رقابت جدید قرن؛ ایران در میانه «جنگ جهانی کریدورها»
قدرت در قرن بیستویکم با «اتصالگرایی» تعریف میشود. ایران با قرارگیری در تقاطع کریدورهای راهبردی و ایجاد سپر مالی در برابر دلار، در حال تبدیل شدن به حساسترین منطقه جهان است؛ جایی که تنش در آن، نبض تجارت جهانی را متوقف خواهد کرد.
گروه تحلیل بینالملل: با آغاز قرن بیستویکم، تعریف قدرت جهانی از "تسلط بر سرزمین" به "تسلط بر مسیرها" تغییر یافته است. امروز قدرت یک کشور دیگر تنها در وسعت خاک یا تعداد تانکهایش نیست؛ بلکه در این است که چه مقدار از کالا، انرژی و دادههای جهان از قلب آن کشور عبور میکند. در واقع، این "اتصال" به شبکههای جهانی است که امنیت و نفوذ بینالمللی یک کشور را تضمین میکند.بازگشت به ریشهها؛ جاده ابریشم نوین و میراث تمدنیتاریخ گواهی میدهد که شکوفایی ایران همواره با شکوفایی تجارت قارهای پیوند خورده است؛ از عصر ساسانی تا دوران جاده ابریشم اسلامی، ایران «پل پیروزی» تجارت شرق و غرب بود. پهپه اسکوبار (Pepe Escobar)، از مشهورترین و جنجالیترین تحلیلگران ژئوپولیتیک و خبرنگاران بینالمللی که به دلیل نگاه ضدساختاری (Anti-establishment) و تحلیلهای عمیقش درباره اوراسیا شناخته میشود، بهدرستی معتقد است که حضور امروز ایران در معادلات چین و روسیه، یک انتخاب تاکتیکیِ گذرا نیست، بلکه بازگشت به یک «حقیقت جغرافیایی» است. در دوران «ژئواکونکتویته» (اتصالگرایی راهبردی)، ایران تنها کشوری است که میتواند بنبستهای جغرافیایی آسیای مرکزی را شکسته و آنها را به امنیتِ آبهای آزاد پیوند بزند. چین و معماری راهبردی شرق-غربابتکار «کمربند و جاده» (BRI) با سرمایهگذاری تریلیون دلاری، به دنبال بازسازی نظم جهانی است. فعال شدن خط راهآهن مستقیم چین-ایران و ظرفیتسازی در «بندر خشک آپرین»، تهران را به هاب لجستیکی تبدیل کرده که میتواند سالانه میلیونها کانتینر را میان سینکیانگ و اروپا جابجا کند. این یعنی ایران، عملاً به «ایستگاه بازرسی» و مرکز توزیع کالای چین در قلب غرب آسیا تبدیل شده است.کریدور شمال-جنوب؛ خنجری بر پیکر انحصارهای دریاییاگر کریدور شرق-غرب را محور تجارت بدانیم، کریدور شمال-جنوب (INSTC) محور «ژئوپولیتیک مقاومت» است. اتصال بمبئی به سنپترزبورگ از مسیر بندرعباس و چابهار، تنها یک مسیر تجاری نیست؛ بلکه دور زدن کامل کانال سوئز و نفوذ غرب بر شریانهای دریایی است. پس از تحریمهای سال ۲۰۲۲ علیه روسیه، این مسیر برای کرملین به «راه تنفس» تبدیل شد. کاهش زمان حمل کالا از ۴۰ روز به ۲۰ روز و امنیت مطلق از بیم بسته شدن دریای سرخ، این کریدور را به جذابترین گزینه برای قدرتهای نوظهوری مثل هند تبدیل کرده است.
دلارزدایی و کریدور مالی اوراسیاجنگ کریدورها یک ضلع پنهان نیز دارد: «کریدورهای مالی». در سال ۲۰۲۶، ما شاهد شکسته شدن سلطه دلار در مبادلات منطقهای هستیم. وقتی ایران و روسیه بخش اعظم تجارت خود را با ارزهای محلی انجام میدهند و این الگو به چین و هند سرایت میکند، یعنی کریدورهای فیزیکی توسط یک «سپر مالی» محافظت میشوند. عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای و بریکس، پوشش حقوقی و امنیتی لازم را برای این شریانهای اقتصادی فراهم آورده است.ایران؛ از ناظر تا معمار نظم جدیدچشمانداز سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که تلاشهای دو دههای برای منزوی کردن ایران از طریق تحریم، در برابر واقعیتِ جغرافیا شکست خورده است. هر کریدوری که بخواهد جنوب آسیا را به شمال اوراسیا، یا شرق دور را به دریای مدیترانه وصل کند، ناگزیر از عبور از ایران است. این جایگاه، «عمق راهبردی اقتصادی» ایران را افزایش داده و هزینه هرگونه تنشآفرینی علیه خاک ایران را برای کل اقتصاد جهانی غیرقابل تحمل میکند.
نتیجهگیری راهبردیایران، امروز میدان نبردِ اصلی در «جنگ جهانی کریدورها» است. پیروزی در این نبرد، نه با موشک، بلکه با تکمیل خطوط ریلی (نظیر رشت-آستارا)، توسعه بنادر اقیانوسی و دیپلماسی هوشمندانه حملونقل محقق میشود. ایران در حال بازپسگیری نقش تاریخی خود به عنوان «قلبِ زمین» (Heartland) است؛ قلبی که تپش آن، نبضِ تجارتِ نیمی از جمعیت جهان را تنظیم خواهد کرد.
15:35 - 12 اردیبهشت 1405
