد.#ایران #آمریکا #چین#جنگ #ترامپ #جنگ_اقتصادی 15:45 - 9 شهریور 1405