یک طوفان نوح برای چنین بشری لازمه.بهشت و جهنم و ....را هم در بازار سیاه میفروشند
مافیای کربن؛ پشت پرده بازار خرید و فروش آلودگی هوا
«تجارت کربن»، راهحلی که در کنفرانس COP29 برای نجات زمین مطرح شد، اما منتهی به فساد گسترده و شکلگیری مافیای جهانی جدیدی بهنام «مافیای کربن» شد.
آیا اصطلاح «تجارت کربن» تاکنون به گوشتان خورده است؟ اصطلاحی که در کنفرانس تغییرات آبوهوایی سازمانملل(COP29) آذربایجان در نوامبر گذشته به تیترها خبرها تبدیلشد و این سؤال را مطرح کرد که آیا آنچه از آن تحتعنوان «تجارت کربن» یا «بازار کربن» نامبرده میشود، نقشی در محافظت از زمین در برابر اثرات منفی تغییرات اقلیمی دارد؟ اصلا در این بازا چهچیزی خریدوفروش میشود؟ چگونه کار میکند؟ و آیا تأثیری روی کاهش انتشار گازهای گلخانهای دارد؟
ماده جنجالی ۶ و حق خریدوفروش آلودگی هوا
پساز نزدیک به یکدهه مذاکرات پیچیده، رهبران و نمایندگان کشورها سال گذشته در آذربایجان گرد هم آمدند و بر سر برخی قوانین اساسی درباره موضوع بحثبرانگیز کاهش انتشار کربن و سایر گازهای گلخانهای به توافق رسیدند، ازجمله اینکه کشورهای تولیدکننده گازهای گلخانهای به حدمجاز تعیینشده برای آنها پایبند باشند.این ماده اولینبار در نشست سال ۲۰۱۵ پاریس مطرح شد و رهبران جهان توافق کردند، گرمایش زمین از یکونیم درجه سانتیگراد از قبل صنعتیشدن دنیا بالاتر نرود. اما اجرای آن سالها به تأخیر افتاد، چون بسیاری از کشورها اقدامات سازمانملل، ازجمله اندازههای درنظر گرفتهشده برای هر کشور جهت تولید گازهای گلخانهای را نمیپذیرفتند.این اختلافنظرها منجر به سرانجام منتهی به ارائه این راهکار شد که کشورهای بزرگی مانند آمریکا و چین که نقشی اساسی در تولید گازهای گلخانهای دارند، به خرید اعتبار کربن از کشورهایی روی بیاورند که در این زمینه موفق عمل کرده یا انتشار گازهای گلخانهای چندانی نداشتهاند. این توافق پایهگذار تأسیس بازاری بهنام «بازار کربن» براساس ماده ۶ شد که اولین گامهای تشکیل آن در کنفرانس آبوهوا در آذربایجان برداشتهشد.
اما چگونه این اتفاق میتواند رخ دهد؟
فرض کنید، کشور «الف» از حدمجاز تعیینشده گازهای گلخانهای بیشتری تولید کرده، درحالیکه کشور «ب» به شیوههای مختلف موفقشده انتشار گازهای گلخانهای خود را کاهشدهد و اعتبار کربن بهدست آورد.کشور «الف» میتواند، از کشور «ب» اعتبار کربن خریداری کند تا از یکسو، کشور «ب» طرحهای کاهش گازهای گلخانهای بیشتری را اجرا کند و کشور «الف» بهحد تعیینشده برای انتشار گازهای گلخانهای دستیابد. تا به اینجا ظاهرا مشکلی در این بده بستان وجود ندارد، مشکل زمانی ایجاد میشود که شرکتهایی بهعنوان طرف سوم وارد عمل میشوند و اعتبار کربن کشور «ب» را خریداری میکنند، حتی اگر به آن نیاز نداشتهباشند تا آن را به قیمت بالاتر به کشور «الف» بفروشند.آنچه به شکلگیری این بازار کمککرده، توافق کشورها در COP29 برای تشکیل بازاری با نظارت سازمانملل بر دادوستد اعتبار کربن بین کشورها و شرکتها برای کمک به تحقق اهداف آبوهوایی است.کارشناسان نهتنها تشکیل چنین بازاری برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای را مفید نمیدانند، بلکه آن را عاملی برای شکلگیری مافیای بینالمللی جدیدی بهنام «مافیای کربن» میدانند.
تجارتی میلیارد دلاری که تأثیر اقلیمی آن اثبات نشده
خرید اعتبار کربن بدینمعناست که تولیدکنندگان گازهای گلخانهای همچنان به طرحهای آسیبزننده خود ادامه میدهند، مثلا یک شرکت هواپیمایی میتواند با تأمین مالی یک پروژه کاشت درختان جدید، انتشار گازهای گلخانهای خود را ادامهدهد. این پروژهها توسط سازمانهایی تأیید میشوند که در حوزه استانداردهای آبوهوایی و توسعه پایدار، مانند FERA و Gold Standard فعالیت میکنند، این موجب شده، در این حوزه نیز مافیای دیگری بهنام «خرید و فروش تأییدیهها» یا «صدور گواهینامههای جعلی» شکل گیرد.برآوردها درحالحاضر نشان میدهد، این بازار سالانه تقریباً ۲ میلیارد دلار ارزش مالی دارد. این بازار از سال ۲۰۲۰ بهطور قابلتوجهی درحال رشد کرده، اگرچه در سال ۲۰۲۳ با افت ارزش مواجهشده است. با اینحال، مککینزی و شرکا براین باورند، این بازار تا سال ۲۰۳۰ گردش مالی سالانه بیشاز ۵۰ میلیارد دلار خواهد داشت.تا به امروز، مکانیسمها و روشهای قیمتگذاری کربن هنوز مشخص نیست. بهعنوان مثال درحالیکه ۷۵٪ خریدوفروشهای اعتباری گازهای گلخانهای خارج از اتحادیهاروپا تنها ۱۰ دلار در هر تُن قیمت دارد، این رقم در اتحادیهاروپا ۹۰ دلار در هر تُن معامله میشود و احتمالاً بسیار بالاتر هم خواهد رفت. هماکنون اتحادیهاروپا بزرگترین بازار کربن جهان را در اختیار دارد. این اتحادیه در سال ۲۰۰۵ تجارت انتشار گازهای گلخانهای اروپا را برای مبارزه با گرمایش جهانی راهاندازی کرد، اما درباره کارآمدی این بازار تردیدهای بسیاری وجود دارد، بهویژه آنکه گزارش بانک جهانی میگوید، کل درآمد حاصل از قیمتگذاری کربن در سال ۲۰۲۳ تنها ۲۴٪ از هزینهکل انتشار گازهای گلخانهای را پوشش دادهاست.
یکی از مهمترین دلایل شکست این بازار نفوذ و گسترش زودهنگام فساد و مافیا در آن است، بهعنوان مثال شرکتها یا کشورهای خریدار و فروشنده در این بازار از پروژههایی سخن میگویند که اصلا وجود خارجی ندارند، این باعثشده تا بدنامی خیلی زود گریبانگیر این بازار شود. بهعنوان مثال تنها چندروز قبلاز COP29 پلیس فدرال آمریکا «کنت نیوکامب» مدیرعامل وقت SeaQuest Capital را به اتهام کلاهبرداری و دستکاری در اطلاعات مربوط به تأثیر استفاده از اجاقهای گازی بهجای اجاقهای هیزمی در مناطق روستایی آفریقایی و آسیای جنوب شرقی بر کاهش انتشار گازهای گلخانهای بازداشت کرد. او این اعداد و ارقام را برای جذب سرمایهگذاری بیشاز ۱۰۰ میلیوندلاری دستکاری کرده بود.در رسوایی دیگری که بازارهای کربن را به لرزه درآورد، تحقیقی توسط گاردین در ژانویه ۲۰۲۳ منتشر شد که نشانمیداد، گواهینامهها و تأییدیههای کربن صادرشده توسط VERA بهعنوان بزرگترین و معتبرترین نهاد صادرکننده گواهینامه کربن در جهان، تا حد زیادی فاقدارزش و اعتبار هستند و حتی در مواردی گرمایش جهانی را تشدید میکنند.این گزارشها سؤالات مهمی را درباره اعتبارات خریداریشده توسط تعدادی از شرکتهای مشهور جهان، مانند دیزنی، شل، گوچی وغیره مطرح میکند. این شرکتها درحالی محصولات خود را «بدون کربن» توصیف میکنند که بارها درباره طرحهای کاهش انتشار گازهای گلخانهای توسط آنها ابراز تردید شدهاست.افزونبرآن، مطالعه انجامشده توسط دانشگاه کمبریج در سال ۲۰۲۳ نشان داد، تنها تعداد انگشت شماری از پروژههای ایجاد جنگلهای بارانی در کاهش تخریب جنگلها و جنگلزدایی در مناطق گرمسیری مرطوب مؤثر بودهاند.
11:28 - 19 مرداد 1404