بیماری خاموشی که آرامش را میدزدد
چرا شکستها بعضی آدمها را نابود میکند و بعضی را نه؟ راز در یک آیه از سوره روم نهفته است: «یعلمون ظاهراً من الحیات الدنیا». بیماری به نام «ظاهرگرایی» که آرامش را میدزدد و درمانی که خدا خودش داده است.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| آدمی در این دنیا، غالباً اسیر ظاهرهاست. یک پیروزی، او را چنان مغرور میکند که گویی تمام دنیا از آن اوست. یک شکست، چنان نابودش میکند که گویی دیگر راه برگشتی نیست. اما آیا این قانون زندگی است؟ آیا هرکس موفق شد، حتماً محبوب خداست و هرکس شکست خورد، خدا او را رها کرده است؟خداوند در سوره مبارکه روم، آیه۷، یک بیماری خطرناک را نام میبرد: «یعلمون ظاهراً من الحیات الدنیا و هم عن الاخره هم غافلون»؛ آنها فقط ظاهری از زندگی دنیا را میدانند و از آخرت (باطن زندگی) غافلند. اسم این بیماری را بگذارید «ظاهرگرایی». اما در همین سوره، خداوند راهکارهای عملی برای درمان این بیماری ارائه داده است.«یعلمون ظاهراً من الحیات الدنیا و هم عن الاخره هم غافلون». حجتالاسلام حسین افشاری، روانشناس، تسهیلگر کارشناس دینی، در تفسیر آیه هفت سوره مبارکه روم میگوید: خداوند در این آیه یک بیماری خطرناک را نام میبرد: «ظاهرگرایی». بیماری که اجازه نمیدهد انسان در پشت پرده حوادث، دست خدا را ببیند. بیماری که باعث میشود در شکستها منهدم شویم و در پیروزیها مست. ظاهرگرایی یعنی فقط پوسته حوادث را دیدن و به باطن و حقیقت آن پی نبردن. یعنی در یک غذا خوردن، فقط لذت خوردن را ببینی و باطن آن (شکرگزاری، تقویت جسم برای عبادت) را نبینی.
مهمترین آفت ظاهرگرایی، نادیده گرفتن خداست
یعنی در یک پیروزی، فقط حس غرور و قدرت را ببینی و نعمت الهی و خطر سقوط را نادیده بگیری.» به گفته افشاری، مهمترین آفت ظاهرگرایی، نادیده گرفتن خداست؛ وقتی انسان فقط اسباب ظاهری را میبیند، از خدای اسباب غافل میشود. «صدا و تصویر»، «اسباب و وسایل»، «آدمهای دور و بر» همه ظاهر زندگی هستند؛ اما حقیقت جایی دیگر است. آرامش واقعی چیست؟حجتالاسلام افشاری در ادامه به تبیین مفهوم آرامش واقعی میپردازد و میگوید: نتیجه ظاهرگرایی، از دست دادن آرامش است. انسان ظاهرگرا در نوسان دائمی به سر میبرد: اگر موفق شد، غره میشود و اگر شکست خورد، منهدم میشود. اما آرامش واقعی، وضعیتی است که در آن پیروزی و شکست برایت یکسان باشد. نه در پیروزی مغرور شوی و نه در شکست نابود.این روانشناس با اشاره به جنبههای روانشناختی موضوع میافزاید: آرامش یعنی بدانی که خدا هم در پیروزی کنار توست، نه اینکه تو به تنهایی به آن رسیدهای و هم در شکست نه اینکه تو را رها کرده باشد. این آرامش، ثمره یک نگاه مؤمنانه و خداباورانه به زندگی است. کسی که خدا را باور دارد، میداند که هر اتفاقی حکمتی دارد و هیچ چیز بیحکمت نیست. همین باور، بزرگترین منبع آرامش در طوفانهای زندگی است.درمان اول؛ تفکر در درون خود 《سیر انفسی》حجتالاسلام حسین افشاری در ادامه به اولین راهکار درمان ظاهرگرایی اشاره میکند و میگوید: «خداوند در آیه هشت سوره روم میفرماید: "اولم یتفکروا فی انفسهم". چرا در درون خودتان تفکر نمیکنید؟ این آیه، اولین نسخه درمانی است.»
افلم یسیروا فی الارض فینظروا کیف کان عاقبه الذین من قبلهم
این کارشناس دینی توضیح میدهد: «انسان با نگاه به درون خود و خلقت شگفتانگیز بدنش، میتواند به عظمت و حکمت خدا پی ببرد. بدنی که در آن سلولها دائماً میمیرند و زنده میشوند، بدون هیچ بینظمی. همان خدایی که این بدن پیچیده را با این نظم بینقص آفریده، همان خدا حوادث زندگی تو را هم با حکمت و نظم پیش میبرد. اگر تو شکست خوردی، جزئی از همان نظم کلی است. خدا تو را رها نکرده، فقط اجل آن موفقیت یا آن رابطه یا آن مال رسیده است. این سیستم "مرگ و حیات" برای آزمون توست؛ تا مشخص شود بهترین عمل را انجام میدهی یا خیر.»درمان دوم؛ سیر در زمین و عبرت از پیشینیان (سیر آفاقی)حجتالاسلام افشاری در ادامه به دومین راهکار درمان ظاهرگرایی اشاره میکند و میگوید: «خداوند در آیه نهم سوره روم میفرماید: "افلم یسیروا فی الارض فینظروا کیف کان عاقبه الذین من قبلهم". آیا در زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت پیشینیان چگونه بود؟ این، نسخه دوم درمان است.»این روانشناس و تسهیلگر کارشناس دینی توضیح میدهد: «کسانی که پیش از شما بودند، قدرتشان از شما بیشتر بود، اموال و ثروتشان بیشتر بود، عمر طولانیتری داشتند، کاخهای باشکوهی ساختند. اما آنها هم شکست خوردند و نابود شدند. امپراتوریهای بزرگ، سلسلههای قدرتمند، همه با شکست مواجه شدند. این نشان میدهد که شکست، جزء جداییناپذیر طبیعت این دنیاست. خیلی از این سلسلهها امروز در موزهها با یک پلاک کوچک معرفی میشوند. اگر امروز شکست میخوری، نه اولین و نه آخرینی. مهم این است که این شکست تو را نابود نکند و از آن پلی بسازی برای رشد.
مسخره کردن، کار جاهلان است
حجتالاسلام افشاری در بخش دیگری از سخنان خود به یک هشدار مهم اشاره میکند و میگوید: «آیه نهم و دهم سوره روم به سرنوشت کسانی اشاره میکند که به ظلم و گناه عادت کردند. کارشان به جایی میرسد که آیات الهی را مسخره میکنند. خداوند در جایی دیگر میفرماید که مسخره کردن، از ویژگیهای جاهلان است. مؤمن حتی دشمنش را هم مسخره نمیکند.»
توحید و شرک؛ تفاوت موحد و مشرک در نگاه به اسباب حجتالاسلام حسین افشاری در تحلیلی روانشناختی از تفاوت موحد و مشرک میگوید: «مهمترین تفاوت موحد و مشرک، در "نگاه به اسباب" است. مشرک، پستچی را میبیند، نه صاحب پول را. یعنی وقتی نعمتی میرسد، فقط سبب ظاهری را میبیند و خدا را از یاد میبرد. وقتی شکست میخورد، فقط قطع شدن آن سبب را میبیند و ناامید میشود. اما موحد، خدا را پشت همه اسباب میبیند.
اگر یک سبب ظاهری قطع شد، موحد میداند که خدا از راه دیگری او را به مقصد میرساند. مثلاً اگر ازدواجی انجام نشد، میداند که خدا روزی او را از راهی دیگر به آرامش میرساند زیرا آرامش فقط در ازدواج نیست، اگر در دانشگاهی قبول نشد، میداند که آن علم را از راه دیگری به او خواهد داد. این نگاه، ریشه امید در دل انسان میرویاند. به همین دلیل است که مشرک در سختیها ناامید میشود، اما موحد امیدوار باقی میماند.حجتالاسلام حسین افشاری در پایان با اشاره به آیه «یوم تقوم الساعه یبلس المجرمون» میگوید: روز قیامت، مجرمان به مقام ناامیدی مطلق میرسند. چرا؟ چون در دنیا، در سختیها و شکستها، امید را تمرین نکرده بودند. امید را باید در قحطیها تمرین کرد، نه در وفور نعمت.این روانشناس و کارشناس دینی با اشاره به روایتی از امام کاظم (ع) تأکید میکند: «در روایات داریم که بالاترین گناه بعد از شرک، "یأس از رحمت خدا" ناامیدی است. داستان مردی که هفتاد سادات بنزهرا را سر بریده بود، نزد امام کاظم (ع) آمد و گفت از رحمت خدا ناامید شده ام. امام (ع) اشک ریخت و فرمود: گناه کشتن این سادات، از گناه ناامیدی تو از رحمت خدا کمتر است! این عظمت پروردگار را نشان میدهد.
حجتالاسلام افشاری در پایان خاطرنشان میکند: «اگر میخواهی در قیامت به مقام ناامیدی مطلق نرسی، از امروز تمرین کن: در سختیها و شکستها، به جای ناامیدی، امید را در دل خود جوانه بزن. بدان که سبب ظاهری قطع شده، نه فیض الهی. راه دیگر باز است و خدا هنوز هست. این، مهمترین سرمایه زندگی است. سرمایهای به نام "امید".امیدواری در تاریکترین لحظات، تو را از سقوط در باتلاق ناامیدی نجات میدهد و در نهایت، به آرامش واقعی میرساند.
07:47 - 24 مه 2026
