فعالیت ستاد فضای مجازی در غیاب ۱۴ ماهه شورای عالی
یکسال است شورای عالی فضای مجازی بهعنوان مرجع اصلی سیاستگذاری این حوزه تشکیل جلسه نداده اما در همین مدت «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» نهاد موازی آن فعال بوده و جلسات آن برگزار شده است.
به گزارش گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس، رسول جلیلی، عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی، نیز مطرح کرده است. او در صفحه شخصی خود در ویراستی نوشت: «۱۴ ماه است که شورای عالی فضای مجازی تشکیل جلسه نداده است. اما ستاد ویژه ساماندهی هم مرتب جلسه دارد و سامان میدهد.»این گفته جلیلی در شرایطی مطرح شده که شورای عالی فضای مجازی بر اساس جایگاهی که در ساختار حکمرانی کشور دارد، قرار است مرجع اصلی سیاستگذاری، تصمیمگیری و هماهنگی در حوزه فضای مجازی باشد. در مقابل، ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی، ساختاری در قوه مجریه است که با ریاست معاون اول رئیسجمهور فعالیت میکند.
شورایی که برای سیاستگذاری فضای مجازی تشکیل شد
شورای عالی فضای مجازی در اسفند ۱۳۹۰ با هدف ایجاد یک نقطه کانونی برای سیاستگذاری، تصمیمگیری و هماهنگی در حوزه فضای مجازی تشکیل شد. در حکم تشکیل این شورا نیز بر ضرورت برنامهریزی و هماهنگی مستمر برای استفاده از فرصتهای فضای مجازی و مقابله با آسیبهای آن تأکید شده است.در حکم سال ۱۳۹۴ رهبر انقلاب برای اعضای شورای عالی فضای مجازی نیز بر جایگاه محوری و فراقوهای این شورا تأکید شد و مقرر شد شوراهای عالی مصوب گذشته که با شورای عالی فضای مجازی موازی هستند، منحل و وظایف آنها به این شورا منتقل شود.بر اساس آییننامه شورای عالی فضای مجازی، ریاست شورا بر عهده رئیسجمهور است و جلسات آن باید بهصورت حداقل هر چهارهفته یکبار به صورت منظم برگزار شود. با این حال، به گفته جلیلی، این شورا حدود ۱۴ ماه است که تشکیل جلسه نداده است. این در صورتی است که «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» فعال بوده و جلسات آن برگزار شده است. این ستاد اردیبهشت امسال با دستور رئیسجمهور تشکیل شد و معاون اول رئیسجمهور ریاست آن را بر عهده دارد.تشکیل این ستاد در شرایطی است که شورای عالی فضای مجازی همچنان بهعنوان مرجع اصلی سیاستگذاری و تصمیمگیری در این حوزه وجود دارد. همین موضوع باعث شده درباره جایگاه و حدود اختیارات این ستاد و نسبت آن با شورای عالی فضای مجازی، ابهامهایی مطرح شود.محمدمهدی حبیبی، کارشناس فضای مجازی، در همین زمینه معتقد است تشکیل چنین ساختاری در قوه مجریه برای انجام وظایفی که در حوزه حکمرانی فضای مجازی به شورای عالی فضای مجازی واگذار شده، با قانون اساسی و جایگاه این شورا سازگار نیست.
حبیبی با استناد به بندهای ۱، ۲ و ۷ اصل ۱۱۰ قانون اساسی میگوید تعیین سیاستهای کلی نظام، نظارت بر حسن اجرای این سیاستها و تنظیم روابط قوای سهگانه از اختیارات رهبری است و این اختیارات در حوزه حکمرانی فضای مجازی به شورای عالی فضای مجازی واگذار شده است. به اعتقاد او، ایجاد نهادی در قوه مجریه برای انجام این وظایف، خارج از حدود اختیارات دولت است.او همچنین به بند «ت» ماده ۶۵ قانون برنامه هفتم پیشرفت اشاره میکند که در آن شورای عالی فضای مجازی بهعنوان مرجع سیاستگذاری، تصمیمگیری و هماهنگی در این حوزه شناخته شده و تدوین آییننامه تقسیم کار نهادی، نحوه حکمرانی و پیگیری نتایج اقدامات دستگاههای اجرایی بر عهده مرکز ملی فضای مجازی گذاشته شده است.
مسئله اصلی؛ چرا شورای عالی تشکیل نمیشود؟
مسئله اصلی در این میان، صرفاً تشکیل یک ستاد جدید نیست؛ بلکه همزمانی فعالیت این ستاد با توقف جلسات شورای عالی فضای مجازی است. به بیان ساده، در ساختار حکمرانی فضای مجازی یک شورای فراقوهای و بالادستی برای سیاستگذاری و تصمیمگیری وجود دارد، اما این شورا برای مدت طولانی تشکیل جلسه نداده و در همان زمان، ستادی در قوه مجریه بهصورت مستمر تشکیل جلسه میدهد و درباره موضوعات فضای مجازی تصمیمگیری و مصوباتی را دنبال میکند.این وضعیت این پرسش را ایجاد کرده است که در شرایطی که شورای عالی فضای مجازی همچنان مرجع اصلی سیاستگذاری و تصمیمگیری در این حوزه است، ستاد دیگری با وظایف نزدیک به این حوزه بر چه مبنایی و در چه حدودی باید فعالیت کند و مصوبات آن چه جایگاهی در ساختار حکمرانی فضای مجازی دارد.زهرهسادات لاجوردی، نماینده مجلس شورای اسلامی، نیز درباره این موضوع معتقد است مسئله فقط تشکیل یک ساختار یا اتخاذ یک تصمیم اداری نیست، بلکه باید به تبعات و پیامدهای تصمیماتی که در حوزه فضای مجازی گرفته میشود، توجه جدی داشت.
در نهایت، مسئله فقط تشکیل یک ستاد جدید نیست؛ مسئله این است که چرا در شرایطی که شورای عالی فضای مجازی بهعنوان مرجع فراقوهای سیاستگذاری و تصمیمگیری در این حوزه، ۱۴ ماه است تشکیل جلسه نداده، یک ساختار در قوه مجریه همچنان فعال است و درباره مسائل فضای مجازی تصمیمگیری میکند. اگر شورای عالی همچنان مرجع اصلی این حوزه است، فعالیت ساختاری موازی با وظایف نزدیک به آن، آن هم در غیاب جلسات شورا به ریاست رئیسجمهور، از نگاه منتقدان نهتنها موازیکاری، بلکه اقدامی خارج از چارچوب قانونی و اختیارات دولت محسوب میشود؛ چراکه تصمیمگیری در حوزهای که مرجع سیاستگذاری آن شورای عالی فضای مجازی تعیین شده، نمیتواند از مسیر نهادی دیگر دنبال شود.
21:18 - 4 مهر 1405