نقش رهبري در نهادسازي؛ زيربناي ايران نوين
✍️سید سجاد خشنودیانقلاب بزرگ با شور مردمي آغاز ميشود اما سرنوشت نهايي آن به توانايي تبديل شور به ساختار گره خورده است. تجربه انقلاب اسلامي ايران در اين زمينه روايتي كمنظير ارائه ميدهد. آنچه ايران امروز را از بسياري كشورهاي انقلابي همدوره متمايز ميكند، نه فقط بقا در شرايط سخت، كه شكلگيري پروژهاي منسجم براي ساختن ايران نوين است. ايران نوين، ايران مبتني بر ساختار كارآمد مردمي، اقتصاد دانشبنيان و مقاوم و حضور فعال در نظم نوين جهاني است. اين پروژه حاصل طراحي بزرگي است كه معمار آن آيتالله خامنهاي بوده است.۱. نهادسازي؛ حلقه مفقوده تمدنسازيدر منظومه فكري رهبري، انقلاب اسلامي نقطه آغاز مسيري پنجمرحلهاي است: تحقق انقلاب، تأسيس نظام، تشكيل دولت اسلامي، تحقق جامعه اسلامي و تشكيل تمدن بزرگ اسلامي. حساسترين بخش اين مسير، تشكيل دولت اسلامي و گذار به جامعه اسلامي است. پاسخ به اين چالش در يك مفهوم كليدي خلاصه ميشود: واژهسازي و نهادسازي. نهادسازي مكانیزمي است كه انقلاب را از مرحله تأسيس به مرحله بقا و تعالي ميرساند. انقلاب بدون نهاد مانند ساختماني بر شالوده شن است كه در برابر طوفان پايدار نيست. نهادها حلقه اتصال آرمانهاي انقلاب به عرصه عمل و مديريت روزمره هستند. آنها ارزشها را در خود نهادينه كرده و گفتمان انتزاعي را به واقعيت عيني تبديل ميكنند.
۲. اصول و سازوكارهاي نهادسازي در انديشه رهبرينهادسازي مورد نظر رهبري، پروژهاي صرفاً اداري نيست، بلكه فرآيندي عميق مبتني بر اصول چهارگانه است. اصل نخست، نهادسازي مردمپايه در چارچوب مردمسالاري ديني است. ساختارها بايد در خدمت تحقق اراده مردم و در چارچوب ارزشهاي اسلامي تعريف شوند. نهادها مشروعيت خود را از آراي عمومي ميگيرند و كارآمدي خود را در گرو پاسخگويي به مردم ميدانند. اصل دوم، نهادسازي به مثابه مهندسي فرهنگي است. رهبري مهندسي فرهنگي را موجب روشن شدن تكاليف دستگاههاي مختلف ميدانند. هر نهادي بايد داراي فرهنگ سازماني هماهنگ با اهداف كلان نظام باشد. اصل سوم، نهادسازي انقلابي و بازسازي ساختارهاست. رهبري بر بازسازي انقلابي ساختار فرهنگي كشور تأكيد دارند و منظور از ساختار را ذهنيت و فرهنگ حاكم بر جامعه ميدانند. نهادسازي فرآيندي يكباره نيست، بلكه نيازمند بازنگري مستمر و اصلاح بر اساس مقتضيات زمان است. اصل چهارم، نهادسازي در خدمت تمدننوين اسلامي است. تمام نهادسازيها هدف والاتري را دنبال ميكنند: تحقق تمدن نوين اسلامي. نهادسازي پلهاي براي رسيدن به جامعهاي آرماني و تمدني بزرگ مبتني بر ارزشهاي اسلامي است.
۳. مصاديق عيني تثبيت ساختارها در سيره عملي رهبريسيره عملي رهبري نيز گوياي عزمي راسخ براي تثبيت نهادهاست. در عرصه انتخابات، ايشان انتخابات را نه تشريفات اداري، بلكه ثمره خونهاي ريختهشده و تجلي حاكميت ملي ميدانند. تأكيد بر نقش شوراي نگهبان و استقلال قوه قضائيه در برخورد با فساد، نمونههايي از تثبيت نهادهاي حاكميتي است. در حوزه حقوق متقابل، رهبري با استناد به نهجالبلاغه بر اين نكته پاي ميفشرند كه رابطه مردم و حاكم در اسلام، رابطهاي مبتني بر حقوق متقابل است، نه يكسويه و دستوري. در زمينه نقدپذيري، ايشان با استناد به نهجالبلاغه از مردم ميخواهند كه حرف حق را بزنند و مشورتهاي اصلاحي ارائه دهند. در اقتصاد، نهادسازي به معناي ايجاد ساختارهاي عبور از وابستگي نفتي و تقويت اقتصاد بومي است. تأكيد بر اقتصاد مقاومتي و دانشبنيان، به دنبال تغيير ساختار اقتصادي از مدل متكي به نفت به مدل مبتني بر دانش و توليد است. در عرصه فرهنگ، نهادسازي فرهنگي پيشنياز نهادسازي سياسي و اقتصادي است. تقويت نهادهاي فرهنگي مردمي مانند حوزههاي علميه، بسيج، كانونهاي فرهنگي مساجد و سازمان تبليغات اسلامي، زيرساخت فرهنگي تحول را بنا نهاده است. نهادسازي فراملي نيز در چارچوب محور مقاومت، حمايت از حزبالله لبنان و بسيج مردمي عراق، نماد بازآرايي ساختاري در سطح منطقه است.
نتيجهگيريبررسي انديشه و سيره عملي رهبري نشان ميدهد كه نهادسازي، يكي از محوريترين و ماندگارترين نقشهاي ايشان در مسير ساخت ايران نوين بوده است. نهادها حلقه گمشده تحقق آرمانهاي انقلاب هستند؛ آنها ساختارهايي هستند كه شور انقلابي را به نظم كارآمد و نظريههاي انتزاعي را به واقعيتهاي عيني در زندگي مردم تبديل ميكنند. آينده جمهوري اسلامي به توانايي نظام در حفظ، تقويت و بهروزرساني اين نهادها گره خورده است. اما آينده نهادسازي در گرو عبور از سه چالش اساسي است: چابكسازي نهادها در برابر تحولات سريع جهاني، شفافيت و پاسخگويي بيشتر به مردم و روزآمدسازي ساختارها بر اساس فناوريهاي نوين. بدون اين سه مؤلفه، حتی مستحكمترين نهادها نيز كارايي خود را از دست ميدهند. ميراث ماندگار رهبري براي ايران نوين، در كنار گفتمان عدالت و استقلال، همين نهادهاي بالنده هستند؛ نهادهايي كه ميتوانند تضمينكننده تداوم مسير انقلاب، حتی پس از گذشت نسلها، باشند و زمينهساز تحقق چشمانداز نهايي نظام، يعني تمدن نوين اسلامي، گردند.
13:08 - 11 تیر 1405
6042 بازدید
