این خبر حذف شده است.
پودر هستهای که جای سوزن جراحی را گرفت
انحصار پودرهای بندآورنده خون که سالها در اختیار آمریکا و چند کشور اروپایی بود، با «نشاسته برنج» و «شتابدهنده الکترون» در یزد شکسته شد؛ محصولی که حالا پس از سه سال از رونمایی، از آزمایشگاه به تخت عمل رسیده و جان بیماران را از خونریزی نجات میدهد.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| اتاق عمل، نور سفید بالای سر جراح، سوزن، نخ، کیسه شن، فشار مداوم روی زخم... و بیمار هموفیلی که کوچکترین برش برایش ساعتها خونریزی بیامان است. اما این تصویر، دیگر تنها روایت ممکن نیست.امروز در بیمارستانهای یزد و بهتدریج در سراسر کشور، جراحان سراغ ویال کوچک پودر سفید رنگی میروند که رازش نه در سلولز وارداتی، که در نشاسته و شتابدهنده الکترون نهفته است. محصولی که مرکز پرتو فرایند یزد وابسته به سازمان انرژی اتمی، با همکاری دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی، پس از ۱۸ ماه تحقیق به مرحله تجاریسازی رسانده است.این گزارش، روایت سه سالی است که از رونمایی آن میگذرد؛ جایی که فناوری هستهای از انحصار تأسیسات غنیسازی خارج شد و وارد اتاق عمل ایران شد تا جای سوزن جراحی را بگیرد.
وقتی نشاسته برنج جایگزین سلولز آمریکایی میشود
«پودر بندآورنده خون» که حالا با نشان سازمان انرژی اتمی در فهرست تجهیزات پزشکی کشور ثبت شده، حاصل یک همکاری میانرشتهای میان مهندسان هستهای، داروسازان و جراحان است.طبق گزارشی که خبرگزاری خبرآنلاین در بهمن ۱۴۰۴ منتشر کرده و همچنین بر اساس مقاله علمی تیم تحقیقاتی دانشگاه یزد، این محصول با ماده اولیه نشاسته طبیعی که کاملاً بومی، ارزان و زیستسازگار است، تولید میشود.فناوری به کار رفته در ساخت آن پرتودهی الکترون (Electron Beam Irradiation) است و محققان پس از ۱۸ ماه آزمون و خطا به دوز بهینه ۱۵ کیلوگری دست یافتهاند. محل تولید این محصول مرکز پرتو فرایند یزد و همکار بالینی آن دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد است. این محصول هماکنون تجاریسازی شده و دارای مجوز اخلاق و تأییدیه آزمایشهای انسانی است.
هزینه حداقل ۵۰ درصد کاهش یافت
پژمان شیرمردی، معاون سازمان انرژی اتمی، در آیین تجاریسازی این محصول در یزد گفت: این محصول بر پایه نشاسته تولید شده، آزمایشات حیوانی و انسانی آن در یزد با موفقیت انجام شده و توانسته مجوز اخلاق را برای تجاریسازی دریافت کند. وی ادامه داد: نتایج آزمایشگاهی نشان میدهد این محصول با سرعت عمل بالا و عاری از هرگونه عوارض جانبی است. پیش از این، پودر بندآورنده خون از کشورهای بیگانه با هزینههای بالا تهیه میشد. با دستیابی متخصصان داخلی، هزینه آن حداقل ۵۰ درصد کاهش یافته و زمینه وابستگی کشورمان به بیگانگان از بین میرود.شیرمردی در خصوص چشمانداز صادراتی این محصول نیز تأکید کرد: مجوز صادرات محصول اخذ شده و برنامهریزی برای ارسال به کشورهای منطقه در دستور کار است؛ اظهاراتی که پیشتر در اردیبهشت ۱۴۰۲ نیز توسط ایشان مطرح شده بود.
تلاش برای یافتن عدد جادویی
رضا حافظی مقدم، عضو هیئت علمی دانشگاه و سرپرست تیم تحقیقاتی، راز هستهای بودن این محصول را اینگونه توضیح میدهد: ما به جای سلولز اکسید شده که ماده اولیه محصول آمریکایی Surgicel است، سراغ نشاسته برنج رفتیم؛ مادهای که در ایران به وفور یافت میشود، قیمتی ناچیز دارد و کاملاً زیستسازگار است. اما نشاسته خام، قدرت انعقاد ندارد. اینجاست که فناوری هستهای وارد میشود.وی در ادامه میافزاید: نشاسته در مسیر شتابدهندهای قرار میگیرد که الکترونها را با سرعتی نزدیک به نور به سوی آن شلیک میکند. این بمباران کنترلشده، زنجیرههای بلند نشاسته را میشکند و سطحی فوقجاذب و میکرو متخلخل ایجاد میکند. نتیجه پودری است که میتواند چندین برابر وزن خود خون جذب کند و در عرض حدود ۹۰ ثانیه لختهای پایدار بسازد.به گفته این عضو هیئت علمی دانشگاه یزد، راز تحریمشکنی این محصول در دانش فنی دوز دقیق پرتو نهفته است؛ پرتو کم اثربخش نیست و پرتو زیاد ماده را تخریب میکند و تیم تحقیقاتی پس از ۱۸ ماه آزمون و خطا، به دوز بهینه ۱۵ کیلوگری رسیده است. بر اساس مقاله علمی منتشر شده توسط این تیم در پایگاه Prophy، این فناوری هماکنون در انحصار کمتر از پنج کشور جهان است و ایران به جرگه این کشورها پیوسته است.
مثل این است که یک فرش نامرئی روی زخم بکشید
سید محمد حسینی، جراح عمومی که تجربه استفاده از این پودر را در عملهای جراحی داشته میگوید: تفاوت را در جراحی کبد میبینید. کبد عضو خونریزیدهندهای است. قبلاً مجبور بودیم با سوزن الکتروکوتر نقطهای بسوزانیم یا ساعتها فشار دهیم. بیمار خون زیادی از دست میداد. امروز کافی است پودر را روی سطح پخش کنیم. مثل این است که یک فرش نامرئی روی زخم بکشید. زمان عمل نصف شده و نیاز به تزریق خون به شدت کاهش یافته است.وی در ادامه به کاربردهای دیگر این محصول اشاره میکند: در بیماران هموفیلی که کوچکترین جراحی برایشان وحشتناک بود، الان با خیال راحت عمل میکنیم. در آنژیوگرافی هم زمان بیحرکتی بیمار از ۶ ساعت به کمتر از ۳۰ دقیقه رسیده. حتی در زخمهای مزمن دیابتیها هم نتایج اولیه بسیار امیدبخش است. پودرهای بندآورنده خون قادر هستند خونریزی را در زمانی بین ۴۰ تا ۹۰ ثانیه متوقف کنند . مطالعات بالینی معتبر نیز این بازده زمانی را تأیید کرده و نشان داده است که این محصولات با جذب پلاسمای خون و تغلیظ فاکتورهای انعقادی، در کمتر از ۹۰ ثانیه لخته پایدار ایجاد میکنند.
چرا پودر هستهای یزد از نمونه آمریکایی بهتر است؟
بر اساس اظهارات معاون سازمان انرژی اتمی و مقاله علمی منتشر شده توسط تیم تحقیقاتی دانشگاه یزد، پودر هستهای یزد در چندین شاخص از نمونه آمریکایی Surgicel برتری دارد. در حالی که محصول آمریکایی از سلولز اکسید شده وارداتی با فرآیند شیمیایی چندمرحلهای تولید میشود، پودر ایرانی با نشاسته طبیعی بومی و فناوری پرتودهی الکترون ساخته میشود که فرآیندی یکمرحلهای و بدون پسماند است.از نظر سرعت انعقاد نیز مسوولان سازمان انرژی اتمی از برتری نسبی محصول داخلی خبر دادهاند. اما مهمترین تفاوت در قیمت تمام شده است؛ جایی که نمونه آمریکایی با قیمت ۱۰۰ تا ۵۰۰ دلار به ازای هر گرم وارد میشد، اما پودر هستهای یزد حداقل ۵۰ درصد ارزانتر تمام میشود. برخلاف نمونه خارجی که مشمول تحریم بوده و دسترسی به آن نامطمئن است، محصول داخلی کاملاً بومی و با تحریمپذیری صفر تولید میشود. همچنین زیستتخریبپذیری محصول ایرانی کامل است و بر خلاف نمونه آمریکایی که محدودیت دارد، نیازی به خارج کردن آن از بدن نیست. وضعیت صادرات نیز نقطه تمایز دیگری است؛ جایی که انحصار آمریکا در آستانه شکسته شدن توسط محصول ایرانی قرار دارد.معاون سازمان انرژی اتمی، صادقی، از تولید پودر بندآورنده خون در کشور با فناوری پرتودهی خبر داد که به گفته او نسبت به نمونههای شیمیایی رایج فاقد عوارض و باقیمانده خونی است. پایه این محصول نشاسته بوده و با الگوبرداری از یک شرکت آمریکایی ساخته شده است.
چه تفاوتی با سایر محصولات داخلی دارد؟
در سالهای اخیر، چندین محصول بندآورنده خون توسط شرکتهای دانشبنیان در اصفهان و بوشهر نیز تولید یا ثبت اختراع شده است، اما پودر هستهای یزد یک تمایز اساسی دارد. بر اساس اطلاعات پایگاه ثبت اختراعات ایران و گزارشهای رسمی سازمان انرژی اتمی، محصول اصفهان که نسل سوم بیوپلیمری محسوب میشود، بدون فناوری هستهای و بر پایه پلیمرهای زیستی معمولی ساخته شده است. محصول بوشهر نیز بر پایه کیتین و جوهر ماهی مرکب بوده و هنوز در مرحله آزمایش حیوانی قرار دارد. در مقابل، پودر هستهای یزد با ترکیب نشاسته و پرتودهی الکترون تولید شده و علاوه بر زیستتخریبپذیری کامل و سرعت انعقاد بالاتر، قیمتی حداقل ۵۰ درصد ارزانتر دارد. همچنین این محصول بر خلاف نمونههای دیگر، عاری از عوارض جانبی بوده و دارای مجوز اخلاق و تأییدیه آزمایش انسانی است.
آینده؛ از پودر تا پانسمان هوشمند
تحقیقات در مرکز پرتو فرایند یزد متوقف نشده است. بر اساس اطلاعات دریافتی از منابع آگاه، تیم تحقیق و توسعه دو پروژه جدید را در دستور کار دارد. پروژه نخست، پد هموستاتیک ورقهای است؛ نسخهای شبیه چسب زخم که برای استفاده در اورژانسها، آمبولانس و جعبه کمکهای اولیه طراحی میشود. پروژه دوم نیز پودر ترکیبی با آنتیبیوتیک است که با هدف مهار همزمان خونریزی و عفونت در زخمهای باز و سوختگی دنبال میشود.
فناوری هستهای به زبان مادری
چشمه کبالت-۵۷ به چاههای نفت رفت تا ثروت ملی را هوشمندانه برداشت کند. پودر هموستاتیک یزد به اتاق عمل رفت تا جان بیماران را از خونریزی نجات دهد. این دو، روی یک سکهاند؛ سکهای که یک روی آن اقتصاد و روی دیگرش سلامت است. فناوری هستهای ایران از انحصار تأسیسات غنیسازی خارج شده و وارد مزرعه، چاه نفت و تخت بیمارستان شده است. شاید نام پودر هموستاتیک برای مردم عادی غریب باشد، اما نتیجه آن را به زبان ساده میفهمند؛ بیمار هموفیلی میتواند جراحی کند بدون ترس از خونریزی بیامان، بیمار دیابتی زخم بسترش زودتر التیام مییابد، بیمار آنژیوگرافی شده به جای ۶ ساعت بیحرکتی، ۳۰ دقیقه بعد راه میرود و جراح در شهرستان محروم، بدون وابستگی به کشتیهای تحریمزده، محصول ایرانی را روی زخم میپاشد.
07:48 - 27 بهمن 1404