افزایش گرسنگی گسترده در سوریه، سوغات دولتی که آمریکا آورد
سوریه امروز دیگر تنها با بحران معیشت روبهرو نیست، بلکه بهتدریج به سوی گسترش گرسنگی پیش میرود. کاهش قدرت خرید، افت تولید کشاورزی، محدود شدن کمکهای بینالمللی و ناتوانی حکومت جولانی در مدیریت اقتصاد، میلیونها سوری را حتی در تأمین ابتداییترین نیاز غذایی، یعنی نان، با دشواری روبهرو کرده و امنیت غذایی این کشور را به یکی از جدیترین چالشهای سالهای اخیر تبدیل ساخته است.
گروه تحلیل بینالملل: سوریه امروز با یکی از عمیقترین بحرانهای معیشتی و امنیت غذایی در دهههای اخیر روبهرو است؛ بحرانی که دیگر صرفاً به کمبود مواد غذایی محدود نمیشود، بلکه در فروپاشی قدرت خرید، کاهش تولید داخلی، ضعف نهادهای اقتصادی و کاهش حمایتهای بینالمللی ریشه دارد. اگرچه حاکمان جدید دمشق تلاش میکنند مشکلات موجود را میراث سالهای جنگ معرفی کنند، اما عملکرد ماههای اخیر دولت ابومحمد الجولانی نشان میدهد نهتنها برنامهای برای مهار بحران وجود ندارد، بلکه بسیاری از تصمیمات اقتصادی و مدیریتی، روند فروپاشی معیشت مردم را تشدید کرده است.در چنین شرایطی، بحران گرسنگی در سوریه بیش از آنکه ناشی از نبود غذا باشد، نتیجه شکست مدیریت اقتصادی و ناتوانی حکومت در تأمین حداقل الزامات امنیت غذایی برای میلیونها شهروند سوری است. گرسنگی؛ محصول فروپاشی اقتصاد و حکمرانیبراساس گزارش مشترک سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و برنامه جهانی غذا (WFP)، سوریه همچنان یکی از کانونهای اصلی ناامنی غذایی در جهان است. با اینحال، واقعیت بحران تنها در کاهش تولید یا خشکسالی خلاصه نمیشود؛ بلکه بخش عمدهای از آن به سقوط قدرت خرید مردم بازمیگردد.امروز موادغذایی، هرچند با قیمتهای بسیار بالا، در بازارهای سوریه یافت میشود، اما میلیونها خانواده توان خرید ابتداییترین اقلام غذایی را ندارند. افزایش مداوم قیمتها درحالی ادامه دارد که درآمد خانوارها تقریباً ثابت مانده یا حتی کاهش یافته است. نتیجه چنین وضعیتی، حذف تدریجی گوشت، لبنیات و بسیاری از اقلام ضروری از سفره مردم، کاهش تعداد وعدههای غذایی، افزایش بدهکاری خانوارها و حتی ترک تحصیل کودکان برای تأمین هزینههای زندگی است.این روند نشان میدهد بحران غذایی سوریه بیشاز آنکه بحران عرضه باشد، بحران دسترسی اقتصادی به غذاست؛ بحرانی که دولت جولانی تاکنون هیچ برنامه مؤثری برای مهار آن ارائه نکرده است.شکست جولانی در مدیریت معیشتیکی از شعارهای اصلی جریان جولانی پس از ورود به دمشق، بهبود وضعیت اقتصادی و ساماندهی خدمات عمومی بود؛ اما واقعیتهای میدانی تصویر متفاوتی ارائه میدهد.دولت جدید نه توانسته ارزش پول ملی را تثبیت کند، نه بازار را از آشفتگی خارج سازد و نه شبکه حمایت اجتماعی مؤثری برای اقشار آسیبپذیر ایجاد کند. حذف تدریجی یارانهها، کاهش حمایت از نانواییها، نبود نظارت بر بازار و رها شدن قیمت کالاهای اساسی، فشار اقتصادی را بر طبقات ضعیف دوچندان کرده است.
در چنین شرایطی، نان که همواره یکی از شاخصهای ثبات اجتماعی در سوریه بوده، به کالایی تبدیل شده که دسترسی به آن برای بسیاری از خانوادهها دشوارتر از گذشته شده است. کاهش حمایت از نانواییها و محدود شدن توزیع نان یارانهای، تنها یک تصمیم اقتصادی نیست، بلکه نشانهای از کاهش توان حکومت جولانی در ایفای ابتداییترین وظایف خود در قبال شهروندان است.فروپاشی کشاورزی؛ بحرانی که حکومت جولانی نادیده گرفتکشاورزی طی دهههای گذشته ستون اصلی امنیت غذایی سوریه بود، اما امروز این بخش نیز با بحرانی عمیق مواجه شده است.خشکسالیهای متوالی، افزایش هزینه سوخت و نهادههای کشاورزی، تخریب زیرساختهای آبیاری، مهاجرت نیروی کار روستایی و نبود حمایتهای دولتی، موجب شده است تولید بسیاری از محصولات راهبردی کاهش یابد.با اینحال، مسئله صرفاً شرایط اقلیمی نیست. حکومت جولانی نیز تاکنون هیچ برنامه جامع و مؤثری برای احیای بخش کشاورزی ارائه نکرده است. نبود سرمایهگذاری در زیرساختهای روستایی، ضعف حمایت از کشاورزان و اتکای بیشاز حد به واردات، موجب شده وابستگی سوریه به بازارهای خارجی بیشاز گذشته افزایش یابد.این وضعیت، امنیت غذایی کشور را در برابر هرگونه شوک سیاسی، اقتصادی یا تجاری آسیبپذیرتر کرده است.
کاهش کمکهای خارجی؛ پایان یک تکیهگاه موقتهمزمان با تشدید بحران داخلی، میزان کمکهای بشردوستانه نیز روندی نزولی پیدا کرده است.برنامه جهانی غذا طی ماههای گذشته بهدلیل کمبود منابع مالی، بخشی از عملیات خود در سوریه را کاهش داده و میلیونها نفر از دریافت کمکهای غذایی محروم شدهاند.رقابت بحرانهای جهانی در غزه، سودان، یمن و دیگر مناطق باعث شده سوریه دیگر در اولویت اصلی بسیاری از اهداکنندگان بینالمللی قرار نداشته باشد. در نتیجه، بخش مهمی از جمعیت سوریه که طی سالهای گذشته به کمکهای خارجی وابسته شده بودند، اکنون بدون هیچ پشتوانهای با بحران معیشتی روبهرو هستند.اتکای بیشاز حد حکومت جولانی به کمکهای خارجی نیز اکنون به یکی از نقاط ضعف ساختاری اقتصاد سوریه تبدیل شده است؛ زیرا با کاهش این منابع، هیچ ظرفیت داخلی برای جبران کمبودها وجود ندارد.بازگشت آوارگان؛ بحران جدید بر بحران قدیمیبازگشت بخشی از آوارگان سوری از لبنان، شاید از منظر سیاسی دستاوردی برای جولانی تلقی شود، اما در عمل فشار مضاعفی بر اقتصاد بحرانزده سوریه وارد کرده است.استانهای دمشق، حمص، حماه، طرطوس و حلب که میزبان بخش عمده بازگشتکنندگان هستند، خود با کمبود فرصتهای شغلی، ضعف خدمات عمومی، کمبود آب و برق و افزایش قیمت کالاهای اساسی مواجهاند.در غیاب برنامهای جامع برای اسکان، اشتغال و ادغام اقتصادی بازگشتکنندگان، این روند میتواند به تشدید رقابت بر سر منابع محدود و افزایش نارضایتیهای اجتماعی منجر شود. میزان کاهش کمکهای غذایی سازمان ملل به سوریه در دوران حکومت جولانی
نان؛ شاخص مشروعیت سیاسی در سوریهدر سوریه، نان صرفاً یک کالای غذایی نیست؛ بلکه همواره یکی از مهمترین شاخصهای رابطه دولت با جامعه بوده است.هرگاه دولت توان تأمین نان ارزانقیمت را از دست داده، بحران اقتصادی به سرعت به بحران سیاسی تبدیل شده است. از این منظر، کاهش حمایت از نان یارانهای تنها یک تصمیم مالی نیست، بلکه نشانهای از تضعیف توان حکمرانی جولانی در مدیریت ابتداییترین نیازهای جامعه است.حکومتی که قادر به تضمین دسترسی مردم به اساسیترین کالای مصرفی نباشد، بهتدریج سرمایه اجتماعی خود را نیز از دست خواهد داد.جمعبندیتحولات ماههای اخیر نشان میدهد بحران گرسنگی در سوریه صرفاً پیامد جنگ یا خشکسالی نیست، بلکه بازتاب مجموعهای از ناکارآمدیهای مدیریتی، ضعف سیاستگذاری اقتصادی و ناتوانی حکومت جولانی در بازسازی ساختارهای تولید و حمایت اجتماعی است.کاهش قدرت خرید، افت تولید کشاورزی، محدود شدن کمکهای بینالمللی، حذف تدریجی یارانهها و فقدان برنامهای روشن برای احیای اقتصاد، موجب شده میلیونها سوری بیش از هر زمان دیگری در معرض ناامنی غذایی قرار گیرند.اگر این روند ادامه یابد، بحران معیشتی سوریه از مرحله اضطرار انسانی عبور کرده و به بحرانی ساختاری تبدیل خواهد شد؛ در این صورت نهتنها امنیت غذایی، بلکه ثبات اجتماعی و سیاسی سوریه نیز با چالشهای جدی مواجه خواهد شد. در چنین شرایطی، ادعای حکومت جولانی مبنی بر آغاز دورهای جدید از بازسازی و بهبود اقتصادی، بیشاز آنکه بر واقعیتهای میدانی استوار باشد، به یک روایت تبلیغاتی شباهت دارد که با زندگی روزمره میلیونها شهروند سوری فاصلهای آشکار دارد.
15:32 - 7 تیر 1405