۹ آیین کهن سوگواری عاشورا در چهارمحال و بختیاری

چهارمحال و بختیاری در محرم به تماشاخانه‌ای زنده از آیین‌های عاشورایی بدل می‌شود؛ از خیمه‌سوزان طاقانک و گِل‌زنی بن تا چاق‌چاقوی سامان، هر گوشه این دیار روایتی ناب از عشق به خاندان عصمت را به نظاره می‌نشیند.

خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| سوگ سرخ حسینی در چهارمحال و بختیاری، فراتر از سینه‌زنی و روضه‌خوانی است. این دیار کهن، گنجینه‌ای از ۹ آیین ماندگار را در خود جای داده که هر یک، پیوندی عمیق با واقعه کربلا دارند.خیمه‌سوزان طاقانک با آتش زدن ۷۲ خیمه، تعزیه حضرت قاسم(ع) با کاروان سینی‌های نذری، فرو بردن علم در گرداب بن، گِل‌زنی با خاک رس و گلاب، آقا سلام و حلیم‌خوران در خانه سادات، و چاق‌چاقوی سامان با کوبیدن سنگ‌ها در نیمه‌شب عاشورا، هر یک جلو‌های از اندوه و ارادت عاشقان حسینی را نمایش می‌دهند.کاروان‌های نمادین و علم‌گردانی در کوچه‌ها و همچنین تعطیلی کسب‌وکار و رها کردن آب در بیابان توسط کشاورزان، سه آیین دیگر از این گنجینه عاشورایی هستند.این ۹ آیین کهن که قدمت برخی به ۵۰۰ سال می‌رسد، همگی در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسیده‌اند و هر ساله میزبان شیفتگان حسینی از سراسر ایران هستند. آیین «گِل‌زنی» یا «گل‌مالی»در صبح عاشورا، خیل عزاداران در بن، سر و شانه‌های خود را به گِلی قرمز رنگ که از آمیختن خاک رس و گلاب ناب تهیه شده، آغشته کرده و با نوای سوزناک «ای واویلا، صد واویلا» در دستگاه محزون شوشتری به سوگ می‌نشینند. زنان نیز بر چادر و روسری خود گِل می‌زنند. فلسفه این آیین به خواب یکی از اهالی باز می‌گردد که پس از تمسخر یک عزادار، در خواب امام حسین(ع) را می‌بیند و ماجرای گِل بر سر، ریشه در خاکساری و اعلام عزای عمومی دارد.

00:24

۱۲ MB

آیین «آقا سلام» و فرو بردن علم در گردابپس از مراسم فرو بردن علم در گرداب، حمل‌کنندگان علم با عبور از میدان شهر به درب خانه‌های سادات می‌روند، جایی که سینی‌های بزرگ حلیم در کنار درب ورودی منزل سید چیده شده است. عزاداران پس از ادای احترام و عرض تسلیت به شخص سید، کمی از حلیم را به عنوان تبرک بر می‌دارند. در برخی موارد، پخش شیر و نبات داغ نیز از سوی خانواده سید صورت می‌گیرد و مراسم با سخنرانی و روضه‌خوانی به زبان ترکی و فارسی پایان می‌یابد و عزاداران با زمزمه «ما دعا خواندیم و رفتیم زین مکان» محل را ترک می‌کنند. این آیین نیز با شماره ۶۲۴ در فهرست میراث معنوی ثبت شده است.

00:38

۲۵ MB

03:01

۴۹ MB

آیین «خیمه‌سوزان» شهر طاقانکمردم شهر طاقانک از ابتدای محرم، ۷۲ خیمه سبز و سفید به نشانه ۷۲ شهید کربلا برپا می‌کنند. در عصر روز عاشورا، به یاد خیمه‌های سوخته دشت کربلا، این خیمه‌ها را به آتش می‌کشند و هنگام شعله‌ور شدن، فریادهای «یا حسین» و «یا زینب» طنین‌انداز می‌شود. حرکت گروه‌های عزاداری، قربانی کردن ۱۴ رأس گوسفند، نواختن نی و دهل، اقامه نماز ظهر عاشورا، تشییع نمادین پیکر شهدا و برپایی دوباره خیمه‌ای سیاه به نام خیمه حضرت زینب(س) و روشن کردن شمع در کنار آن، از آداب این آیین ۸۰ ساله است که به عنوان نخستین اثر عاشورایی استان، ثبت ملی شده است.

آیین «تعزیه حضرت قاسم(ع)» این مراسم غالباً در روز هفتم یا نهم محرم اجرا می‌شود و کاروانی از سینی‌های بزرگ حامل انواع شیرینی، میوه، سجاده، گلاب، قرآن، شمع، آیینه، حنا، گُل و سبزه گندم، به همراه کاروان نمادین اهل بیت(ع) حرکت می‌کنند.پس از ورود کاروان، تعزیه شروع می‌شود و حاضرین نسبت به تقسیم نذورات اقدام می‌کنند. بانوان نیز با گرفتن نذورات به صورت گرو، نیت می‌کنند. این آیین ۶۵ ساله که پیشتر با نسخه عروسی حضرت قاسم(ع) همراه بود، اکنون به صورت کاروانی برگزار می‌شود و با شماره ۶۲۵ در فهرست میراث معنوی ثبت شده است.