روحانیت و جنگ مسئلهای فراتر از سنگر
✍️جواد طلوعجنگ فقط ساختمانها را ویران نمیکند ارتباطات اجتماعی را هم از هم میگسلد. نخستین قربانی هر جنگی، اعتماد عمومی و احساس تعلق جمعی است. جامعهای که تا دیروز حول روابط عادی زندگی میکرد ناگهان با ترس نااطمینانی و بحران مواجه میشود. در چنین وضعیتی پرسش اصلی این نیست که چه کسی سلاح بیشتری در اختیار دارد بلکه این است که چه کسی میتواند رشتههای گسسته جامعه را دوباره به هم پیوند بزند.از همین زاویه نقش روحانیت در جنگ قابل فهمتر میشود. معمولاً هنگامی که از روحانیت سخن گفته میشودذهنها به سمت خطابه وعظ یا حضور در میدان نبرد میرود. اما مسئله مهمتر جای دیگری است. روحانیت در بسیاری از جوامع اسلامی یکی از معدود نهادهایی بوده که همزمان با خانواده، محله، مسجد و افکار عمومی ارتباط داشته است. این ویژگی در شرایط عادی شاید چندان به چشم نیاید، اما در وضعیت جنگی اهمیت خود را نشان میدهد.تمدنها با ارتشها ساخته نمیشوندبا شبکههای انسانی پایدار میمانند. هرگاه این شبکهها فروبپاشند حتی اگر زیرساختهای مادی پابرجا باشند، جامعه وارد مرحله فرسایش میشود. به همین دلیل در مطالعات تمدنی از سرمایه ارتباطی به عنوان یکی از عناصر بقای جوامع یاد میشود. جنگ دقیقاً همین سرمایه را هدف قرار میدهد.در چنین شرایطی روحانیت صرفاً یک مرجع دینی نیست بلکه بخشی از سازوکار حفظ سرمایه ارتباطی جامعه است. وقتی خانوادهای داغدار میشود، وقتی محلهای با بحران مواجه میشود یا وقتی افکار عمومی در معرض ناامیدی قرار میگیرد، جامعه به نهادی نیاز دارد که هنوز مورد اعتماد باشد و بتواند افراد را حول یک روایت مشترک گرد آورد. اهمیت روحانیت را باید در این نقطه جستوجو کرد.
شاید به همین دلیل باشد که در بسیاری از تجربههای تاریخی روحانیون بیش از آنکه درگیر مدیریت میدان نبرد باشند، درگیر مدیریت پیامدهای اجتماعی جنگ بودهاند. آنها میان خانوادهها، گروههای مردمی و نهادهای اجتماعی نوعی پیوستگی ایجاد میکردندپیوستگیای که مانع از تبدیل شدن بحران نظامی به فروپاشی اجتماعی میشد.از منظر تمدنی ارزش این کارکرد کمتر از حضور در میدان جنگ نیست. یک تمدن زمانی دوام میآورد که بتواند در لحظه بحران انسجام خود را حفظ کند. جنگ آزمون قدرت نظامی کشورهاست اما همزمان آزمون ظرفیت تمدنی آنها نیز هست. در این آزمون نقش روحانیت را باید نه صرفاً در سنگرها، بلکه در حفظ رشتههای نامرئی جامعه جستوجو کرد؛ همان رشتههایی که اگر پاره شوندبازسازی آنها از بازسازی هر شهر ویرانشدهای دشوارتر خواهد بود.
22:05 - 25 خرداد 1405
10٫6k بازدید
