تونلهایی که چشمه کوهرنگ را زخمی کردند
چشمه کوهرنگ، سرچشمه زایندهرود، کارون و دز، پس از قرنها جوشش از دل زاگرس، برای نخستینبار خشک شده است.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| «چشمه کوهرنگ خشک شد و به پایان خط رسید!» روز گذشته ویدیویی منتشر شد که نشان میداد چشمهای که هزاران سال از دل یخچالهای طبیعی میجوشید و زلالترین آب زاگرس را به قلب ایران هدیه میداد، امروز آرام گرفته است. صدای جوشیدن و زلالی که روزگاری دشتها و زندگی میلیونها نفر را سیراب میکرد، حالا در حال تبدیل شدن به خاطره است.چشمه کوهرنگ، سرچشمه اصلی رودخانههای زایندهرود، کارون و دز، که تأمینکننده حدود ۱۱٪ آب شیرین کشور دیگر نمیجوشد و بالادستی که هر روز از زبان برخی سیاستمداران برای توجیه طرحهای انتقال آب به کنایه برده میشد دیگر آبی ندارد.این سکوت، هشدار طبیعت است؛ تهدیدی مستقیم برای کشاورزی، صنعت و زندگی میلیونها نفر در ایران مرکزی و جنوبی.
چرا میگوییم قلب آب ایران در خطر است
چشمه کوهرنگ ستون فقرات امنیت آبی چندین استان است. سرچشمه اصلی رودخانههای زایندهرود، کارون و دز، که آب شهرها و استانهای اصفهان، یزد، بخشی از کرمان و خوزستان را تأمین میکند. اهمیت این چشمه حتی از دریاچه ارومیه که بارها رئیسجمهورهای محتلف را به آنجا کشانده نیز بیشتر است. کارشناسان هشدار میدهند که از دست رفتن این منبع حیاتی پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی جبرانناپذیری به همراه خواهد داشت.
علت خشک شدن چشمه کوهرنگ چیست؟
در یک دهه گذشته بارها کارشناسان ارشد محیطزیست اعلام کردهاند که سدسازیهای بیرویه و تونلهای غیرمجاز انتقال آب باعث کاهش نفوذ آب به سفرههای زیرزمینی و کاهش تدریجی دبی چشمهها و خشک شدن آنها شدهاند.پروفسور پرویز کردوانی در گفتوگو با ایرنا گفته بود: «با انتقال تونلی آب، نه تنها مقصد نجات پیدا نمیکند، بلکه مبدا برای همیشه نابود میشود.»محمد درویش نیز در گفتوگو با تسنیم تأکید کرده بود: «تغییر اقلیم در زاگرس مصنوعی است؛ ما خودمان با سدسازیهای بیمحابا این تغییر را رقم زدهایم.» شوراهای محلی چهارمحالوبختیاری نیز به ایسنا گفته بودند: «مردم مخالف انتقال آب نیستند، بلکه با روشهای تونلی و برداشت بیرویه مخالفت دارند. خواست ما توقف پروژههای تونلی تا انجام مطالعات زیستمحیطی است.»
تاریخ تکرار میشود؛ سرنوشت چشمه مروارید
نمونه تاریخی ماجرا خشک شدن «چشمه مروارید» که سابقه جوشش چند هزار ساله داشته که با پروژه تونل انتقال آب کوهرنگ ۲ خشک شد، اکنون تکرار شده و سرچشمه اصلی کوهرنگ نیز در معرض همان سرنوشت است. علی خدیری محقق و کارشناس ارشد اقتصاد به خبرنگار فارس میگوید: میتوان یک مثال ملموس برای این موضوع آورد، دست اندازی و فشار بیش از حد به منابع بانک مرکزی یک کشور و قرضهای مداوم از صندوق ذخیره آن نه تنها اقتصاد یک کشور را سروسامان نمیدهد بلکه باعث رشد تورم و خطر ورشکستی بانک مرکزی آن کشور میشود، موضوعی که در مباحث انتقال آب نیز صدق میکند چرا که فشار بیش از حد به منبع و ذخیره استراتژیک آبی کشور باعث تغییر اقلیم و نابودی سفرههای زیر زمینی و در نهایت ورشکستگی آبی میشود.
کارشناسان تأکید دارند که تونلها یکی از عوامل اصلی کاهش آب سفرههای زیرزمینی هستند و پیامدهای آن به مرور منجر به خشک شدن چشمهها شده است. این روند تکرار تاریخی نشان میدهد که مدیریت نادرست منابع آبی و پروژههای سودمحور، حیات منابع طبیعی را تهدید میکند.
فاجعهای که در حال وقوع است
خشک شدن چشمهها تنها به معنای کمبود آب نیست، بلکه یک بحران زیستمحیطی و اجتماعی است: نابودی مراتع و پوشش گیاهی، فرسایش خاک و تشدید تغییر اقلیم، مهاجرت دامداران و تهدید معیشت مردم منطقه و کاهش نفوذ آب به سفرههای زیرزمینی از جمله پیامدهای مستقیم آن است.آمارها نشان میدهند بیش از ۷۰٪ مراتع غرب چهارمحالوبختیاری در ده سال اخیر دچار کاهش تراکم پوشش گیاهی شدهاند. این چرخه معیوب طبیعت کوهرنگ را هر روز به بیابان نزدیکتر میکند.
راه درست برای نجات
کارشناسان تأکید دارند که انتقال آب باید با لولههای استاندارد و مسیر سطحی انجام شود، نه با تونلهای ویرانگر، و سفرههای زیرزمینی و چشمهها باید حفظ شوند تا بحران آب منطقه تشدید نشود. مردم منطقه مخالف انتقال آب نیستند، بلکه با روشهای تخریبی تونلی و برداشت بیرویه مخالفت دارند. رعایت اصول محیطزیستی و مطالعات دقیق تنها راه تضمین استمرار زندگی و طبیعت در منطقه است.
تصمیم امروز، آینده چند میلیون نفر
چشمه کوهرنگ، با همه زخمهایش، به آخر خط رسیده است اما هنوز فرصت هست تا مسیر اشتباه سدسازیها بی رویه، تونلهای جهنمی انتقال آب و برداشت بیرویه از منابع اصلاح شود. تصمیمهای امروز تعیینکننده آینده چندین میلیون نفر در ایران مرکزی و جنوبی است. اگر اکنون به هشدار کارشناسان گوش ندهیم، از دست رفتن سرچشمهها دیگر جبرانپذیر نخواهد بود.
11:05 - 3 آبان 1404