روایتی از عمق خسارات ایران به پایگاههای آمریکا در منطقه
گزارشها از خسارات وارده به پایگاههای آمریکا در منطقه، تنها نوک کوه یخِ واقعیتِ فروپاشیِ دکترین بازدارندگی و حفاظت از کشورهای عربی خلیج فارس است. این خسارات نشان داد پدافند سنتی آمریکا در برابر جنگ ترکیبی و فناوریهای پیشرفته ایران ناکارآمد است و با ایجاد تردید جدی در میان متحدان منطقهای، باید گفت عصر «امنیتسازی آمریکا» در غرب آسیا به پایان رسیده است.
گروه تحلیل بینالملل: از زمان حملات ۱۱ سپتامبر، آمریکا میلیاردها دلار برای ساخت و توسعه شبکهای از پایگاههای نظامی در غرب آسیا هزینه کرد؛ پایگاههایی که هدف اصلی آنها تثبیت هژمونی واشنگتن، حفاظت از مسیرهای انرژی و مهار قدرتهای منطقهای—بهویژه ایران— بود. اما اکنون همان ساختار امنیتی به نقطه ضعف راهبردی آمریکا تبدیل شده است.گزارش واشنگتنپست که بر پایه تصاویر ماهوارهای و اطلاعات درز یافته از وزارت جنگ آمریکا تنظیم شده، تأکید میکند حملات ایران خسارات سنگینی به تأسیسات نظامی آمریکا وارد کرده است؛ هرچند این گزارش، ابعاد کامل تلفات و فروپاشی شبکه دفاعی آمریکا را بازتاب نمیدهد.این نشان میدهد که بحران فقط به تخریب فیزیکی چند پایگاه محدود نیست، بلکه شکست عمیقتر در سطح دکترین نظامی، سامانههای هشدار زودهنگام و اعتماد راهبردی متحدان آمریکا شکل گرفته است. فروپاشی دکترین «حفاظت از نیروها»دکترین «حفاظت از نیروها» (Force Protection) یکی از ستونهای اصلی راهبرد نظامی آمریکاست که در اسناد رسمی پنتاگون و ستاد مشترک ارتش آمریکا تعریف شده است. هدف این دکترین، حفاظت از نیروها، تجهیزات، پایگاهها و زیرساختهای حیاتی در برابر تهدیدات خارجی است.اما جنگ اخیر نشان داد این دکترین در برابر الگوی جدید نبردهای ترکیبی کارایی خود را از دست داده است. انتقال نیروهای آمریکایی از پایگاهها به هتلها در کشورهای عربی، خود نشانهای از بحران امنیتی عمیق در ساختار عملیاتی سنتکام بود.تحلیلگران معتقدند که آمریکا طی دو دهه گذشته، بیش از حد به برتری فناوری کلاسیک خود اتکا کرده و تصور میکرد شبکه پدافندی، سامانههای راداری و برتری هوایی آن، هر تهدیدی را خنثی خواهد کرد. اما حملات همزمان پهپادی، موشکی و جنگ الکترونیک ایران، این فرض را در هم شکست.
چگونه ایران شبکه دفاعی آمریکا را «کور» کرد؟بر اساس تحلیل منتشرشده توسط حساب نظامی DefenceMat، ایران از یک الگوی «حمله اشباعکننده چندلایه» استفاده کرد؛ الگویی که در آن جنگ الکترونیک، پهپادها، موشکهای کروز و موشکهای بالستیک بهصورت همزمان شبکه دفاعی آمریکا را هدف قرار دادند.این حملات ابتدا رادارها و سامانههای فرماندهی و کنترل را نابود کردند تا پایگاهها توان دفاع از خود را از دست بدهند.یکی از مهمترین اهداف، رادار هشدار زودهنگام AN/FPS-132 در پایگاه «امدحیل» قطر بود؛ راداری که ستون اصلی سامانه هشدار موشکی آمریکا در غرب آسیا محسوب میشد. انهدام این رادار، شبکه منطقهای رهگیری موشکی آمریکا را دچار اختلال شدید کرد.همچنین چندین سامانه پدافندی THAAD و رادارهای پاتریوت آسیب دیدند؛ مسئلهای که نشان داد حتی پیشرفتهترین سامانههای دفاع موشکی آمریکا نیز در برابر حملات ترکیبی و هوشمند مصون نیستند.
جنگ فضایی و اطلاعاتی؛ برتری جدید ایرانیکی از مهمترین ابعاد این نبرد، استفاده ایران از فناوریهای فضایی، جاسوسی الکترونیک و سامانههای بلادرنگ اطلاعاتی بود؛ موضوعی که بسیاری از رسانههای غربی کمتر به آن پرداختند.دادهها نشان میدهد ایران با استفاده از فناوری ELINT توانسته امضاهای الکترونیکی رادارهای آمریکایی را شناسایی و مختصات آنها را برای حملات دقیق موشکی و پهپادی ارسال کند.نمونه برجسته این عملیات، هدف قرار دادن هواپیمای هشدار زودهنگام Boeing E-3 Sentry در عربستان سعودی بود؛ هواپیمایی که پس از نابودی بخشی از رادارهای زمینی آمریکا به منطقه اعزام شده بود.تحلیلگران نظامی معتقدند اصابت دقیق پهپاد ایرانی به بخش راداری این هواپیما، نشاندهنده سطحی از هماهنگی اطلاعاتی و دقت عملیاتی است که نگرانی جدی برای پنتاگون ایجاد کرده است.
هزینه بازسازی؛ بحران مالی و راهبردی آمریکابازسازی پایگاههای آسیبدیده، هزینهای نجومی برای آمریکا و متحدانش خواهد داشت. تنها رادار AN/FPS-132 قطر در سال ۲۰۱۳ بیش از ۱.۱ میلیارد دلار هزینه داشت و اکنون جایگزینی آن احتمالاً دو برابر این رقم خرج خواهد داشت.علاوه بر هزینه مالی، زمان بازسازی نیز چالشبرانگیز است. برخی برآوردها نشان میدهد تولید و استقرار دوباره این سامانهها ممکن است بین ۵ تا ۷ سال زمان ببرد؛ آن هم در شرایطی که آمریکا برای تولید تجهیزات پیشرفته خود به عناصر نادر خاکی وابسته است؛ موادی که بخش عمده آن در اختیار چین قرار دارد.در چنین شرایطی، این پرسش راهبردی مطرح میشود که آیا کشورهای میزبان اساساً تمایلی به حفظ پایگاههای آمریکایی دارند؟ بسیاری از دولتهای منطقه اکنون این پایگاهها را نه عامل امنیت، بلکه محرک ناامنی و هدف حملات متقابل میدانند.
نتیجهگیریتحولات اخیر غرب آسیا نشان میدهد آمریکا با بحرانی فراتر از خسارتهای نظامی روبهرو است؛ بحرانی که مشروعیت و کارآمدی دکترین امنیتی واشنگتن را زیر سؤال برده است.سامانههایی که قرار بود نماد «برتری مطلق تکنولوژیک آمریکا» باشند —از رادارهای باند ایکس گرفته تا پاتریوت و تاد— در برابر حملات ترکیبی و فناوریهای نوین ایران آسیبپذیر و ناتوان ظاهر شدند. این مسئله بیتردید نه تنها تاثیری منفی بر آینده حضور آمریکا در غرب آسیا میگذارد.اظهارات Ted Lieu، عضو مجلس نمایندگان آمریکا نیز بازتاب همین نگرانی است؛ جایی که تأکید کرد آمریکا بدون بازنگری اساسی در استراتژی نظامی خود، نه تنها در برابر قدرتهای همتراز، بلکه ادامه حضور در منطقه خلیج فارس با مشکلات بسیار بزرگی مواجه خواهد شد.
15:40 - 22 اردیبهشت 1405