خانهبازیهای گران و کمکیفیت، در سایه خلأ نظارتی
در حالی که نام «خانهبازی» تصویر خندههای کودکانه، رنگهای شاد و بازیهای جذاب با وسایل استاندارد را در ذهن تداعی میکند، واقعیت بسیاری از این مراکز چیز دیگری است؛ فضاهای دلگیر، امکانات محدود، نبود مربی متخصص و متولی مشخص، و هزینههای گزاف.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| تعریفشان را زیاد شنیده بودم؛ شاد کردن کودکان با کمترین هزینه و فراهم کردن فضایی رنگارنگ و خلاقانه. اولین آدرس را برداشتم؛ تابلو و نشانی واضحی نبود و تنها دری کوچک و رنگورفته با نقاشیهای کودکانه مرا به پلههای باریک و به زیرزمینی دلگیر هدایت کرد.برخلاف نام دلنشین و رنگهای شاد، فضای داخلی فاقد تهویه مناسب و غیر استاندارد بود؛ امکانات محدود، نبود مربی و سرپرست، و هزینه بالای ورود که هیچ تناسبی با خدمات ارائهشده نداشت، تصویری هشداردهنده از وضعیت واقعی این خانهبازی ارائه میکرد.به خانهبازی دومددر خیابانی دیگر رفتم؛ این بار تابلو و دکور شاد، بادکنکهای رنگی و موسیقی کودکانه نوید محیطی جذاب را میداد. کودکان سرگرم بازی بودند، اما مربی حاضر تحصیلات تخصصی مرتبط با کودک نداشت و مدارک مجوز نیز شفاف نبود.هزینهها بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تومان برای هر ساعت بازی بود؛ رقمی که با کیفیت خدمات ارائهشده همخوانی نداشت. تضاد میان ظاهر شاد و واقعیت غیرشفاف ذهن والدین را نیز درگیر کرده بود. نسرین، مادر سه فرزند، از وضعیت نامناسب بهداشتی، نبود نظارت و مدیریت غیرحرفهای گلایه کرد. مادر دیگری گفت: برخی مراکز بدون مربی آموزشدیده اقدام به برگزاری کارگاههای خلاقیت و بازی میکنند و گاهی با والدینی که مشکلات را یادآوری میکنند برخورد پرخاشگرانه دارند، وی افزود: «ما هم مجبوریم در فصل زمستان که هوا سرد است، برای سرگرمی فرزندمان از این مراکز استفاده کنیم.»
گسترش روزافزون خانههای بازی در سراسر کشور
خانهبازیها در سالهای اخیر به یکی از پررونقترین کسبوکارهای مرتبط با کودک در شهرها تبدیل شدهاند؛ مراکزی که با وعده بازی، شادی و رشد خلاقیت، اعتماد والدین را جلب میکنند. با این حال، با وجود تقاضا و گسترش روزافزون خانههای بازی در سراسر کشور، هنوز آمار دقیق و رسمی از تعداد این مراکز خصوصی در دسترس نیست و مرجع واحدی برای اعلام تعداد، نوع فعالیت و وضعیت مجوز آنها وجود ندارد؛ خلأیی که خود به بستری برای فعالیتهای غیرشفاف و بعضاً غیرمجاز تبدیل شده است.بر اساس دادههای غیررسمی و گزارشهای میدانی، بیش از ۹ هزار مرکز تفریحی و شهربازی در سطح کشور فعال هستند که حدود ۱۰ درصد آنها در تهران متمرکز شدهاند و طیفی از فضاهای بازی کودک تا مراکز سرگرمی خانوادگی را شامل میشوند.تنها در تهران، حدود ۳۵۰ خانه کودک و مجموعه بازی در سرای محلههای شهرداری فعالیت میکنند؛ در کنار اینها، تعداد قابل توجهی از مراکز خصوصی خارج از این چارچوبها فعالاند که در هیچ آمار شفافی ثبت نشدهاند.در همین حال، والدین برای هر ساعت استفاده از این مراکز بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تومان پرداخت میکنند؛ رقمی که در شرایط اقتصادی فعلی عددی قابل توجه است و طبیعی است در برابر آن انتظار داشته باشند فرزندانشان در محیطی ایمن، استاندارد، بهداشتی و خلاقانه بازی کنند و رشد یابند.اما مشاهدات میدانی، گزارشهای مردمی و پیگیریهای رسانهای نشان میدهد این انتظار در بسیاری از موارد برآورده نمیشود و فاصله معناداری میان هزینه پرداختی و کیفیت خدمات وجود دارد.
مجوز و نظارت بر خانهبازیها هنوز مشخص و یکپارچه نیست
از منظر قانونی و نظارتی نیز، این مراکز باید ذیل الزامات سازمان ملی استاندارد ایران و ضوابط ایمنی شهری فعالیت کنند و تجهیزاتی مانند ترامپولین، سرسره و وسایل بازی پرتحرک باید دارای تأییدیه نصب، بهرهبرداری و بازدیدهای دورهای باشند؛ با این حال، نبود نظام شفاف برای ثبت، پایش و اعلام وضعیت مجوزها باعث شده نظارت بر این حوزه پراکنده، نامنسجم و در بسیاری موارد صرفاً واکنشی باشد، نه پیشگیرانه.بررسیها نشان میدهد مسئولیت صدور مجوز و نظارت بر خانهبازیها هنوز مشخص و یکپارچه نیست و میان چند دستگاه تقسیم شده است. سازمانهایی مانند بهزیستی، شهرداریها، دانشگاههای علوم پزشکی و سازمان ملی استاندارد هر یک بخشی از وظایف مرتبط با این مراکز را برعهده دارند، اما هیچ مرجع واحدی وجود ندارد که مسئولیت کامل ایمنی فضا، سلامت بهداشتی محیط و صلاحیت حرفهای فعالان حوزه کودک را بهصورت یکپارچه بر عهده داشته باشد.در عمل، برخی خانهبازیها صرفاً با یک مجوز صنفی یا تجاری فعالیت میکنند، برخی خود را فضای تفریحی معرفی میکنند تا مشمول ضوابط مراکز نگهداری کودک نشوند و برخی دیگر بدون دریافت مجوز تخصصی مرتبط با کودک وارد حوزهای میشوند که مستقیماً با سلامت جسمی و روانی کودکان سروکار دارد. این وضعیت باعث شده نظارتها پراکنده، مقطعی و در بسیاری از موارد واکنشی باشد؛ یعنی تنها پس از بروز شکایت یا حادثه، دستگاهی وارد عمل شود.
فعالیت خانه بازیها بدون مجوز
در همین زمینه، حجتالاسلام سید محمد آتشزر، عضو پیشین شورای شهر قم و از پیگیران موضوع ساماندهی مراکز کودک، چندی پیش در گفتوگویی رسانهای اعلام کرده بود که حدود ۱۰۰ خانهبازی در شهر قم بدون نظارت مشخص فعالیت میکنند؛ اظهارنظری که خود نشاندهنده عمق خلأ نظارتی و نبود چارچوب واحد برای ساماندهی این مراکز در سطح کشور است.چندپارگی مسئولیتها باعث شده اگر حادثهای برای کودکی در این مراکز رخ دهد، خانوادهها با این پرسش مواجه شوند که باید به کدام نهاد مراجعه کنند؛ شهرداری، بهزیستی، دانشگاه علوم پزشکی، سازمان استاندارد یا مراجع صنفی؟ این بلاتکلیفی نهتنها فرآیند پاسخگویی را کند و فرسایشی میکند، بلکه عملاً فضا را برای ادامه فعالیت مراکز کمکیفیت و پرریسک باز میگذارد.
محیطی برای کسب درآمد و تبلیغات
تحقیقات رسانهای و بررسی سایتها و پیجهای تبلیغاتی خانههای بازی نشان میدهد بسیاری از این مراکز تمرکز بر درآمد و بازگشت سرمایه دارند تا رشد واقعی کودک. برخی تبلیغات میگویند: «برای راهاندازی خانهبازی فقط چند وسیله بازی کافی است و سود خوبی دارد.» محیطهای ساده با چند سرسره و توپ، اما با هزینههای بالای هر ساعت بازی، درآمد قابل توجهی برای مالکان ایجاد میکنند.بسیاری از خانهبازیها به جای تمرکز بر رشد خلاقیت و امنیت کودک، به محیطی برای کسب درآمد و تبلیغات تبدیل شدهاند.
هزینه بالای هر ساعت بازی
نبود نظارت، مربی متخصص و استانداردهای لازم در خانهبازیها، فقط یک مشکل اداری نیست؛ پیامدهای آن مستقیم به کودکان و خانوادهها بازمیگردد. والدین نگران، بار روانی و فشار هزینههای سنگین را تجربه میکنند و اعتمادشان به مراکز تفریحی کاهش مییابد. روانشناسان کودک تأکید میکنند که نبود ایمنی، کمبود امکانات و فقدان مربی آموزشدیده در خانهبازیها میتواند اضطراب، کاهش اعتمادبهنفس و محدودیت در تعاملات اجتماعی کودکان را افزایش دهد. کودکان در چنین محیطهایی آزادی بازی واقعی ندارند و فشار روانی ناشی از شرایط غیرایمن، حتی اگر ظاهراً شادی و رنگ و موسیقی وجود داشته باشد، میتواند آثار بلندمدت جسمی و روانی ایجاد کند.
لازم است نظارت و استانداردسازی تعریف شود
خانهبازیها باید جایی باشند که هر خنده، هر حرکت و هر خلاقیت کودک، امن و واقعی باشد، نه نمایشی برای رنگ و صدا. برای رسیدن به این هدف، لازم است یک مرجع قانونی واحد برای صدور مجوز، نظارت و استانداردسازی تعریف شود، مربیان دارای صلاحیت و آموزشدیده باشند و والدین در انتخاب مرکز، اطلاعات شفاف و قابل اعتماد داشته باشند. تنها وقتی این چارچوبها اجرا شود، خانهبازیها میتوانند وعدهشان را عملی کنند: فضایی شاد، ایمن و خلاق برای نسل بعد، نه محلی که با هزینه گزاف، سلامت و اعتماد کودک را به خطر میاندازد.
07:35 - 15 دی 1404