دکترین سیاست خارجی ازبکستان و تشدید رقابت‌های ژئوپلیتیکی در منطقه
خبرگزاری فارس: ازبکستان با تصویب دکترین جدید سیاست خارجی به دنبال ارتقای نقش خود در آسیای مرکزی است.
به گزارش خبرنگار منطقه‌ای فارس در آسیای مرکزی، هفته گذشته پارلمان ازبکستان سندی را از تصویب گذراند که بر اساس آن ازبکستان از عضویت در پیمان‌های سیاسی و نظامی خودداری کرده و با حفظ حق عضویت در اتحادیه و سازمان‌های مختلف سیاسی و با توجه به منافع دولت، ملت و تأمین امنیت ملی در صورت تبدیل این تشکل‌ها به یک بلوک نظامی سیاسی از آن خارج خواهد شد.
نکته مهمی که در این دکترین مورد تاکید قرار گرفته است، ممنوعیت استقرار پایگاه‌ها و واحدهای نظامی خارجی در خاک این کشور می‌باشد.
این سند همچنین حضور نیروهای مسلح ازبکستان در عملیات‌های حفظ صلح در خارج از آن را غیرممکن دانسته است.
در آن گفته شده است که مشکلات آسیای مرکزی باید توسط خود کشورهای منطقه و بدون دخالت نیروهای خارجی حل و فصل شود.
با توجه به موارد فوق که ماهیت اصلی دکترین جدید سیاست خارجی ازبکستان را بازگو می‌کند، می‌توان به این نتیجه رسید که این کشور به‌خصوص در بعد نظامی یک نوع وضعیت بی‌طرفی را ترجیح داده است.
پرسش مهم این است که آیا سیاست جدید خارجی ازبکستان منجر به کاهش رقابت قدرت‌ها و بویژه روسیه، آمریکا و چین در این کشور خواهد شد و یا برعکس مرحله جدیدی از رویارویی منافع آنها را رقم خواهد زد؟
طور معلوم بیشتر تحلیل‌های مربوط به تصمیم تاشکند در رابطه با تعلیق عضویت در سازمان پیمان امنیت جمعی این را نشان می‌داد که تاشکند به منظور نزدیکی بیشتر امنیتی- نظامی با آمریکا و ناتو و بطور خاص ایجاد پایگاه و یا پایگاه‌های جدید آنها در قلمرو خود، دست به چنین اقدامی زده است.
اما دکترین یادشده استقرار پایگاه‌ها و واحدهای نظامی خارجی در قلمرو ازبکستان را غیرممکن می‌داند. اگر در حقیقت چنین است، پس رفت‌وآمدهای مکرر مقامات سیاسی و نظامی آمریکا و سایر کشورهای غربی به این کشور چه هدفی را دنبال می‌کرد؟
ابراز نظر کارشناسان و سیاست‌مداران روس در رابطه با وجود توافقات پشت پرده تاشکند و واشنگتن در باره ایجاد تاسیسات نظامی آمریکا و ناتو در ازبکستان و همچنین تحویل گرفتن بخشی قابل توجهی از تجهیزات نظامی موجود در افغانستان از سوی این کشور، تنها فشار سیاسی بوده است و بس؟
علی‌رغم تصویب سند فوق، برخی از کارشناسان هنوز هم در رابطه به اجرای کامل آن تردید دارند.
به‌عنوان مثال، تحلیلگر سیاسی روس "پاویل سالین" معتقد است که این سند مانع پذیرش پایگاه‌های نظامی خارجی وبویژه آمریکا و ناتو در ازبکستان نخواهد شد زیرا بدون این نوع حضور در منطقه تحت فشار قرار دادن چین کار ساده‌ای نخواهد بود.
وی تعلیق عضویت ازبکستان در سازمان پیمان امنیت جمعی را با علاقمندی این کشور برای نزدیکی بیشتر با آمریکا و غرب مرتبط می‌داند.
چنانچه این دیدگاه کارشناس روس در مورد حضور پایگاه‌های آمریکا ناتو در ازبکستان (با هر عنوان دیگر) واقعیت پیدا کند، مسکو ناگزیر خواهد بود تا به همسایه‌های تاشکند امتیازات بیشتری واگذار نماید و در مسائل مورد بحث این کشورها (بخصوص بحث منابع آب منطقه که در دکترین به آن اشاره ویژه شده است) از موضع مخالف ازبکستان پیروی کند. در غیر این تاجیکستان و قرقیزستان برای همگرایی بیشتر با روسیه و سازمان‌های که در آن مسکو نقش محوری دارد، توجیه خاصی نخواهند داشت.
اما اگر روسیه به انتظارات دوشنبه و بیشکک پاسخ مثبت دهد، بصورت طبیعی بهانه برای نزدیکی ازبکستان با آمریکا و غرب بیشتر فراهم می‌شود که در راستای منافع ژئوپلیتیکی مسکو در آسیای مرکزی نمی‌باشد.
از نگاه تحلیلگران مسائل منطقه در دکترین سیاست خارجی ازبکستان به عدم امکان استقرار پایگاه‌ها و واحدهای نظامی خارجی در این کشور اشاره شده است. طور معلوم روسیه و کشورهای منطقه در رابطه با همکاری خود با آمریکا و ناتو به نحوی با کلام بازی می‌کنند.
به‌عنوان مثال، روسیه حضور ناتو ناتو در قلمرو خود (در شهر "اولیانوسک") را با آن توجیه می‌کند که "این پایگاه نبوده بلکه مرکز ترانزیت می‌باشد". بر اساس این منطق سایر کشورهای آسیای مرکزی مانند ازبکستان می‌توانند در ضمن خروج نیروهای آمریکا و ناتو از افغانستان از طریق مسیر شمالی، تاسیسات آنها در قلمرو خود را "مرکز" معرفی کنند و هیچ مشکل قانونی نیز نداشته باشند. به‌خصوص اینکه در حال حاضر در شهر "ترمیز" این کشور پایگاه آلمان وجود دارد که به‌طور رسمی مرکز ترانزیتی عنوان شده و به اصطلاح نظامی دانسته نمی‌شود.
ولی کارشناس سیاسی ازبک مقیم فرانسه "کمال الدین ربیم‌اف" گفته که بعید است ازبکستان تمایل جدی به استقرار پایگاه‌های بازیگران اصلی عرصه بین‌المللی به شمول آمریکا در قلمرو خود را داشته باشد. زیرا هر نوع پایگاه نظامی خارجی بیش از سود، دردسرهایی را به بار می‌آورد که این را تاشکند طی سال‌های 2002-2005 تجربه کرده و از طریق دکترین جدید می‌خواهد از تکرار اتفاقات مشابه مصون بماند.
پرسش دیگر نیز حایز اهمیت است که آیا این سند برای بلندمدت بدون تغییر باقی خواهد ماند؟ بنابر اعلام رسانه‌ها دکترین سیاست خارجی ازبکستان از سوی رئیس جمهور این کشور معرفی شده و حتی پارلمان کوچک‌ترین اصلاح به آنرا وارد نکرده است.
یعنی رعایت مفاد دکترین نیز عمدتا به آن مربوط خواهد بود که شخص رئیس جمهور ازبکستان در موارد خاص چه دستوری صادر خواهد کرد.
"رحمت‌الله عبدالله‌اف" کارشناس سیاسی تاجیک ضمن صحبت با فارس به آن اشاره کرد که از طریق اعلام سیاست خارجی به اصطلاح بی‌طرفانه، ازبکستان می‌خواهد نقش مهم خود در منطقه را بروز دهد که روسیه، آمریکا و چین نسبت به این موضوع بی‌تفاوت نخواهند بود.
وی می‌گوید: حتی در صورت عدم ایجاد تاسیسات آمریکا و ناتو در این کشور نیز، تعلیق عضویت در سازمان پیمان امنیت جمعی و حالا به نحوی سیاست بی‌طرفانه تاشکند مورد استقبال واشنگتن قرار خواهد گرفت زیرا عدم حضور ازبکستان در سازمان یادشده منجر به کاهش نقش و نفوذ نظامی و امنیتی مسکو در آسیای مرکزی خواهد شد.
عبدالله‌اف پیش‌بینی می‌کند که با وجود دکترین جدید، باز هم سیاست خارجی ازبکستان دستخوش تغییر و تحول جدی نخواهد شد و در کوتاه‌مدت شاهد عوض شدن جهتگیری‌های ژئوپلیتیکی تاشکند نخواهیم بود.
به نظر می‌رسد که عدم اعطای ارجحیت به یکی از بازیگران اصلی منطقه (روسیه، آمریکا و چین) در سیاست خارجی ازبکستان تا زمانی قابل اجرا خواهد بود که تعامل دولت با جامعه این کشور مواجه مشکلاتی نشود. در غیر آن بعید نخواهد بود که تاشکند به منظور بیمه کردن خود در برابر هرگونه اعتشاشات داخلی و به‌خصوص منطقه‌ای (با توجه به حساسیت شرایط وادی فرغانه که بخش عمده آن در خاک ازبکستان قرار دارد) متمایل به نزدیکی بیشتر با یکی از محورهای مورد اشاره خواهد شد.
انتهای پیام/م
12:30 - 19 مرداد 1391
2 بازنشر
2 بازدید
1 پاسخ