ایجاد معاونت طب سنتی ایرانی ـ اسلامی در وزارت بهداشت ابلاغ شد
تصمیم نمایندگان ویژه رئیس جمهوری در کارگروه احیا و توسعه نظام طب سنتی مبنی بر ایجاد معاونت طب سنتی ایرانی - اسلامی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ابلاغ شد.
تصمیم نمایندگان ویژه رئیسجمهور در کارگروه احیا و توسعه نظام طب سنتی به استناد اصل یکصد و بیست و هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر برای اجرا ابلاغ میشود:
۱ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجاز است به استناد تبصره (۳) ماده (۵۷) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران ـ مصوب ۱۳۸۹ـ نسبت به ایجاد معاونت طب سنتی ایرانی ـ اسلامی اقدام کند. معاون طب سنتی ایرانی ـ اسلامی قائم مقام وزیر در امور طب سنتی ایرانی ـ اسلامی است.
۲ـ کارگروه یادشده به شورای عالی سیاستگذاری طب سنتی ایرانی ـ اسلامی تغییرنام و دبیرخانه آن در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (معاونت طب سنتی ایرانی ـ اسلامی) است.
۳ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجاز است نسبت به ایجاد و راهاندازی دانشگاه علوم پزشکی طب سنتی ایرانی ـ اسلامی اقدام کند.
۴ ـ سند توسعه طب سنتی ایرانی ـ اسلامی به شرح متن پیوست که تأیید شده به مهر دفتر هیئت دولت است، تعیین می شود. دستگاههای اجرایی موظف هستند نسبت به اجرای تصمیمات مربوط مطابق برنامه زمانبندی شده اقدام و نتیجه را هر سه ماه یکبار به دبیرخانه شورا گزارش کنند/
معاون اول رئیسجمهور ـ محمدرضا رحیمیسند توسعه طب سنتیایرانی ـ اسلامیمقدمه
طب سنتی ایران، میراث گرانقدر به جای مانده از تلاش حکیمانه، تحقیقات عالمانه و تجارب ارزشمند هزاران دانشمند و حکیم دورانهای گذشته به ویژه دوران ۱۴۰۰ ساله تمدن اسلامی است که نه تنها در دوران گذشته بلکه برای دنیای امروز و فردا نیز در این دریای پهناور، گوهرهای درخشان و ناسفته فراوانی وجود دارد.
احیاء طب سنتی با جمعآوری، طبقهبندی، بررسی و ارزیابی این میراث عظیم، نه تنها واپسگرائی نیست، بلکه گامی اساسی در دستیابی به دانش مستحکم و تأمین حداکثر سلامت برای آحاد مردم و بهرهگیریهای رو به تزاید و پرثمر از اعتماد بنفس ملی برخاسته از این حرکت است.
اینک که به یاری پروردگار، پس از سالهای طولانی، بار دیگر دروازههای ورود به عرصه قانونمند آموزش، پژوهش و ارائه خدمات طب سنتی به روی گروهی از فرهیختگان برگزیده میهن اسلامی ما گشوده شده است، ضرورت ساماندهی جدّی ابعاد مختلف کاربرد طب سنتی در تمام مراحل آن بخوبی احساس میشود لذا تدوین «منشور احیاء و کاربرد طب سنتی» با چنین انگیزه و هدفی صورت میگیرد.
چشم انداز و مأموریتچشمانداز
معاونت طب سنتی ایران برای توسعه فرهنگ، آداب و میراث پزشکی در راستای اسناد چشمانداز، ایران ۱۴۰۴ و براساس نقشه جامع علمی، تحقیقاتی کشور و با تکیه بر آموزههای ارزشمند اسلامی و تاریخ افتخارآمیز ایران زمین بر آن است که از طریق هدایت، رهبری، برنامهریزی، پشتیبانی و نظارت بر امور مربوط به پژوهش، آموزش و خدمات پزشکی در زمینه طب سنتی ایرانی، بتواند ضمن احیای میراث علمی و تاریخی مکتب پزشکی اسلامی ـ ایرانی در سطح جهانی به ارتقای جایگاه آن به عنوان شیوهای جامع، جامعهنگر، مستند و کارآمد مبتنی بر ارزشهای اخلاقی در نظام سلامت دست یابد.
مأموریت:
دستیابی به چشمانداز معاونت طب سنتی ایران در راستای تعالی جایگاه علمی کشـور و نیل به خـودباوری منطقی و علمی دانشـوران علوم پزشکـی و آحـاد جامعه در بخشهای ششگانه پژوهش، آموزش، امور دارویی، خدمات تندرستی و درمانی، فرهنگ عمومی و طب مکمّل مقدور خواهد بود به نحوی که برآیند آن ضمن انگیزش روحیه جستجوگری و تقویت عزّت ملّی در عرصه علوم پزشکی، منجر به ارتقای سطح سلامت در سطوح فردی و اجتماعی و شاخصهای ملّی و بینالمللی مربوط به آن گردد:
پژوهش: شامل برنامهریزی، بسترسازی، هدایت، پیشنهاد، تدوین، تصویب و حمایت از پژوهشهای بنیادی و کاربردی در راستای تعمیق دانش موجود است.
آموزش: دربرگیرنده بسترسازی، برنامهریزی، حمایت، هدایت و ارائه آموزشهای مستمر در سطوح مختلف (دانشآموزی، دانشجویی و آحاد و جامعه) است.
امور دارو: برنامهریزی، هدایت، حمایت و نظارت بر تولید و تجارت داروهای طب سنتی ایران و به ویژه داروهای گیاهی مبتنی بر تضمین کیفی آنها را در بر میگیرد.
خدمات تندرستی و درمانی: بسترسازی، تدوین قوانین و الزامات و استانداردهای مربوط، هماهنگی، حمایت و پشتیبانی، نظارت برای ارائه خدمات تندرستی و درمانی با استفاده از طب سنتی ایران و در تمامی ابعاد آن و با بهترین کیفیت را شامل میشود.
فرهنگ عمومی: بسترسازی، برنامهریزی، هدایت و نظارت بر ابعاد مختلف فرهنگ عمومی در زمینه فرهنگ، آداب و میراث پزشکی برای ارتقای جایگاه آن در نگرش و کاربرد مردمی آن را دربرخواهد داشت.
طب مکمل: شامل هدایت، نظارت، ساماندهی و تدوین چارچوبهای قانونی امور مربوط به خدمات درمانی بر اساس شیوههای طب مکمل را شامل میگردد.
ذینفعان طب سنتی ایرانذینفعان طب ایرانی:
الف. حوزههای مختلف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی۱. معاونت سلامت
۲. سازمان غذا و دارو۳. معاونت آموزشی۴. معاونت تحقیقات و فنآوری
۵ . دانشگاههای علوم پزشکی دستاندرکار تربیت نیروهای انسانی
۶ . مراکز تحقیقاتی طب سنتی ایران و گیاهان داروییب . وزارت جهاد کشاورزی
ج . سازمان محیط زیستد . وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
ه . وزارت صنعت، معدن و تجارتو . وزارت اقتصاد و دارایی
ز . وزارت علوم، تحقیقات و فنآوریح . وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
ط . مجلس شورای اسلامیی . شورای عالی انقلاب فرهنگیک . سازمان تبلیغات اسلامی
ل . سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران
م . رسانههای مختلف دیداری و شنیداری به ویژه صدا و سیما
ن . فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایرانس . شهرداریها و شوراهای شهر و روستا
ع. دانشجویان و فارغالتحصیلان رشتههای مرتبط
ف . دستاندرکاران ارائه خدمات طب سنتی ایران به مردم از جمله عطاریها
س . سایر سازمانهای مردم نهاد (NGO) مرتبط با طب سنتی ایران
ق . شرکتهای دانشبنیان خصوصی و دانشگاهیر . عامه مردماستراتژی طب سنتی ایران
فرصتها:۱. باور قوی عامه مردم به فرهنگ، آداب و میراث پزشکی ایرانی
۲. حمایت مسئولان ارشد نظام جمهوری اسلامی ایران از گسترش و تعمیق فرهنگ، آداب و میراث پزشکی ایرانی
۳. سند چشمانداز جمهوری اسلامی ایران۴. نقشه جامع علمی سلامت
۵ . وجود اقلیم متنوع سرزمین ایران و رستنیهای متنوع آن در مقولهی گیاهان دارویی
۶ . جایگاه ارزشمند کشور ایران در سطح منطقهای و بینالمللی و نقش مکتب طب سنتی ایران در تقویت آن
۷. رویکرد به اشتغالزایی در سطح ملی
۸ . ارتباط علمی و فرهنگی با سایر مکاتب طب سنتی در جهان مانند طب آیرودا، طب آسیایی و طب چینی در گستره تاریخ
۹ . تأسیس رشتههای مصوب دانشگاهها در عرصه طب ایرانی (طب، داروسازی تغذیه ، پرستاری، طب عامیانه و تاریخ پزشکی طب سنتی ایران در حیطههای تخصصی)
تهدیدها:۱. مقاومت فرهنگی بخشهایی از جامعه
۲. فقدان قوانین و آییننامههای مربوط به نحوه حمایت و نظارت در عرصههای ششگانه
۳. فقدان ردیفهای سازمانی در نظام آموزش و پژوهش
۴. متولیان مختلف و ناهماهنگی این متولیان در عرصههای مختلف طب سنتی ایران
۵ . تبلیغات کاذب و ادعاهای واهی و سودجویی برخی از مدعیان در عرصه طب سنتی ایران و مکمل
۶ . تغییرات مکرر و سریع در مدیریتها
۷. فقدان جایگاه مصرح و قانونی در اسناد بالادستی نظامنقاط قوت:
۱. وجود منابع گران سنگ، مکتوب و مستند در زمینه طب سنتی ایران
۲. حضور پژوهشگران و نخبگان فرهیخته و برجسته در عرصه طب سنتی ایران
۳. علاقه روزافزون دانشپژوهان جوان به طب سنتی ایران
۴. در دسترس بودن دانش فنی و امکانات لازم برای ارائه خدمات درمانی مبتنی بر طب سنتی ایران
۵ . رقابتی ـ اقتصادی بودن خدمات طب سنتی ایرانی و مکمل در عرصه ارایه خدمات سلامت
۶ . کارآیی درمان با طب سنتی ایران
۷. بازنویسی و در دسترس قرار گرفتن بسیاری از متون طب سنتی ایران
۸ . توانایی بالقوه این طب در ارایه راهکارهای درمانی جدید
۹. وجود متخصصین و دانش تخصصی در سطوح بینالمللی در زمینه داروهای مورداستفاده در طب سنتی ایران
۱۰. دسترسی به منابع مکتوب و بینظیر در زمینههای فرهنگ پزشکی، طب سنتی ایران، تاریخ و تمدن اسلامی
۱۱ . تأسیس رشتههای مصوب دانشگاهی در عرصه طب سنتی ایران (طب و داروسازی تاریخ پزشکی در حیطههای تخصصی) و دانشکدهها و مراکز تحقیقاتی مرتبط
۱۲. تأسیس معاونت طب سنتی ایران و مرکز فرهنگ، آداب و میراث پزشکی در ساختار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
نقاط ضعف:۱. کمبود نیروی انسانی، کارآزموده و آکادمیک
۲. کمبود داروهای طب سنتی ایران۳. فقدان شناخت تمام حیطههای طب سنتی ایران
۴. کمبود نسخ تصحیح شده اصیل و به زبان روز در زمینههای طب سنتی ایران
۵ . فقدان ادغام طب سنتی در نظام ارائه خدمات سلامت
۶ . فقدان ارتباط سازماندهی شده و قانونی با سایر حوزهها و سازمانهای مرتبط
۷. فقدان جایگاه مصوب قانونی در ساختار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
۸ . فقدان سازماندهی قانونی و مؤثر عرصههای ششگانه
۹. فقدان قوانین و آییننامههای مصوب در زمینههای مختلف طب سنتی ایرانی و مکمل
۱۰. بودجههای ناکافی و غیرمستمر در راستای اهداف
۱۱. فقدان (عدم تولید) منابع مستند کافی به سایر زبانها مانند عربی و انگلیسی در زمینه طب سنتی ایران برای توسعه و صدور این دانش به جهان
۱۲. ضعف در پشتیبانی کافی از علوم نوین تقویتکننده طب سنتی ایران
۱۳. فقدان یا کمبود مراکز تخصصی تحقیقاتی کارآمد در عرصههای دارو، درمان و علوم نوین مرتبط
منشور احیاء و کاربرد طب سنتی ایران
اصول کلی و بنیادهای اندیشه احیاء و کاربرد طب سنتی ایران
اصل اول: تعهد و پایبندی به تمامی موازین شناخته شده حقوق بیمار و اخلاق پزشکی
۱. دریافت مطلوب و محترمانه خدمات سلامت، حق بیمار است.
● ارائه خدمات سلامت با هدف بازیابی، تأمین، حفظ و ارتقاء سلامت بیماران و گیرندگان خدمات طب سنتی
● احترام به شخصیت، ارزشها و اعتقادات بیمار و پرهیز از هرگونه تبعیض بر پایه دین، قومیت، زبان، نژاد و مواردی از این دست
● اولویت منافع بیمار بر منافع ارائهکننده خدمات
● خوشروئی، دلسوزی، همدردی، درک نگرانیهای بیمار و حوصله در شنیدن شکایات و خواستههای او
● پرهیز از تحمیل هرگونه درد و رنج قابل پیشگیری یا کاهش، در مراحل مختلف ارائه خدمات سلامت
● همکاری منطقی و محترمانه با سایر اعضاء تیم درمان در جهت فراهم کردن حداکثر تحقق نیاز بیمار به خدمات سلامت
● محرمانه دانستن هر گونه اطلاعات شخصی یا پزشکی مربوط به بیمار در چارچوب قوانین اخلاق پزشکی
● انتقال اطلاعات لازم برای دستیابی بیمار به حداکثر سلامت به زبان قابل فهم برای او و نیز احساس مسئولیت نسبت به آموزش بیمار یا اطرافیان وی برای توانمندسازی آنها به منظور استمرار
مراقبتهای سلامت لازم
● رفتار صادقانه و مؤدبانه و به موقع نسبت به گیرندگان خدمات سلامت و ارجاع بیمار به مرکز و شیوه درمانی مناسبتر و نیز انجام مشاوره برای انتخاب روش درمانی مناسبتر و کاراتر در موارد خاص
● توجه خاص به گروههای آسیبپذیر همانند کودکان، زنان باردار و شیرده، سالمندان، معلولان، زندانیان، افراد بدون سرپرست و نیز بیماران با مشکلات روانی
● احترام به حق خودمختاری بیمار در چارچوب قوانین اخلاقی و کشوری
● مبادرت به درمانهای فوری در مواقع اورژانس براساس موازین قانونی پزشکی و صرفنظر از امکان وصول هزینه
۲ـ اطلاعرسانی کافی و ضروری نیز حق بیمار است:
● بیان هزینه، پذیرش یا عدم پذیرش بیمه و آگاهسازی بیمار از دفعات و کیفیت مراجعات بعدی
● امکان آگاهی بیمار از تحصیلات، مسئولیتها، مراتب علمی و تجربی اعضاء تیم درمان
● اطلاعرسانی به بیمار در زمینه روشهای تشخیص و درمان در طب سنتی و نیز امکان استفاده از سایر شیوههای طبی در صورت لزوم
● فراهم کردن امکان پاسخگوئی به سؤالات یا نگرانیهای بیمار پس از آغاز درمان و در فواصل مراجعات
● اطلاع یافتن بیمار در مورد پرونده پزشکی خود با رعایت مصلحتهای ویژه
● اگر بیمار از مراکز آموزشی خدمات دریافت میکند اطلاعرسانی در مورد حدود دفعات و چگونگی استفاده آموزشی از او در چارچوب حفظ حرمت افراد و حداقل مزاحمت برای وی از پیش بگونهای شایسته.
۳. استقبال از نظارت، انتقاد منطقی و پیشنهادات مسئولین و همکاران
● پرهیز از هرگونه رفتار پنهانی و تهدیدآمیز که مانع نظارت دستگاههای مسئول یا امکان دادخواهی بیمار گردد.
● سعه صدر برای پذیرش راهنماییهای منطقی یا روشهای متفاوت با نظر ارائهکنندگان خدمات طب سنتی توسط همکاران و صاحبنظران و حتی خود بیماران
۴. مراعات موازین شناخته شده بهداشتی در ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی
● فراهم کردن و پایبندی به کاربرد همه موازین ضروری بهداشتی به منظور پیشگیری از هرگونه زیانرسانی به سلامت بیمار و گیرندگان خدمات و نیز صدمه زدن به سلامت محیط زیست
● مراعات شرایط موارد ضروری بر اساس موازین علمی روز
۵. رعایت شئونات حرفه پزشکی در محیط کار و جامعه
● پرهیز از هرگونه رفتار مغایر با جایگاه مقدس پزشکی در محیط کار و جامعه و ایجاد وهن فردی و حرفهای
● پایبندی عملی به ظواهر محاسن اخلاقی و توصیههای معاشرتی دینی
● پرهیز از ایجاد بیاعتمادی و بدگویی صریح و مخرب نسبت به همکاران و جامعه پزشکی سنتی و کلاسیک و اقدام مناسب و قانونی در صورت اطلاع از فرایندهای ناقض حقوق بیماران و جامعه
اصل دوم: تعهد به فقه پزشکی و رعایت امر نهی الهی بر اساس آموزههای اسلامی
۱. قاعده ضمان طبیب● ارائه خدمات پزشکی در چارچوب قاعده ضمان طبیب
● اخذ برائت برای موارد ضرورت به تناسب عرف زمان و مکان۲. پرهیز از محرمات شرعی
● رعایت چارچوب موازین شرعی در تفاوت جنسیتها
● توجه به قاعده «ما جعل ا... فیما حرم شفاء» و حذف مُحَرّمات و ناپاکیها از داروها و خوردنیها در حد مقدور و در محدوده نفی عُسر و حَرج و نفی اضطرار
رعایت امر و نهی الهی در سایر موارد پیشبینی نشده.
اصل سوم: تعهد و پایبندی به قوانین کشور جمهوری اسلامی ایران
۱. تبعیت و هماهنگی با قوانین پزشکی
● رعایت موازین قانونی معتبر و آئیننامههای مصوب
● خودداری از تخلفهای قانونی و در صورت لزوم تلاش در جهت اصلاح قوانین و آئیننامههای زیانبخش از طریق ارائه پیشنهادات اصلاحی به مراجع رسمی
۲. تبعیت از قوانین عمومی و ناظر بر روابط خارجی
● تبعیت از قوانین اساسی و مدنی به عنوان یک شهروند ایرانی
● رعایت محدودیت نظام جمهوری اسلامی در روابط علمی با خارج از کشور و شهروندان غیر ایرانی
اصل چهارم: هماهنگی با نظام ملی سلامت
● مراعات مقررات کشوری مربوط به سلامت و طبابت علاوه بر مراعات قوانین طبابت
● پرهیز از هرگونه رفتار یا توصیه مغایر با برنامههای ملّی پیشگیری از بیماریها یا مراقبتهای اولیه سلامت
● تلاش در جهت مشارکت و همکاری با نظام ملی سلامت در جهت کاربرد منطقی طب سنتی در قالب نظام شبکه بهداشتی ـ درمانی
اصل پنجم: آموزش مسئولانه در سطوح عمومی و اختصاصی
۱. نگاه به مقوله آموزش عمومی (جامعه، بیماران، اطرافیان بیمار) با تأکید بر تدابیر حفظ الصحه به عنوان جزء لاینفک خدمات طب سنتی و مشارکت و تلاش در تحقق آن
● آموزش استمرار مراقبتهای سلامت و درمانی بیماران به آنها و اطرافیان آنها
● پرهیز از هرگونه بزرگنمایی مسائل کوچک و افراط و تفریط با رعایت مصالح آحاد جامعه
۲. تلاش در جهت تکامل، ارتقاء کیفیت آموزشهای اختصاصی طب سنتی
● احساس مسئولیت و مشارکت در آموزش رسمی طب سنتی در چارچوب مقررات آموزشی
● پرهیز از آموزشهای موازی که منجر به شکلگیری نظام ارائه خدمات طب سنتی در قالبی مغایر با موازین قانونی گردد.
● مشارکت در تأمین منابع مورد نیاز آموزش رسمی طب سنتی بطور مستقیم یا غیر مستقیم.
● ارائه هرگونه پیشنهاد سازنده و اطلاعات و تجارب سودمندی که به تکامل و ارتقاء آموزش رسمی طب سنتی منجر میگردد.
اصل ششم: پاسداشت و بهرهگیری از میراث پزشکی ملّی ـ اسلامی
● حفظ حرمت حکماء و پیشکسوتان طب سنتی ـ اسلامی از گذشتههای دور تاکنون و پرهیز از نادیده گرفتن منزلت آنان به لحاظ وجود برخی نظرات غیر قابل قبول
● تلاش در بازشناسی محتوای آثار و تجارب حکماء با بهرهگیری از ابزارهای علمی روز
● کمک به حفظ آثار و احیاناً نشر مواردی از آنها در چهارچوب احیاء میراث طب اسلامی ـ ایرانی
● تلاش در تدوین منابع جدید و متناسب با روز با بهرهگیری از میراثگرانقدر گذشتگان
اصل هفتم: توالی تقدم پیشگیری، تدابیر حفظ الصحه، اصلاح شیوه زندگی برپایه سته ضروریه، درمان طبیعی و غذایی، درمان داروئی و سایر شیوههای درمانی
۱. اولویت تدابیر صحی در آموزش و ارائه خدمات طب سنتی
● تلاش در ارتقاء و آگاهیهای عمومی و اختصاصی افراد جامعه و فراگیران طب سنتی در زمینه تدابیر حفظ الصحه و مقدم داشتن آن بر سایر تدابیر
● ارائه خدمات مبتنی بر حفظ الصحّه با تأکید جدّی و عدم مبادرت به ارائه خدمات درمانی در مواردی که تأمین سلامت بیمار با تدابیر حفظ الصحه میسر است و لو با تأخیر اندک
● تقدم درمانهای طبیعی و غذائی بر سایر شیوههای درمانی
● بهرهگیری تا حد امکان از داروهای مفرده و بسنده کردن به حداقّل اجزاء در داروهای ترکیبی در صورت امکان
۲. احیاء ارزشهای اولویتبندی حکماء در عرضه خدمات طب سنتی
● تلاش در متقاعد ساختن بیماران و اطرافیان آنها به ضرورت رعایت توالی اولویتها
● پرهیز از عوامزدگی و اجتناب از زیر پا گذاشتن اصول توالی به درخواست و یا اصرار بیماران
● تجویز داروهای طب سنتی در اندازههای لازم و اجتناب از تجویز مازاد بر نیاز داروها
● تلاش در کاهش هزینه بیماران در حد معقول و قابل انجام
اصل هشتم: تعهد به اجتناب از یکسونگری و ارجاع بیماران بر اساس انتخاب روشهای مؤثرتر و مطمئنتر
● پرهیز از رفتار پزشکی یکسونگرانه و اجتناب از پذیرش بیماران خارج از محدوده صلاحیتهای علمی و حرفهای
● راهنمایی بیمارانی که خارج از محدوده طب سنتی دریافت خدمات مؤثرتر، کمهزینهتر و مطمئنتر برای آنها وجود دارد.
● پرهیز از اعمال روشهای درمانی وقتگیر و درازمدت که موجب تضییع فرصتهای خاص در دریافت خدمات مؤثرتر برای بیماران میگردد.
● پرهیز از کاربرد روشهای درمانی امتحان نشده بدون مراعات تمام جوانب تحقیق پزشکی که در بحث اخلاق در پژوهشهای پزشکی مورد توجه است
اصل نهم: تلاش مداوم در ارتقاء و توسعه علمی و تجربی با بهرهگیری از دانش و فناوری پیشروی روز
● احساس نیاز و تشنگی فزاینده نسبت به دانشافزائی، بازآموزی، نوآموزی و کسب تجارب تازه
● مشارکت در پژوهشهای علمی در زمینه طب سنتی با پایبندی مسئولانه نسبت به موازین اخلاق در پژوهشهای پزشکی و اعتبار علمی نحوه انجام تحقیق
● مشارکت در برگزاری دورههای آموزش مداوم مرتبط با طب سنتی و پرهیز از مخفی نگاهداشتن و عدم ابراز یافتههای سودمند در برابر افرادی که بر اساس موازین قانونی مجاز به ارائه خدمات طب سنتی میباشند
● با توجه به پیشرفتهای لحظه به لحظه علوم پزشکی، عدم غفلت از کسب اطلاعات ضروری و مورد تأکید عرف علمی جامعه پزشکی و در چارچوب قاعده فقهی ضمان طبیب
اصل دهم: همکاری، همدلی و همآوائی با حرکتهای دلسوزانه قانونمند و خیرخواهانه خدانگر در طب ایرانی
● درک و تعهد نسبت به مسئولیتهای فردی و گروهی در برابر دفاع از حیثیت، قداست و وجهه مردمی و مورد وثوق طب سنتی
● تلاش در جهت اصلاح روشهای احتمالاً زیانبخش شیوه عمل برخی از اعضاء خانواده طب سنتی بطرق ممکن و در چارچوب حفظ آبروی افراد و مصالح بیماران و مصالح جامعه
● بذل هرگونه کمک نسبت به خدمتگزاران اعتلاء طب سنتی و پرهیز از مرزبندیهای جناحی و سیاسی در این مسیر
● و بالاخره در همه حال خود را در جایگاه گیرندگان خدمات طب سنتی و یا خدمتگزاران واقعی طب سنتی دیدن و پرهیز از هر گونه رفتار مغایر با منافع بیماران، گیرندگان خدمات و خدمتگزاران صدیق طب سنتی
آموزش، پژوهش و خدماتمعاونت طب سنتیپیشنهاد:راهاندازی «معاونت طب ایرانی»
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
این معاونت که تعریف، چشمانداز، اهداف، مأموریتها و چارت سازمانی آن در ادامه میآید مکلف خواهد بود با حمایت دولت خدمتگزار، ضمن رعایت تمام جنبههای قانونی و با تمام قوا تلاش کند در مدتی کوتاه زیرساختهای توسعه همه جانبه طب سنتی ایران را در سطح وزارت بهداشت و دانشکدههای طب سنتی و در تعامل با تمام نهادهای ذیربط فراهم کند و طیّ برنامه زمانبندی شده در مدت سه ماه، تمامی آییننامههای اجرایی لازم را پیشبینی و تهیه نماید و زمینه اشتغال و تحصیل دست کم ۳۰ هزار نفر را برای احیای مکتب طب سنتی ایران در پنج سال آینده آماده نماید تا نقش طب سنتی در ارتقای سطح سلامت مردم به بیش از ۸۰ درصد پوشش عمومی جامعه و نقش آن در خدمات درمانی به ۵۰ درصد و جایگزینی مصرف ۷۰ درصد سرانه دارویی در خصوص بیماریهای شایع با داروهای گیاهی بومی بشود.
در همین راستا پیشنهاد میشود در قانون تشکیل وزارت بهداشت در صدر یا ذیل ماده ۱۶ این قانون، با افزودن یک ماده قانونی، به صراحت وزارت محترم مکلّف به تلاش برای توسعه طب سنتی ایران همارز با سیستم پزشکی رایج شود تا حداقل خدمات آموزشی، پژوهشی و مراقبتهای درمانی این مکتب طبی بومی را به ۵۰ درصد سطح جامعه برساند و از امکانات وزارت متبوع در کنار پزشکی مدرن برای ترویج علمی و منطقی در سطح دانشگاههای علوم پزشکی کشور استفاده شود.
اهداف تشکیل و مواد قانونی معاونت طب سنتی
در پی دستور ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران مبنی بر توسعه مکتب طب ایرانی به عنوان یک عنصر کارآمد و مؤلفه فرهنگی و تمدنی و یک رشته دانشگاهی و افتخار ملّی مؤثر بر سطح سلامت و فرهنگ مردم و به منظور تحقق بخشیدن به یکی از اهداف انقلاب اسـلامی، معاونت طب ایرانی به عنوان یک مولود انقلابی تأسیس شد. پس از گذشت چهار سال از تأسیس دانشکده طب سنتی رشتههای طب و داروسازی ایرانی بار دیگر با عنایت رئیسجمهور محترم، اساسنامه این معاونت مورد بررسی قرار گرفت و معاونت طب سنتی ایران زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و تأکید بر انجام فعالیتهای آموزشی، فرهنگی و تحقیقاتی، خدماتی، ارزیابی و پایش آن و همچنین به منظور ارتقاء آن به تصویب رسید.
ماده اول ـ تعریف
معاونت طب سنتی نهادی است عمومی و دولتی زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، دارای شخصیت مستقل و از لحاظ اداری، استخدامی و مالی تابع مقرراتی است که در چارچوب اختیارات قانونی به تصویب هیأت دولت میرسد.
ماده دوم ـ اهداف
● گسترش مکتب طب سنتی ایران و تحقیقات و شکوفایی روحیه تتبّع و استعدادها در سطح جامعه برای نیل به خود اتکایی
● توسعه مکتب طب سنتی ایران در سطح جامعه از طریق همکاری با حوزه، دانشگاه و سایر مراجع و نهادهای فرهنگی به خصوص برای نسل جوان و تحصیل کرده.
● گسترش و ارتقاء سلامت جامعه و طرحهای کاربردی و نیمه صنعتی از طریق پیوند با مراکز علمی و تحقیقاتی به منظور به کارگیری نتایج پژوهش
● ایجاد رشته تخصصی مانند دستیاری طب سنتی ایرانی مراکز تحقیقاتی و پژوهشکده طب سنتی ایران و درمانی و سایر گروههای آموزشی موردنیاز در کلیه دانشگاههای کشور طبق قوانین جاری وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی
● تعامـلات بینالمللی جهت ارائه و تبیین نظرات طب سنتی ایران در سطح و جامع بینالمللی
● ارتقاء سطح کیفی و کمّی استفاده از طب سنتی ایران
● سهولت در استفاده از طب سنتی ایران و تهیه نرمافزارهای لازم
● سازماندهی امور طب سنتی ایران● ترویج علمی طب سنتی ایران
● ترویج فرهنگ استفاده از طب سنتی ایران
● تلاش در جهت تحقق بخشیدن به ارزشهای عالیه توحیدی ـ اسلامی در کلیه امور طب سنتی ایران
● تلاش در جهت حفظ و حمایت از حقوق بیماران در برابر شاغلان حرف طب سنتی ایران
● حفظ و حمایت از حقوق صنفی شاغلان حرف طب سنتی ایران
● تلاش در جهت همکاری هر چه بیشتر شاغلین طب سنتی ایران با دستگاههای اجرائی دولتی
ماده سوم ـ وظایف کلی معاونت طب سنتی عبارت است از:۱ـ ترویج مکتب طب سنتی ایران
۲ـ ایجاد تشکیلات مناسب مکتب طب سنتی ایران
۳ـ انجام دادن تحقیقات توسعهای و کاربردی مکتب طب سنتی ایران
۴ـ پیگیری طرحهای تحقیقاتی مکتب طب سنتی ایران تا پایان مرحله نیمه صنعتی و صنعتی
۵ ـ ارائه خدمات علمی ـ فنی در زمینههای مختلف مورد نیاز جامعه
۶ ـ حمایت، تشویق و جذب دانشجویان و پژوهشگران جوان و مستعد و برنامهریزی و ایجاد شرایط و امکانات لازم به منظور فراهم آوردن زمینه فعالیتهای علمی و پژوهشی آنان بر مبنای شناخت مشکلات واقعی و نیازهای تخصصی جامعه در زمینه مکتب طب سنتی ایران
۷ـ اجرای دورههای رسمی آموزشهای علمی ـ کاربردی مطابق ضوابط و مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در زمینه طب سنتی ایران
۸ ـ ایجاد تشکیلات آموزشی و تحقیقاتی مطرح شده در بندهای این ماده بر اساس قوانین و مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
۹ـ مشارکت در ایجاد زمینههای مناسب برای اشتغال بیشتر فارغالتحصیلان دانشگاهی در رشتههای طب سنتی
تبصره ـ خدمات علمی فنی شامل: انجام دادن آزمایشهای کیفی بررسی پیشنهاد استانداردها، جمعآوری و پردازش دادههای علمی، انتشار مدارک و دادههای علمی، ترویج فنون و انجام دادن مشاوره علمی و ارائه کمکهای فنی و انجام دادن خدمات بهداشتی و درمانی و تشخیص پزشکی میشود.
۱۰ـ تبدیل علم به کالاآموزش، پژوهش و خدمات معاونت طب سنتیاهداف کلی، بخش آموزش:
۱. تأسیس و تصویب نمودار سازمانی دانشکدههای طب سنتی ایران
۲. راهاندازی حداقل ۱۰ رشته و مقاطع جدید آموزش عالی در زمینههای مرتبط با فرهنگ آداب و میراث پزشکی به ویژه در زمینههای مرتبط با فرهنگ آداب و میراث پزشکی به ویژه در ابعاد بین رشتهای
۳. درگیر نمودن حداکثری دانشگاههای علوم پزشکی در روند تربیت نیروی انسانی در زمینه طب سنتی ایران
۴. تهیه و تدوین و حمایت از ارائه حداقل ۲ واحد درس اجباری و ۴ واحد اختیاری مرتبط با طب سنتی ایران در تمامی مقاطع و رشتههای وابسته به علوم پزشکی
۵. تهیه و تدوین و پیگیری تصویب ۲۵ متن آموزشی مربوط به حوزه دفتر طب سنتی ایرانی در کتابهای درسی نظام آموزش و پرورش
۶. تهیه تدوین ۳۰ بسته آموزشی در زمینه حفظ الصحه (نگهداری سلامت)، طب سنتی ایران و سایر حیطههای مرتبط و کمک به ارائه آنها در نظام ارائه خدمات بهداشتی و درمانی
۷. حمایت مادی و معنوی و قانونی از رشد و بالندگی گروههای آموزشی وابسته در دانشگاههای علوم پزشکی
۸. تهیه و تدوین و کمک به ارائه و اجرای دورههای مدون آموزشهای مداوم در خصوص طب سنتی ایران برای جامعه پزشکی با تأکید بر پزشکی مبتنی بر شواهد
۹. نظارت و ارزشیابی مستمر بر دورهها و فارغالتحصیلان رشتههای مصوب با رویکرد به تأمین نیاز جامعه
۱۰. تدوین چارچوب ارائه آموزشهای مرتبط با طب سنتی ایران در رسانههای گروهی
۱۱. حمایت و هدایت و تقویت و بکارگیری نرمافزاری و سختافزاری علوم نوین پشتیبانیکننده طب ایران در راستای تقویت همکاریهای بین رشتهای
۱۲. به کارگیری رشتههای مورد استفاده در طب سنتی ایران مانند حکمت، فلسفه، نجوم.
اهداف کلّی، بخش پژوهش:
۱. چاپ و انتشار حداقل ۱۵ مجله علمی ـ پژوهشی در زمینههای طب سنتی ایران و علوم وابسته در طی برنامه پنجم
۲ . چاپ و انتشار حداقل ۱۰ مجله علمی پژوهشی نمایه شده در نمایههای بینالمللی در طی برنامه پنجم
۳. تهیه بانکهای اطلاعات پژوهشگران مرتبط با طب سنتی ایران و رشتههای وابسته
۴. به کارگیری حداقل ۵۰۰۰ پژوهشگر دانشگاهی و نخبه بدون مدرک در زمینه طب سنتی ایران
۵. چاپ حداقل ۱۰۰۰ مقاله نمایه شده مرتبط با طب سنتی ایران در طی برنامه پنجم
۶. تصویب حداقل ۲۰۰۰ طرح پژوهشی مرتبط با طب سنتی ایران در طی برنامه پنجم
۷. طراحی و برگزاری ۳۰ کارگاه اختصاصی روش پژوهش در طب سنتی ایران
۸. تهیه و تدوین چارچوب ارتباط و همکاری مستقیم و هدفمند با نهادها و دانشگاههای بینالمللی
۹. انجام حداقل ۳۰ پروژه مشترک با پژوهشگران سایر کشورها در زمینه طب سنتی ایران
۱۰. حمایت و پشتیبانی از تصحیح و چاپ حداقل ۱۰۰ کتاب مرتبط با فرهنگ، آداب و میراث پزشکی
۱۱. حمایت از تألیف ۳ کتاب به زبان انگلیسی در خصوص طب سنتی ایران
۱۲. راهاندازی وب سایت اینترنتی رسمی، مستقل، به روز و مبتنی بر شواهد در خصوص تمامی ابعاد معاونت طب سنتی ایران
۱۳. تدوین و تصویب شیوهنامه اطلاعرسانی عمومی نتایج پژوهشها در خصوص طب سنتی ایران
۱۴. ایجاد بستر لازم سختافزاری و نرمافزاری در خصوص همافزایی پژوهشهای انجام شده و در دست انجام در خصوص طب سنتی ایران به ویژه ایجاد بانک اطلاعاتی در این باره.
۱۵. افزایش سهم بودجه پژوهشی این بخش، از محل بودجه کل پژوهشی وزارت متبوع
۱۶. اختصاص سهم مشخص از بودجه معاونت علمی ریاست محترم جمهور برای طب سنتی ایران
۱۷. اولویتبندی پژوهشهای مرتبط با طب سنتی ایران
۱۸. تدوین و تصویب آئیننامه تأسیس مراکز تحقیقاتی دانشگاهی
۱۹. تدوین آئین نظارت بر مراکز تحقیقاتی بخش خصوصی
۲۰. اولویتبندی کلی و هدایت پژوهشگران با رویکرد پاسخگویی به نیاز جامعه
۲۱. حمایت از شرکتهای دانشبنیان خصوصی و دانشگاهی در زمینه طب سنتی ایران
۲۲. حمایت ویژه از انجام پژوهش در خصوص تدوین و تنقیح مبانی طب ایرانی بر مبنای دستاوردهای علمی روز
۲۳. حمایت از دورههای فرصت مطالعاتی و Observer ship در داخل و خارج از کشور برای پژوهشگران
۲۴. برگزاری حداقل ۱۵ کنفرانس و سمینار علمی داخلی و ۵ کنگره بینالمللی در داخل و مشارکت در برگزاری حداقل ۵ کنگره بینالمللی در خارج از کشور
۲۵. حمایت از پایاننامههای مرتبط با فرهنگ، آداب و میراث پزشکی و علوم نوین پشتیبانیکننده آن
۲۶. تشکیل حداقل ۵ انجمن تخصصی با هدایت و نظارت وزارت متبوع
۲۷. ایجاد سامانه رسمی ثبت ایدهها
۲۸. برنامهریزی وسیع برای انجام کارآزماییهای بالینی براساس مبانی طب سنتی ایران
اهداف کلی بخش ارائه خدمات تندرستی و طب سنتی ایران:
۱ـ تدوین و پیگیری تصویب و نظارت بر اجرای آئیننامههای مربوط به شیوه ارائه و نظارت بر کلیه خدمات طب سنتی ایران
۲ـ تأسیس حداکثری درمانگاههای آموزشی و ارائه کننده خدمات طب سنتی ایران در مراکز استان دارای دانشگاه علوم پزشکی
۳ـ افزایش سهم کلیه ارائه خدمات بر مبنای طب سنتی ایران مبتنی بر شواهد
۴ـ آموزش اصول کاربردی طب سنتی ایران به پزشکان خانواده بهعنوان اولین سطح ارائه خدمات بهداشت و درمان به عموم جامعه
۵ ـ بستر سازی و نهادینه کردن ارائه خدمات بویژه در امر حفظ الصّحه (نگهداری سلامت) در شبکهها و مراکز بهداشتی درمانی
۶ ـ تدوین و پیگیری تصویب آئیننامههای مربوط به حمایت سازمانهای بیمهای از ارائه خدمات در حوزه طب سنتی
۷ـ فراهم نمودن بستر سختافزاری و نرم افزاری لازم برای هماهنگیهای بین بخشی با سایر سازمانهای مرتبط از جمله نظام پزشکی و پزشکی قانونی در جهت حمایت و نظارت بر ارائه خدمات در بخش طب سنتی بهویژه در امور تعرفهها
۸ ـ تشویق و ترغیب و ایجاد حمایت قانونی از سایر پزشکان شاغل به کار به ارائه خدمات در چارچوب طب ایرانی مبتنی بر شواهد
۹ـ تعیین تعرفه دولتی، غیردولتی و خصوصی برای ویزیت، خدمات و مشاوره طب ایرانی با توجه به شرایط خاص این خدمات
۱۰ـ بسترسازی و نهادینه کردن ارائه خدمات طب ایرانی در سیستم پزشک خانواده
غذا، فرآوردهها و داروهای طب سنتی ایران
اهداف کلی بخش امور غذا و داروهای طب سنتی ایرانی:
۱ـ تدوین آئیننامه و پیگیری تصویب و اجرای حمایت از مواد طبیعی مورد استفاده در فرآوردهها و داروهای طب ایرانی خصوصاً کشت، داشت و برداشت گیاهان دارویی
۲ـ تدوین آئیننامهها و پیگیری تصویب صیانت از عرصههای طبیعی و محیط زیست
۳ـ تدوین آئیننامهها و پیگیری تصویب و اجرای شیوهنامه حمایت از مراکز تحقیقاتی، شرکتهای دانش بنیان و صنایع تولید کننده غذا و داروهای مرتبط با طب سنتی ایران
۴ـ پیگیری و همکاری در ثبت ملی و بینالمللی منابع طب سنتی ایران بهعنوان میراث فرهنگی و ملی
۵ ـ بازبینی و تقویت آئیننامههای موجود در زمینه حمایت و نظارت از تولید و تجارت غذا و داروهای طب سنتی ایران بر تأکید بر ایمنی و اثربخشی این داروها
۶ ـ افزایش سهم داروهای سنتی به ۲۵۰۰ قلم و افزایش سهم بازار به ۳۵ درصد بازار عمومی و ۷۰ درصد از بیماریهای شایع قابل کنترل یا درمان با داروهای طب سنتی ایران و گیاهی
۷ـ تدوین و کمک به تصویب و اجرای نظام توزیع و مشاوره داروها و غذاهای سنتی
۸ ـ پیگیری جلب پوشش بیمهای برای حداقل ۵۰۰ قلم داروی عرضه شده در زمینه طب سنتی ایران در هر سال
۹ـ حمایت از تأسیس حداقل ۲۰۰ شرکت دانش بنیان در خصوص تولید غذا و داروهای طب سنتی ایران
۱۰ـ تدوین آئیننامه و پیگیری تصویب و اجرای نظارت بر تهیه و توزیع غذا و داروهای طب سنتی ایران
۱۱ـ بسترسازی و ترویج استفاده از تکنولوژیهای نوین در ساخت داروها و فرآوردههای طب سنتی ایران
۱۲ـ تهیه و تدوین منابع علمی لازم جهت توسعه و گسترش ساخت داروها و فرآوردههای طب سنتی ایران
۱۳ـ تهیه و پیگیری تصویب و اجرای شیوهنامه تولید، صادرات و واردات فرآوردهها و داروهای طب سنتی ایران با رویکرد حمایت از تولیدات داخلی
۱۴ـ تهیه و پیگیری تصویب و اجرای شیوهنامه تولید، صادرات و واردات مکملهای غذایی سنتی با رویکرد حمایت از تولیدات داخلی
فرهنگ عمومیاهداف بخش فرهنگ عمومی:
۱ـ ارزیابی نگرش سطوح مختلف جامعه به جایگاه طب سنتی ایران و برنامهریزی در جهت بهبود آن.
۲ـ ارائه ساختار مناسب در جهت همکاری، هماهنگی و نظارت بر عملکرد رسانهای در این زمینه.
۳ـ تشویق و ترغیب سازمانهای مردمی، نهاد روحانیت معظم در همکاری برای تصحیح و بهبود باور و نگرش عمومی به طب سنتی ایران.
۴ـ مقابله فرهنگی با شیادان و سودجویان با حضور قوی و مؤثر در عرصه رسانهای.
۵ـ هماهنگی درونبخشی و بینبخشی در ساماندهی تبلیغات و اطلاعرسانی در عرصههای مربوط به حوزه فرهنگ، آداب و میراث پزشکی.
۶ـ ارایه اطلاعات صحیح و مستدل مبتنی بر شواهد در مورد طب سنتی ایران.
۷ـ تهیه و تدوین منابع لازم برای گسترش استفاده منطقی و بهجا از شیوههای طب سنتی ایران خصوصاً بحث حفظ الصّحه (نگهداری سلامت).
طب مکملاهداف کلی بخش طب مکمل:
۱ـ تدوین آئیننامههای نظارتی بر عرصههای مختلف طب سنتی ایران
۲ـ هماهنگی با سایر قسمتهای مرکز در جهت حضور علمی و منطقی مبتنی بر شواهد طب سنتی ایران در عرصه سلامت
۳ـ هماهنگی با سایر سازمانهای مرتبط در جهت ساماندهی ارایه خدمات در قالب طب مکمل
۴ـ تلاش در جهت بهبود اطلاعرسانی صحیح و مؤثر در زمینه طب مکمل
۵ ـ تلاش در جهت ورود منطقی شیوههای سایر طبها در طب سنتی ایران
۶ ـ تهیه و تدوین منابع علمی متقن برخی از طبهای مکمل رایج در ایران
۷ـ ایجاد مراکز مشترک و بینالمللی در خصوص رشتههای طب مکمل رایج در ایران
آئیننامه اجرایی طب مکمل(آموزشی، درمانی و تحقیقاتی)
با توجه به رشد روزافزون استفاده از روشهای طبی مکمل در سرتاسر دنیا و توجه مردم بهاینگونه روشها و همچنین احترام به حقوق بیماران در انتخاب روش درمانی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ساماندهی آموزش، درمان و پژوهش در اینگونه رشتهها را وظیفه قانونی خود میداند و آئیننامه اجرائی آموزش، درمان و تحقیقات طب مکمل را تدوین و ابلاغ مینماید.
ماده۱ـ تعاریف:
۱ـ۱ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی: از این قسمت به بعد به اختصار وزارت نامیده میشود.
۱ ـ۲ـ کمیته تخصصی طب مکمل مرکز فرهنگ، آداب و میراث پزشکی که کمیتههای مربوط به هر رشته را تعیین خواهد کرد و از این به بعد به اختصار کمیته تخصصی فام نامیده میشود.
۱ـ۳ـ تعریف طب مکمل:
طب مکمل به طیف وسیعی از روشهای درمان و حفظ سلامت اطلاق میشود که جزو طب سنتی خود آن کشور نبوده و ضمناً در سیستم درمان و حفظ سلامت رایج هم ادغام نشده باشد. در طب مکمل از روشهای مختلفی همچون استفاده از گیاهان دارویی، ماساژ و تمرینات بدنی، بالا بردن ظرفیت ذهن برای تأثیر عملکردهای بدنی و روشهای مبتنی بر انرژی برای درمان و حفظ سلامت بهره گرفته میشود.
از میان رشتههای مورد استقبال طب مکمل در دنیا میتوان از هومیوپاتی، ناتروپاتی، طب سوزنی، گیاه درمانی، ماساژ سوئدی، کایروپراتیک، هیپنوتراپی، انرژی درمانی، طب سنتی چین، آیورودا نام برد.
رشتههای طب مکمل به هفت دسته کلی تقسیم و طبقهبندی میشوند :
الف ـ روشهای مبتنی بر فرآوردههای طبیعی (مانند مکملهای غذایی، مگاویتامین درمانی، گیاه درمانی، پروبیوتیکها و رژیمهای خاص تغذیهای).
ب ـ سیستمهای درمان کل نگر که دارای تئوری و تجارب ویژه خود میباشد (مانند آیورودا، طب سنتی چین، هومیوپاتی، طب سوزنی، طب فشاری، سوجوک و ناتروپاتی).
ج ـ اعمال یداوی و انواع ماساژها (مانند کایروپراکتیک، استئوپاتی، رفلوکسوتراپی، پولاروتراپی، ماساژ سوئدی و ماساژ رولفینگ)
د ـ روشهای مبتنی بر ارتباط ذهن ـ بدن (مانند مدیتیشن، تمرینهای تنفس عمیق، هیپنوتراپی، تن آرامیها، تایی چی، چی گونگ و یوگا)
ه ـ روشهای مبتنی بر طب انرژی (مانند بیوفیدبک، بیومغناطیس درمانی، کریستال درمانی، نور درمانی، ریکی، تماسهای درمانی، انرژی درمانی)
و ـ شفا درمانی (مانند شفای روحی گروه دوستان گرونینگ، شفاگرها، طب معنوی، دعا درمانی)
ز ـ روشهای متفرقه (مانند طب فولکوریک هر منطقه، هنر درمانی، فرادرمانی، ایریدیولوژی، آپی تراپی، شلات درمانی، تراگر منتاستیک)
با توجه به اینکه روشهای متعدد در طب مکمل مطرح میباشند و روشهای جدید نیز به صورت مداوم ارائه میگردد، لذا ارائه قوانین مناسب و پویا در راستای رشتههای مجاز و محدوده فعالیت آن رشتهها الزامی بهنظر میرسد.
ماده۲ـ خدمات طب مکمل عبارتند از:۱ـ تغذیه
۲ـ خدمات پیشگیری، درمانی، توانبخشی و مراقبتهای بالینی۳ـ داروسازی
۴ـ تجهیزات پزشکی طب مکملماده۳ـ افراد واجد شرایط ارائه کننده خدمات طب مکمل:
۳ـ۱ـ پزشکانی که دورههای عالی طب مکمل که منجر به اخذ درجه دکترای تخصصی و یا تخصص را در دانشگاهها و مؤسسات معتبر خارجی یا داخلی مورد تأیید وزارت گذراندهاند و مدرک آنان پس از ارزشیابی کمیته تخصصی فام به تأیید وزارت رسیده باشد و یا پس از قبولی در آزمون جامع آن رشته که توسط کمیته تخصصی فام مربوط به آن رشته و تحت نظارت وزارت انجام میشود، میتوانند بهعنوان متخصص در اینگونه رشتهها فعالیت نمایند.
۳ـ۲ـ پزشکانی که دورههای کوتاه مدت هر رشته را طی نمودهاند میتوانند پس از قبولی در آزمونهای تائید شده آن رشته توسط کمیته تخصصی فام، بدون ذکر عنوان متخصص و با عنوان پزشک آن رشته فعالیت نمایند.
۳ ـ۳ـ پزشکانی که دوره خاصی نگذرانده ولی به واسطه مطالعات و تجربیات شخصی در آن رشته صاحبنظر محسوب میشوند چنانچه در آن رشته دارای کتاب، ترجمه، سخنرانی و یا پژوهش باشنـد میتوانند پس از تأیـید کمیته تخصصی فام مربوط به آن رشته بدون ذکر عنوان متخصص و در محدودههای معین شده توسط وزارت در رشته مربوطه فعالیت نمایند.
۳ ـ۴ـ رشتههای دکترای حرفهای (مانند ناتروپاتی ND ، کایروپراکتیک و ...) مورد تأیید مجامع بینالمللی میتوانند بعد از تأیید در کمیته تخصصی فام بهعنوان دکترای حرفهای آن رشته به صورت مستقل فعالیت نمایند.
۳ـ ۵ ـ افراد غیر پزشک که دورههای عالی ( phD ، کارشناسی ارشد) طب مکمل را در دانشگاهها و مؤسسات معتبر خارجی یا داخلی مورد تأیید وزارت گذراندهاند بعد از تأیید مدرک توسط وزارت میتوانند اگر واحدهای بالینی کافی گذرانده باشند میتوانند با تأیید کمیته تخصصی فام در محدودههای تعیین شده مستقل فعالیت کنند، در غیر این صورت در رشته مربوطه زیر نظر پزشک (بهعنوان ناظر فنی) فعالیت نمایند.
۳ـ۶ ـ افراد غیرپزشک که دورههای کارشناسی طب مکمل را در دانشگاهها و مؤسسات معتبر خارجی یا داخلی مورد تأیید وزارت گذراندهاند بعد از تأیید مدرک توسط وزارت میتوانند دررشته مربوطه زیر نظر پزشک (بهعنوان ناظر فنی) فعالیت نمایند.
۳ـ۷ـ پیراپزشکان و افراد غیرپزشکی که دورههای کوتاه مدت مربوط به هر رشته را گذراندهاند پس از قبولی در آزمون جامع میتوانند زیر نظر پزشک (بهعنوان ناظر فنی) و در محدودههای تعیین شده توسط وزارت به ارائه خدمات در آن رشته بپردازند.
تبصره۱ـ کلیه داروها، مواد و لوازم و تجهیزات مورد استفاده در رشتههای مختلف طب مکمل باید در داروخانههای مجاز ارائه شوند و دکتر داروساز مسئول آن داروخانه برای ارائه محصولات مربوط به هر رشته باید دوره کوتاه مدت آموزشی آن رشته را گذرانیده باشد.
تبصره۲ـ دورههای عالی و کوتاه مدت و آزمون جامع توسط کمیته تخصصی فام مربوط به آن رشته با تأیید معاونت آموزشی برای اجرا ابلاغ میگردد.
تبصره۳ـ حداقل طول مدت دورههای عالی و کوتاه مدت رشتههای مختلف طب مکمل و نحوه آزمون جامع و شرکت در آن توسط کمیته تخصصی فام و با همکاری انجمن آن رشته و تائید معاونت آموزشی معین میشود.
تبصره۴ـ پزشکان خدمات بند ۱و۲ و داروسازان خدمات بند ۳و۴ ماده۲ آئیننامه را ارائه میدهند.
ماده۴ـ آموزش طب مکمل:
آموزش رشتههای مختلف طب مکمل در دانشگاهها، دانشکدههای طب مکمل (دولتی و غیردولتی) و بر اساس برنامه عالی، مدون یا کوتاه مدت تائید شده توسط کمیته تخصصی فام برای هر رشته انجام میپذیرد.
تبصره ـ دستورالعمل مربوطه توسط کمیته تخصصی فام برای هر رشته، تدوین و ابلاغ میگردد.
ماده۵ ـ مراکز تحقیقاتی طب مکمل:
مراکز تحقیقاتی طب مکمل با پیشنهاد معاونت تحقیقات و فناوری و تائید شورایعالی گسترش وزارت مجاز به فعالیت میباشند. دستورالعمل تأسیس این مراکز توسط کمیته تخصصی فام برای هر رشته، تدوین و ابلاغ میگردد.
ماده۶ ـ مراکز درمانی طب مکمل:
ارائه خدمات پیشگیری و درمان در رشتههای مختلف طب مکمل در مطبها، درمانگاهها و بیمارستانها انجام میشود.
پیشگیری، تشخیص، درمان سرپایی، بستری بیمار و ارائه خدمات درمانی در هر رشته با توجه به شرایط تخصصی رشته مربوطه میباشد.
تبصره۱ـ دستورالعمل مربوطه توسط کمیته تخصصی فام برای هر رشته، تدوین و ابلاغ میگردد.
تبصره۲ـ آئیننامههای درمانگاههای تخصصی رشتههای طب مکمل توسط کمیته تخصصی فام تدوین شده و با تأیید معاونت درمان ابلاغ میشود.
ماده۷ـ مراکز مرتبط با فرآوردههای مفرد، مرکب و تجهیزات طب مکمل:
حیطه عمل این مراکز شامل واردات، تولید، توزیع و عرضه داروها و تجهیزات میباشد.
۷ـ۱ـ وزارت موظف است تولید، واردات و ارائه داروها، مواد و تجهیزات هر رشته را تسهیل نماید.
۷ـ۲ـ صدور هرگونه مجوز تولید فرآوردههای طبیعی طب مکمل ضمن سیر مراحل قانونی جاری تائیدیه مرکز فام را نیز باید به همراه داشته باشد.
ماده۸ـ نظارت و ارزیابی عملکرد و فعالیت مراکز درمانی طب مکمل براساس دستورالعمل کمیته تخصصی فام بهعهده معاونتهای درمان دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات درمانی کشور میباشد.
ماده۹ـ نظارت و ارزیابی عملکرد مراکز آموزشی طب مکمل ایران براساس دستورالعمل کمیته تخصصی فام بهعهده معاونتهای آموزشی دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی میباشد.
ماده۱۰ـ نظارت و ارزیابی مراکز تحقیقاتی و پژوهش طب مکمل براساس دستورالعمل کمیته تخصصی فام بهعهده معاونتهای پژوهشی دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی میباشد.
ماده۱۱ـ کلیه مقررات مربوط به مراکز آموزشی، درمانی و تحقیقاتی وزارت قابل تعمیم به مراکز آموزشی، درمانی و تحقیقاتی طب مکمل نیز میباشند.
ماده۱۲ـ معاونتهای آموزشی، درمان، تحقیقات و فناوری و سازمان غذا و داروی وزارت، آئیننامهها و مقررات مربوط به طب مکمل (رشتههای مجاز به فعالیت که توسط کمیته تخصصی فام اعلام میشوند) را با اخذ نظر از مرکز فرهنگ، آداب و میراث پزشکی تدوین و ابلاغ مینمایند.
توسعه طب سنتی ایران
شرح پیشنهادات عملی کوتاه مدت برای ساماندهی سریع توسعه طب ایرانی
۱. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی:
۱) تشکیل معاونت طب سنتی ایران براساس قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه و نقشه جامع سلامت کشور برای بهبود و تسریع در روند توسعة منطقی و شایستة «مکتب طب سنتی ایران».
۲) تصویب و ابلاغ بستة جدید (بازنگری شده) تدوین سیاستهای ملّی طب سنتی ایران شامل آییننامههای اجرایی طب و داروسازی سنتی
۳) اصلاح و ارتقای مقطع تحصیلی دکترای تخصصی طب سنتی ایران از Ph.D به تخصص (دستیاری) پزشکی
۴) توسعه و ترویج آموزش، پژوهش و خدمات طب سنتی ایران در نظام شبکة بهداشت ـ درمانی (شبکة سلامت)
۵) تشکیل مدرسه عالی تربیت مدرس (حکیم) طب ایرانی به منظور تأمین استاد برای دانشکدههای طب سنتی و گروههای طب سنتی ایران
۶) تشکیل شورای ارزیابی خبرگان و حکمای بدون مدرک در حوزه مکتب طب سنتی ایران
۷) تشکیل کمیتة ارزشیابی مدارک تحصیلی و ارزیابی دانشگاههای خارج از کشور در حوزة طب سنتی ایران
۸) افزایش حداکثری ظرفیت دانشکدههای طب ایرانی در پذیرش دانشجویان طب، داروسازی سنتی و سایر رشتههای طب سنتی ایران
۹) تشکیل گروه طب سنتی ایران در تمام دانشکدههای پزشکی کشور
۱۰) افزایش تعداد دانشکدهها در تمام دانشگاههای علوم پزشکی کشور در رشتههای طـب، تاریخ پزشکی و داروسازی سنتـی و سایر رشـتههایی که در آینـده به تصویب خواهند رسید.
۱۱) طراحی، راهاندازی و توسعه رشتههای پشتیبان برای توسعة خدمات طب ایرانی و در دسترس کردن امکانات و توسعه خدمات مورد نیاز:
۱) پرستاری طب سنتی ایران۲) علوم آزمایشگاهی طب سنتی ایران
۳) دلک (مشت و مال طبی: ماساژ) طب سنتی ایران
۴) شناسایی و عرضة مفردات طبیعی طب سنتی ایران
۵) بهداشت باروری و تنظیم خانواده طب سنتی ایران
۶) بهداشت فردی و خانوادة طب سنتی ایران۷) تاریخ و متون طب سنتی ایران
۸) اخلاق طب سنتی ایران۹) تغذیه طب سنتی ایران۱۰) طب عامیانه مردم ایران زمین
۱۱) فلوشیپهای تخصصی طب سنتی ایران
۱۲) دورههای آموزش مداوم و توسعة آموزش پزشکی برای پزشکان فارغالتحصیل و پزشکان خانواده (حضوری و مجازی)
۱۳) تدوین و اجرای واحدهای درسی مکتب طب ایرانی در برنامه آموزشی دانشجویان گروه علوم پزشکی و پیراپزشکی
۱۴) جذب دانشجویان خارجی برای توسعه جهانی دانش بومی طب سنتی ایران و صدور علم و فرهنگ
۱۵) سامـاندهی عطاران و تـدوین بستـه حمایتی برای بهـبود عرضه گیاهان دارویی کشور
۲. دولت:۱. حمایت در تشکیل معاونت طب سنتی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
۲. تشکیل «پژوهشگاه جامع مکتب طب ایرانی» شامل مراکز و پژوهشکدههای مربوط (در کارگروه بعدی بحث خواهد شد). دارای ردیف بودجه مستقل و زیر نظر طب سنتی ایران برای توسعه هماهنگ و بنیادی ـ کاربردی این مکتب.
۳. تمامی دستگاههای اجرایی تحت نظارت دولت یا همکار دولت مؤظف باید موظف شوند در چارچوب مصوّبات و سیاستگزاری طب ایرانی به عنوان مرجع قانونی ساماندهی مکتب طب سنتی ایران و براساس سند چشمانداز برای توسعة طب سنتی ایران همکاری مؤثر داشته باشند.
۴. برقراری تعامل مناسب بین وزارت بهداشت با سایر وزارتخانهها و نهادهای مرتبط با صنعت گیاهان دارویی و داروهای گیاهی (برای حفظ ذخیرة ژنتیکی، توسعة صادرات گیاهان فرآوری شده با ارزش افزوده، توسعة کشت و برداشت اصولی و ارگانیک و به اندازه ) و هماهنگی با فرهنگستان علوم پزشکی کشور، مرکز فرهنگ، آداب و میراث پزشکی، انجمن علمی طب سنتی ایران، نظام پزشکی و پزشکی قانونی کشور.
۳. پژوهشگاه و مراکز تحقیقاتی
«پژوهشگاه جامع احیای مکتب طب سنتی ایران» با نظارت و با محوریت موضوعات مورد تـوجّه طب ایرانی به پژوهـشهای بنیادی و کاربـردی در زمینه طب ایرانی خواهد پرداخت.
۱. پژوهشهای کاربردی
• علوم پایه تحقیقاتی (فیزیولوژی، پاتولوژی، مطالعات سلولی، مولکولی، آزمایشگاهی، فناوریهای نوین)
• دارویی (طراحی، فرمولاسیون، سمشناسی، استانداردسازی، تولید پایلوت داروهای طب ایرانی با قابلیت صادرات با بهرهگیری از اصول GMP )
• طراحی و تولید داروهای طب ایرانی مورد نیاز سیستم پزشکی رایج با هدف کمک به رفع معضلات بهداشت و درمان کشور
۲. پژوهشهای بنیادی
• تبیین مکتب طب سنتی ایران شامل تمام جنبههای مبانی فلسفی، نظری، عملی، آزمایشگاهی و تشخیص و درمان
• منابع، شامل:▪ میراث مکتوب طب سنتی ایران
▪ ترجمه متون عربی و انگلیسی و یونانی به فارسی
▪ نو نویسی متون به زبان کاربردی و مفهوم امروزی▪ تألیف منابع تحقیقی و تطبیقی جدید
▪ درسنامههای آموزش دانشگاهی طب سنتی ایران
▪ ارزیابی و ارزشیابی تألیفات در حوزه طب سنتی ایران
▪ ترجمه دانش طب سنتی ایران به روز شده به زبانهای رایج دنیا با هدف صدور علم
۴. فرهنگسازی عمومی و رسانهها
فراگیر شدن بینش و آموزههای طب سنتی ایران برای عموم افراد جامعه، برای نیل به اهداف ذیل ضرورت دارد:
ـ تنظیم و بهبود شیوة زندگی برای نگاهداشت و ارتقاء سلامت فردی و خانوادگی
ـ پیشگیری از بیماریهای مزمن و کاهش هزینههای سیستمهای درمانی و توانبخشی
ـ گسترش دانش بومی و ارتقاء باورهای خود اتکاییـ ترویج فرهنگ ایرانی ـ اسلامی
ـ تبیین هویت مکتب طب سنتی ایران و تفکیک آن از برخی شیوههای پراکنده و رایج مانند طب عامیانه و طب گیاهی۱
بدین منظور پیشنویس طرحی از وجوه گوناگون فرهنگسازی در چهار بخش ارائه میشود:
الف . محتوای آموزشی:
۱. تاریخچة «مکتب طب ایرانی» و مهمترین دستاوردها و نوآوریها و کشفیات حکمای کهن در سرزمینهای اسلامی
۲. معرفی بزرگترین حکمای ایرانی (علیبنربن طبری، علیبنعباس اهوازی، محمدبنزکریای رازی، ابوعلی سینا، سیداسماعیل جرجانی) و مهمترین منابع مکتوب مکتب طب سنتی ایران
۳. آشنایی با ساختار دانش در مکتب طب ایرانی، و اشاره به ویژگیهای روشی، مَنِشی، و بینشی آن
۴. نقد منطقی طب جدید و معرفی حوزههای کارآمدی مکتب طب سنتی ایران
۵ . تدابیر «حفظ صحّت»۲ با تأکید بر تدابیر خوراکیها و آشامیدنیها، پاکسازیهای ساده و کاربردی، ورزش، حفظ سلامت روانی و معنوی براساس تدابیر ستة ضروریه بر مبنای تعالیم حکما و آموزههای دینی با در نظر گرفتن الزامات و مقتضیات اقلیمی و فرهنگی مناطق ایران
۶ . اصول مهم در موارد کاربرد و احتیاطات کاربرد در درمان با داروهای طبیعی، و در اعمال یداوی مانند حجامت و فصد و زالودرمانی
۷. تدابیر گروههای خاص مانند تدابیر بانوان در دوران بارداری و شیردهی، تدابیر نوزادان و شیرخواران، تدابیر کودکان و نوجوانان، تدابیر دوران بلوغ پسران و دختران، سالخوردگان، و تدابیر ایام خاص مانند ماه رمضان با در نظر گرفتن الزامات و مقتضیات اقلیمی و فرهنگی مناطق ایران
۸ . آشنایی با مشاغل و مراجع ذیصلاح در حوزه طب سنتی ایران براساس آییننامههای مصوّب معاون طب سنتی ایران
ب . گروههای مخاطب:۱. کودکان تا سن پیش از دبستان۲. کودکان در سن دبستان
۳. نوجوانان در مقطع راهنمایی و متوسطه
۴. دانشجویان در همه مقاطع همه رشتهها در همه مؤسسات آموزش عالی
۵ . مشمولان خدمت نظام وظیفه عمومی۶ . دختران و پسران در شُرُف ازدواج
۷. بانوان خانهدارــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ـ مکتب طب سنتی ایران، یک نظام جامع و منسجم طبی است که دارای وجوه نظری و عملی مندرج در منابع مکتوب (به زبانهای فارسی و عربی) است که گزارههای آن از طریق دو روش اصلی «قیاس» و «تجربه» فراهم آمده است. این دانش در ساختار خود دارای بخشهای اصول و مبانی، سببشناسی، نشانهشناسی، تدابیر حفظ صحت یا پیشگیری از بیماری، تدابیر درمانیِ غذایی و دوایی، و اعمال یداوی است.
برخلاف مکتب طب سنتی ایران، طب عامیانه دارای ساختار منسجم و اصول و مبانی معین نیست و از انواع گزارههای گوناگون (مانند گزارههای عام و تغییر یافتة طب سنتی، آیینها و اسطورهها، خرافهها، باورهای قومی ...) تشکیل یافته است و شکل و محتوای آن در مناطق مختلف ایران متفاوت است. طب عامیانه در چهاروجه دانش، بینش، منش، و روش با مکتب طب سنتی ایران تفاوت دارد.
گیاه درمانی یا هربال مدیسین، صرفاً استفاده از گیاهان دارویی یا داروهای گیاهی براساس مواد مؤثرة موجود در آنها و با رجوع به معیارهای نشانهشناسی و تشخیصی و درمانی در طب جدید است و با مکتب طب سنتی ایران یکسان نیست.
۲ـ «حفظ صحت» بخشی از طب عملی است که در آن اصول وتدابیر زندگی سالم برای پیشگیری از بیماریها با در نظر گرفتن شش امر گریزناپذیر در زندگی روزمرّه (هوا، خوردنیها و نوشیدنیها، حرکت و سکون جسمانی، خواب و بیداری، نگهداری و دفع مواد، اعراض نفسانی) بیان میگردد.
۸ . سایر گروهها که در طبقهبندی فوق نمیگنجند مانند سالمندان
ج . ابزارهای فرهنگسازی عمومی:
۱ . رسانههای مکتوب شامل روزنامهها، مجلات، کتب و کتابچهها در قالب کتاب همراه در محیطهای حمل و نقل عمومی درون شهری و برونشهری، پمفلتها و تراکتها، بیلبوردها و اعلانهای دیواری
۲ . رسانههای دیداری و شنیداری شامل صدا و سیما در شبکههای داخلی و فرامرزی ، لوحهای فشرده آموزشی و سرگرمی، اینترنت، جشنوارههای سینمای مستند و فیلم کوتاه
۳. سخنرانی در مجامع عمومی و برنامههای آموزشی حضوری مانند نماز جمعه، مساجد، فرهنگسراها، مراکز فرهنگی آموزشی مجاز
۴. مراکز آموزشی تأیید شده و مجاز آموزش طب سنتی ایران
۵ . نامگذاری یک روز به نام «مکتب طب سنتی ایران» در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران همراه با برنامههای آموزشی مناسب در رسانههای جمعی
● متناسبسازی روشها و ابزارهای آموزشی با گروههای مخاطب بالا بر عهدة کمیتهای از روانشناسان، جامعهشناسان، متخصصین رسانه و ارتباطات، و متخصصان آموزش بهداشت، و متخصصان طب ایرانی قرار میگیرد و شیوهنامههای تخصصی برای تعیین حدود و ثغور محتوای آموزشی و مقتضیات آن توسط این کمیته تدوین میگردد.
● به جهت اهمیّت نقش رسانه فراگیر صدا و سیما در شکلگیری شناخت عمومی مخاطبین از مکتب طب ایرانی، پیشنهاد میشود که یک متخصص دانشگاهی طب ایرانی نیز به عنوان عضو رسمی شورای سیاستگذاری سلامت صدا و سیما منصوب شود و تولید هر برنامه دربارة طب ایرانی منوط به رعایت مفاد شیوهنامة تدوینشده و تأیید شورای سیاستگذاری سلامت باشد.
د . پیشنیازها:۱. نیروی انسانی مورد نیاز شامل:
ـ فارغالتحصیلان رشتههای دانشگاهی طب سنتی ایران
ـ مربیان آموزش دیده و آزموده شده در دورههای رسمی معتبر با بهرهگیری از مربیان و معلمان آموزش و پرورش
ـ خبرگان تأیید شدة بدون مدرک
۲. متون آموزشی درست و جامع و سادهنویسی شده ویژة هر گروه از مخاطبان که توسط تیم مؤلفان مجرّب و با سابقه تدوین شده باشد. این متون آموزشی باید براساس مشترکات معتبرترین نوشتارهای حکیمان، و با در نظرگرفتن شرایط اقلیمی و فرهنگی و زیستی امروز، و با ملاحظة ویژگیهای مخاطبان، و با رعایت قواعد ادبی نوشته شوند.
۵ . بخش کارآفرینی و مشاغل مرتبط با طب سنتی ایران
در این بخش علاوه بر ساماندهی و حمایت از خبرگان بدون مدرکی که میتوانند به خدمت به مردم بپردازند و براساس نظرات کمیته بررسی صلاحیت و اعطای گواهی به ایشان راه برای استفاده از توان علمی و تجربی ایشان باز خواهد شد، با نگاهی فراتر به سازمان یافتن مجموعه مشاغل مرتبط با نیازهای پایه این رشته توجه شده است تا هم ضمن حفظ میراث گرانبهای این دانش، به توسعه آموزش و ماندگار شدن این رشتهها پرداخته شود و هم از این طریق نوعی کارآفرینی بومی صورت پذیرد.
البته لازم است برای فراهم شدن زمینه فعالیت اصولی این افراد علاوه بر تعریف جایگاه خدمات ایشان و تعیین چارچوب کاری، زمینههای قانونی خدمترسانی این مشاغل فراهم شود. بنابراین طب ایرانی موظف است حداکثر در مدت سه ماه با مشورت شورای ارزیابی خبرگان و حکمای بدون مدرک (متشکل از سه نفر از حکمای مورد تأیید و سه نفر از متخصصان مورد تأیید دانشکده طب سنتی ایران) به بررسی وضعیت و سابقهکاری و تجربی و حداقل دانش مورد نیاز این مشاغل بپردازد.
بدیهی است با این روش سه اتفاق بزرگ رخ خواهد داد:
۱. استفاده ملی از وجود صاحبنظران با تجربه و حفظ گنجینه علمی کشور
۲. بهرهگیری از ظرفیت مردمی برای آموزش دانش بومی سرزمین کهن ایران
۳. زمینهسازی برای ایجاد رشتههای جدید دانشگاهی
بنابر توضیحات بالا بدیهی است مواردی که در ادامه ذکر میشود شامل دانش و میراث مردمی است که از طریق غیر دانشگاهی به ما منتقل شده است و فارغالتحصیلان تخصصی طب، داروسازی، پرستاری و ... از دانشگاه را شامل نمیشود.
مشاغل مرتبط با طب ایرانی و تعریف آنها:۱) گیاه چین یا عشّابتعریف:
عشّاب، به کسی گفته میشود که دارای دو خصیصه زیر باشد:۱ـ داروشناس
۲ـ جمعآوری کننده دارو
بر این اساس از نظر مفهومی «عشّاب» را نمیتوان «گیاهچینِ صرف» نامید زیرا گیاهچین فقط کار جمعآوری گیاهان را عهدهدار است. در حالی که گیاهچینی جزیی از کار «عشّاب» به حساب میآید.
شرایط اعطای مدرک عَشّابی:
برای اخذ مدرک «عَشّابی»، فرد باید قادر باشد حداقل صد مفرده اعم از نباتی، معدنی، و حیوانی را شناسایی کند و درست تشخیص دهد. همچنین مناطق مهم محل رویش این مفردات را بشناسد، زمان مناسب جمعآوری هر یک را بداند و با نحوه صحیح نگهداری و انبار کردن آنها آشنایی کامل داشته باشد.
امتیازات مدرک عَشّابی:
فردی که دارای مدرک عَشّابی باشد، از امتیازات زیر برخوردار میشود:
۱ـ امکان اخذ مجوزهای لازم از سازمانها و نهادها و ادارات مرتبط با این حیطه برای فعالیت رسمی در محدوده وظایف عَشّابی
۲ـ امکان اخذ تسهیلات بانکی برای بهبود و ارتقای سطح فعالیتهای مجاز در حیطه عَشّابی
۳ـ امکان تعامل مستقیم با مراکز مصرف مانند کارخانجات داروسازی، عَطّاریها و ...
۴ـ امکان آموزشِ افراد علاقمند به عَشّابی۲) عَطّارتعریف:
عَطّار، به کسی گفته میشود که به امر فروش داروها و فرآوردههای ویژه این صنف اشتغال داشته باشد.
انواع عَطّار:
عَطّارها بسته به نوع و میزان اطلاعات نظری و عملی به دو گروه به شرح زیر تقسیم میشوند:
۱ـ عَطّار و سَقط فروش، که صرفا کار فروشندگی اجناس عَطّاری را به عهده دارد.
۲ـ عَطّار خبیر، که نسبت به اثرات درمانی مفردات و مرکبات دارویی همچنین اثرات جانبی آنها دارای اطلاعات قابل توجه و خبرویت است.
شرایط اعطای مدرک عَطّار خبیر:
برای اخذ مدرک «عَطّار خبیر»، فرد باید قادر باشد خواص درمانی مشهور مفردات و مرکبات دارویی که توسط وی به مشتری فروخته میشود را بشناسد و نسبت به عوارض جانبی آنها اطلاعات کافی داشته باشد.
امتیازات مدرک عَطّار خبیر:
فردی که دارای مدرک «عَطّار خبیر» باشد، از امتیازاتی که این کمیسیون تعیین خواهد کرد برخوردار میشود.
۳) مُدَلِّکتعریف:
مُدَلِّک، به کسی گفته میشود که به امر تدلیک (ماساژ) ـ به روش سنتی یا براساس دانش مکتب طب ایرانی ـ اشتغال داشته باشد.
شرایط اعطای مدرک مُدَلِّکی:
برای اخذ مدرک «مُدَلِّکی»، فرد باید قادر باشد انواع دلک سنتی یا انواع دلک مکتوب در کتب مکتب طب ایرانی را اجراء کند. همچنین آثار درمانی و بهداشتی و موارد کاربرد هر یک را بشناسد. این افراد لازم است دورههای آموزشی کوتاه مدت مصوب طب ایرانی را بگذرانند و تحت نظر متخصصان طب سنتی یا خبرگان بدون مدرک تأیید شده به فعالیت بپردازند.
امتیازات مدرک مُدَلِّکی:
فردی که دارای مدرک «مُدَلِّکی» باشد از امتیازات زیر برخوردار میشود:
۱ـ امکان اشتغال در مطب پزشکان، بیمارستانها و مراکز خدمات درمانی شهری و روستایی
۲ـ امکان اخذ تسهیلات بانکی
۳ـ امکان آموزشِ افرادِ علاقمند به تدلیک (تحت شرایط و قابلیتهای خاص و آموزش حداقلهای دانش طب)
۴) حَجّام و فَصّاد
حَجّام و فَصّاد، به کسی گفته میشود که به امور حجامت و فصد ـ به روش سنتی یا براساس دانش مکتب طب سنتی ایران، اشتغال داشته باشد.
شرایط اعطای مدرک حَجّامی و فَصّادی:
برای اخذ مدرک «حَجّامی و فَصّادی»، فرد باید قادر باشد انواع حجامت و فصد سنتی یا انواع حجامت و فصد مکتوب در کتب مکتب طب ایرانی را اجراء کند. همچنین موارد منع و خواص هر نوع آن را بشناسد. این افراد لازم است دورههای آموزشی کوتاه مدت مصوب دفتر طب ایرانی را بگذرانند و تحت نظر متخصصان طب سنتی یا خبرگان بدون مدرک تأیید شده به فعالیت بپردازند.
امتیازات مدرک حَجّامی و فَصّادی:
فردی که دارای مدرک «حَجّامی و فَصّادی» باشد از امتیازات زیر برخوردار میشود:
۱ـ امکان اشتغال در مطب پزشکان، بیمارستانها و مراکز خدمات درمانی شهری و روستایی
۲ـ امکان اخذ تسهیلات بانکی۵) مُزَیِّن
مُزَیِّن، به کسی گفته میشود که به امور پوست و مو و زیبایی بدن ـ به روش سنتی یا براساس دانش مکتب طب ایرانی ـ اشتغال داشته باشد.
شرایط اعطای مدرک مُزَیِّنی:
برای اخذ مدرک « مُزَیِّنی»، فرد باید قادر باشد انواع روشهای بهبود پوست و مو در راستای بهداشت و زیبایی با روشهای سنتی یا براساس دانش مکتوب در کتب مکتب طب ایرانی را اجراء کند. همچنین موارد منع استفاده از این روشها را بشناسد. این افراد لازم است دورههای آموزشی کوتاه مدت مصوب دفتر طب سنتی را بگذرانند و تحت نظر متخصصان طب سنتی یا خبرگان بدون مدرک تأیید شده به فعالیت بپردازند .
امتیازات مدرک مُزَیِّنی:
فردی که دارای مدرک «مُزَیِّنی» باشد، از امتیازات زیر برخوردار میشود:
۱ـ امکان اشتغال در مطب پزشکان، بیمارستانها و مراکز خدمات درمانی شهری و روستایی
۲ـ امکان اخذ تسهیلات بانکی
۳ـ امکان آموزشِ افرادِ علاقمند (تحت شرایط و قابلیتهای خاص و آموزش حداقلهای دانش طب)
۶) مُجبِّرتعریف:
مُجبِر، به کسی گفته میشود که به امر شکستهبندی ـ به روش سنتی یا براساس دانش مکتب طب سنتی ایران، اشتغال داشته باشد.
شرایط اعطای مدرک مُجبِری:
برای اخذ مدرک «مُجبِری»، فرد باید قادر باشد انواع کارهای شکستهبندی ـ به روش سنتی یا براساس دانش مکتب طب ایرانی ـ را اجراء کند. همچنین موارد منع استفاده از این روشها و نحوه و موارد ارجاع بیماران به مراکز تخصصی را بشناسد. این افراد لازم است دورههای آموزشی کوتاهمدت مصوب دفتر طب سنتی را بگذارنند و تحت نظر متخصصان طبسنتی یا خبرگان بدون مدرک تأیید شده به فعالیت بپردازند.
امتیازات مدرک مُجبِری:
فردی که دارای مدرک « مُجبِری » باشد، از امتیازات زیر برخوردار میشود:
۱ـ امکان اشتغال در مطب پزشکان، بیمارستانها و مراکز خدمات درمانی شهری و روستایی
۲ـ امکان اخذ تسهیلات بانکی
۳ـ امکان آموزشِ افرادِ علاقمند به شکستهبندی (تحت شرایط و قابلیتهای خاص و آموزش حداقلهای دانش طب)
۷) درمانگر محلیتعریف:
درمانگر محلی، به کسی گفته میشود که با استفاده از روشهای درمانی منتج از آموزش سینه به سینه اساتید محلی به امر درمان اشتغال داشته و نزد مردم محل یا منطقهای که در آن سکونت دارد، عمدتاً در مناطق مرزی یا دورافتاده یا روستایی، به این امر اشتهار یافته باشد.
شرایط اعطای مدرک درمانگر محلی:
برای اخذ مدرک «درمانگر محلی»، فرد باید قادر باشد صحت توانمندی خود را در موارد ادعایی به شورای بررسی خبرگانِ بدون مدرک به اثبات رساند. این افراد لازم است دورههای آموزشی کوتاه مدت مصوب دفتر طب سنتی را بگذرانند و تحت نظر متخصصان طب سنتی یا خبرگان بدون مدرک تأیید شده به فعالیت بپردازند.
امتیازات مدرک درمانگر محلی:
فردی که دارای مدرک « درمانگر محلی » از کمیسیون خبرگانِ بدون مدرک باشد، از امتیازات زیر برخوردار میشود:
۱ـ امکان اشتغال مستقل در محل مربوطه
۲ـ امکان اشتغال در مطب پزشکان، بیمارستانها و مراکز خدمات درمانی شهری و روستایی
۳ـ امکان اخذ تسهیلات بانکی
۴ـ امکان آموزشِ افرادِ علاقمند (تحت شرایط و قابلیتهای خاص و آموزش حداقلهای دانش طب)
۸) تولگیرتعریف:
تولگیر، به کسی گفته میشود که با استفاده از روشهای درمانی منتج از آموزش سینه به سینه اساتید محلی به امر «تولگیری» اشتغال داشته و نزد مردم محل یا منطقهای که در آن سکونت دارد به این امر اشتهار یافته باشد.
شرایط اعطای مدرک تولگیری:
برای اخذ مدرک «تولگیری»، فرد باید قادر باشد صحت توانمندی خود را در موارد ادعایی به شورای بررسی خبرگانِ بدون مدرک به اثبات رساند. این افراد لازم است دورههای آموزشی کوتاه مدت مصوب دفتر طب سنتی را بگذرانند و تحت نظر متخصصان طب سنتی یا خبرگان بدون مدرک تأیید شده به فعالیت بپردازند.
امتیازات مدرک تولگیری:
فردی که دارای مدرک «تولگیری» از کمیسیون خبرگانِ بدون مدرک باشد، از امتیازات زیر برخوردار میشود:
۱ـ امکان اشتغال مستقل در محل مربوطه
۲ـ امکان اشتغال در مطب پزشکان، بیمارستانها و مراکز خدمات درمانی شهری و روستایی
۳ـ امکان اخذ تسهیلات بانکی
۴ـ امکان آموزشِ افرادِ علاقمند (تحت شرایط و قابلیتهای خاص و آموزش حداقلهای دانش طب)
۹) کَهَنگگیرتعریف:
کَهَنگگیر، به کسی گفته میشود که با استفاده از روشهای درمانی منتج از آموزش سینه به سینه اساتید محلی به امر «کَهَنگگیری» اشتغال داشته و نزد مردم محل یا منطقهای که در آن سکونت دارد به این امر اشتهار یافته باشد.
شرایط اعطای مدرک کَهَنگگیری:
برای اخذ مدرک «کَهَنگگیری»، فرد باید قادر باشد صحت توانمندی خود را در موارد ادعایی به شورای بررسی خبرگانِ بدون مدرک به اثبات رساند. این افراد لازم است دورههای آموزشی کوتاه مدت مصوب دفتر طب سنتی را بگذرانند و تحت نظر متخصصان طب سنتی یا خبرگان بدون مدرک تأیید شده به فعالیت بپردازند.
امتیازات مدرک کَهَنگگیری:
فردی که دارای مدرک «کَهَنگگیری» باشد، از امتیازات زیر برخوردار میشود:
۱ـ امکان اشتغال مستقل در محل مربوطه
۲ـ امکان اشتغال در مطب پزشکان، بیمارستانها و مراکز خدمات درمانی شهری و روستایی
۳ـ امکان اخذ تسهیلات بانکی
۴ـ امکان آموزشِ افرادِ علاقمند (تحت شرایط و قابلیتهای خاص و آموزش حداقلهای دانش طب)
۱۰) نافگیرتعریف:
نافگیر، به کسی گفته میشود که با استفاده از روشهای درمانی منتج از آموزش سینه به سینه اساتید محلی به امر « نافگیری» اشتغال داشته و نزد مردم محل یا منطقهای که در آن سکونت دارد به این امر اشتهار یافته باشد.
شرایط اعطای مدرک نافگیری:
برای اخذ مدرک « نافگیری»، فرد باید قادر باشد صحت توانمندی خود را در موارد ادعایی به اساتید کمیسیون خبرگانِ بدون مدرک به اثبات رساند. این افراد لازم است دورههای آموزشی کوتاه مدت مصوب دفتر طب سنتی را بگذرانند و تحت نظر متخصصان طب سنتی یا خبرگان بدون مدرک تأیید شده به فعالیت بپردازند.
امتیازات مدرک نافگیری:
فردی که دارای مدرک «نافگیری» باشد، از امتیازات زیر برخوردار میشود:
۱ـ امکان اشتغال مستقل در محل مربوطه
۲ـ امکان اشتغال در مطب پزشکان، بیمارستانها و مراکز خدمات درمانی شهری و روستایی
۳ـ امکان اخذ تسهیلات بانکی
۴ـ امکان آموزشِ افرادِ علاقمند (تحت شرایط و قابلیتهای خاص و آموزش حداقلهای دانش طب)
۱۱) طبیب ایرانی (کارشناس طب سنتی)تعریف:
طبیب ایرانی، به کسی گفته میشود پس از فارغالتحصیلی در رشته پزشکی براساس ضوابط و پس از قبولی در امتحان ورودی دوره پزشکی سنتی را گذرانده باشد.
تعریف: طبیب ایرانی، به کسی گفته میشود که با استفاده از روشهای درمانی منتج از دانش مکتب طب ایرانی به امر طبابت اشتغال داشته باشد.
شرایط اعطای مدرک طبابت:
برای اخذ مدرک «طبابت»، فرد باید یا امتحان جامع مکتب طب ایرانی را که توسط دفتر طب سنتی ایران و سازمان سنجش وزارت بهداشت برگزار میشود با موفقیت بگذراند یا در مصاحبة علمی شورای بررسی خبرگانِ بدون مدرک تأیید شود.
بدیهی است طبیبان همردیف متخصصان فارغالتحصیل نیستند و به عنوان کارشناس طب سنتی (و نه متخصص) مشغول به کار خواهد شد. این طبیبان چنانچه دارای شماره نظام پزشکی باشند یعنی پزشک نیز باشند یا فارغالتحصیل رشتههای مشابه از کشورهای دیگر باشند طبق ضوابط نظام پزشکی و دفتر طب سنتی کشور به فعالیت خود ادامه خواهنـد داد و چنانچه پزشک نباشند با نظر شورای بررسی خبرگان بدون مدرک بعـنوان طبیب یا خبـره بدون مدرک با قبول مسـئولیت قانونی و شرعی به فعالیت خواهند پرداخت که البته مشمول تبصره ۱۰ که قبلاً ذکر شد نیز خواهند بود. ممکن است غیرپزشکان خبره نیاز به شرکت در دورههای آموزشی کوتاه مدت مصوب دفتر طب سنتی نیز داشته باشند .
۱۲) خبرگان بدون مدرک:
برای اخذ مدرک، فرد باید یا امتحان جامع مکتب طب ایرانی را که توسط دفتر طب سنتی ایران و سازمان سنجش وزارت بهداشت برگزار میشود را با موفقیت بگذراند یا مدرک وی توسط شورای بررسی خبرگان بدون مدرک تأیید شود. بدیهی است این افراد همردیف متخصصان فارغالتحصیل نیستند و به عنوان کارشناس طب سنتی (و نه متخصص ) مشغول به کار خواهد شد. این افراد یا فارغالتحصیل رشتههای مشابه از کشورهای دیگر باشند طبق ضوابط نظام پزشکی و معاونت طب سنتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با قبول مسئولیت قانونی و شرعی به فعالیت خواهند پرداخت.
آییننامه ارزشیابی صلاحیت علمی خبرگان بدون مدرک دانشگاهیدر زمینه طب سنتی ایران
با استناد به مصوبه جلسه ۵۰۳ مورخ ۵/۶/۱۳۸۱ شورایعالی انقلاب فرهنگی در جلسه ۵۰۳ مورخ ۵/۶/۱۳۸۱ و الگوگیری از پیشنهاد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (نامه شماره ۶۲۶/۱۵ مورخ ۲۹/۲/۱۳۸۰) ضوابط کلی ارزشیابی صلاحیت علمی خبرگان بدون مدرک دانشگاهی در زمینه طب سنتی ایران را به این شرح تصویب کرد:
۱ـ دبیرخانه مرکز ارزشیابی صلاحیت علمی خبرگان بدون مدرک دانشگاهی در زمینه طب سنتی ایران در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تأیید میگردد.
۲ـ دبیر شورایعالی طب سنتی ایران (معاونت طب سنتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) عهدهدار مسئولیت اجرائی این دبیرخانه است.
۳ـ محققان و درمانگران هر کدام از رشتههای طب سنتی ایران (مکتب طب سنتی ایران)، یا طب عامیانه (مردمی)، یا طب مکمل و یا کسانی که براساس آموزههای دینی و اسلامی به امر طبابت اشتغال ورزیدهاند، امّا فاقد مدرک دانشگاهی هستند و حسب مطالعه و تجربه در میان اهل فن به عنوان صاحبنظر شهرت داشته و یا صاحب آثار، تحقیقات و تألیفاتی باشند میتوانند طبق شرایط و مقررات مندرج در دستورالعمل بررسی صلاحیت علمی خبرگان بدون مدرک در سطح یکی از مراتب ۱ و ۲ (مربی یا استادیاری) وابسته دانشگاهی برای همکاری جهت تدریس یا عضویت در هیأت علمی دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی انتخاب گردند و یا در محدودهای که تعریف خواهد شد به امور پزشکی متناسب بپردازند.
۴ـ دستورالعمل امتحانی و نحوة بررسی صلاحیت علمی خبرگان بدون مدرک دانشگاهی و نحوه همکاری و استخدام ایشان در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی که توسط معاونت طب سنتی تهیه و به تأیید شورایعالی طب سنتی رسیده و به معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ابلاغ میگردد (پیشنویس مربوطه در ادامه آمده است).
۵ ـ برای اجرای دستورالعمل موضوع بند ۲، «کمیسیون تعیین صلاحیت علمی خبرگان بدون مدرک دانشگاهی» شامل معاون طب سنتی معاون درمان وزارت متبوع، معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، معاون پژوهشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، رئیس (یا یکی از رؤسای) دانشکده طب سنتی دانشگاه علوم پزشکی تهران (یا سایر دانشگاهها)، و پنج نفر از صاحبنظران و متخصصان طب و داروسازی سنتی به انتخاب شورایعالی طب سنتی ایران تشکیل میشود.
تبصرهها:مواردی که لازم است در دبیرخانه مدنظر قرار گیرد:
۱. برخورداری از صلاحیت عمومی، اخلاقی و علمی حسب نظر کمیته مذکور
۲. ارایة سوابق مستند از فعالیت در حوزه مورد ادعای فرد
۳. عدم سوء پیشینة کیفری خصوصاً عدم محکومیت (قطعی) درخصوص ارتکاب جرایم پزشکی یا آسیب درمانی به بیماران در مراجع قانونی و قضایی
۴. داشتن آثار منتشرشده علمی و تحقیقی در رشته تخصصی مربوطه که مورد تأیید کمیته مورد اشاره قرارگیرد.
۵. تألیف یک رساله علمی در رشته تخصصی خود و قبولی در مصاحبه علمی مورد نیاز
۶. ارایة شواهد بالینی یا مقالات تخصصی یا مستندات قابل قبول برای شورا درخصوص اثربخشی شیوة درمانی یا داروهای مورد استفاده
۷. این آییننامه شامل کسانی که دارای حداقل مدرک پزشکی یا داروسازی عمومی هستند نمیشود چرا که ایشان میتوانند از مجاری قانونی کشور به ادامة تحصیل و اخذ مدرک لازم بپردازند.
۸. مجوز طبابت یا انجام فعالیت پزشکی در حوزة مصوب شده و اعلام شده (شامل تعریف بیماریها، نوع مداخلات و تعیین تعرفه خدمات) از سوی کمیته برای یکسال خواهد بود و لازم است برای تمدید آن، گزارش عملکرد فعالیت یکسالة فرد به دبیر کمیته تحویل شود. بعد از سه سال اخذ تأییدیه، امکان صدور پروانه فعالیت پنج ساله بلامانع خواهد بود.
۹. کسانی که پزشک نیستند ملزم هستند به لحاظ رعایت حقوق بیماران و اصول اخلاق پزشکی، دقّت در تشخیص افتراقی بیماریهای خطرناک و ارجاع موارد ضروری بهمتخصصهای رایج علم پزشکی، رعایت اصول تغییر در داروهای مصرفی یا توجه بهتداخلات دارویی و ... از همراهی دایم یک پزشک عمومی برخوردار باشند. پزشک مورد نظر باید به کمیته معرفی شود و بدیهی است تمامی نسخههای صادر شده باید ممهور بهپزشک مذکور باشد و ایشان نیز در مسئولیت قانونی مربوط به حقوق بیماران شریک و پاسخگو خواهند بود.
۱۰. این افراد میتوانند دانش و تجربیات خود را به پزشکان و دستیاران دکترای تخصصی طب و داروسازی سنتی آموزش دهند امّا نمیتوانند به افراد غیرپزشکی که براساس قوانین وزارت بهداشت مجاز به دخالت در امور پزشکی نیستند آموزش دهند. بهعبارت دیگر به جز کسانی که شرایط مورد نظر در این آییننامه را احراز خواهند کرد در آینده سایر افراد نمیتوانند جز از مجاری قانونی و مرسوم به فعالیت پزشکی بپردازند مگر آنکه حائز شرایط شرکت در دورههای دکترای پژوهشی ( PhD by research) باشند که آن هم مقررات خاص خود را دارد و مجوز دخالت در امور پزشکی و درمانی نیست.
۱۱. سایر مدارک و عناوینی که توسط کمیته به نخبگان بدون مدرک اعطا خواهد شد شامل موارد زیر است که حسب مورد و تأیید کمیته رسماً اعلام خواهند شد و امتیازات هر کدام نیز تعریف و ابلاغ خواهند شد:
۶. جایگاه طب سنتی ایرانی در گردشگری سلامتمقدمه
براساس تعریف سازمان جهانی جهانگردی (UN- WTO) یکی از اهدافی که میتواند انگیزه مسافرت را در گردشگر ایجاد نماید، مسافرت به منظور سلامتی است. گردشگری سلامت، نوعی از گردشگری است که با هدف حفظ، بهبود و یا حصول مجدد سلامت جسمی یا ذهنی فرد در مدت زمانی بیش از ۲۴ ساعت و کمتر از یک سال صورت میگیرد. از دهه ۱۹۹۰ گردشگری سلامت در سطح دنیا به دلایل متعددی همچون جهانی شدن و آزادسازی تجارت در حوزه خدمات سلامت، توجه دولتها به احیاء و معرفی مکاتب طبی بومی خود به سایر کشورها، تغییرات نرخ ارز در اقتصاد جهانی (که منجر به مطلوبیت کشورهای آسیایی به عنوان مقصد گردشگری سلامت گردید)، بحران مالی در آسیا (که زمینهساز توجه دولتهای آسیایی به ایجاد و تقویت منابع جدید درآمد شد)، و ... رشد و پیشرفتی روزافزون یافت.
گردشگری سلامت در ایران
علاوه بر تمام توانمندیهای چشمگیر ایران در حوزه علومپزشکی مدرن، احیاء طب سنتی ایران با قدمتی به درازای تاریخ پزشکی جهان در دانشگاههای علومپزشکی کشور و ارائه روشهای پیشگیری و درمانی براساس تعالیم این مکتب ارزشمند طبی، ظرفیتهای ویژهای را در کشور ایجاد نموده است.
همچنین وجود آبهای گرم معدنی با خواص درمانی متنوع در نقاط مختلف کشور، وجود سواحل حاوی لجنهای درمانی، مناطق کوهستانی با هوای پاک، طبیعت بکر با چشماندازهای زیبا و نیز اماکن فرهنگی و تاریخی و تنوع آب و هوایی در نقاط مختلف ایران باعث شده تا این کشور به مقصدی مناسب جهت گردشگری با اهداف درمانی تبدیل شود.
با عنایت به راهاندازی رسمی دفتر گردشگری سلامت در دانشگاه علومپزشکی تهران به عنوان دانشگاه مادر و بزرگترین دانشگاه علومپزشکی سراسر کشور و از سویی دیگر احیای مکتب غنی طب ایرانی در نظام سلامت کشور، دستیابی ایران به موقعیت مطلوب در زمینه توریسم درمانی در عرصه بینالمللی براساس سند چشمانداز ۲۰ ساله و قانون برنامههای چهارم و پنجم توسعه کشور تا حدّ تبدیل جمهوری اسلامی ایران به قطب مهم گردشگری سلامت در منطقه، بسیار دست یافتنی و قابل انتظار مینماید.
طبیعت درمانی و طب سنتی توأم در ایران
یکی از شاخههای گردشگری سلامت، طبیعت درمانی است که بر ویژگیهای آب و هوایی و طبیعی مناطق مختلف تکیه دارد و پتانسیلهای آن در ایران نیز بسیار دیده میشود. استفاده از اثرات شفابخش چشمههای آبگرم برای درمان بیماریها در پزشکی نوین و نیز انواع طب مکمّل از جایگاه ویژهای برخوردار بوده و در موارد متعددی توصیه میشود. به همین دلیل در سراسر جهان مناطقی که دارای چشمههای آبگرم حاوی املاح مفید هستند، از جمله جاذبههای گردشگری محسوب میشوند. در ایران نیز شمار، کیفیت و پـراکنش بیش از ۴۵۰ چـشمة آبگـرم موجود در سـطح کـشور به گونهای است که میتواند طبیعت درمانی با استفاده از اثرات درمانی چشمههای آبگرم را به عنوان یکی از مهمترین ابزار و جاذبههای گردشگری کشور معرفی نماید. بیشتر چشمههای آبگرم ایران در دامنههای رشته کوه البرز قرار دارد. با این وجود تعداد و کثرت چشمههای آبگرم در دیگر نقاط کشور نیز جالب توجه است.
در ایران به جز چشمههای آبگرم موجود، برخی دیگر از انواع طبیعت درمانی از جمله لجن درمانی نیز در مناطقی همچون دریاچه ارومیه و دامنههای کوه تفتان در بلوچستان رواج دارد.
یکی دیگر از شاخههای مرسوم در طبیعت درمانی، بهرهمندی از مناطق ییلاقی بهعنوان نقاهتگاه است که در ایران نیز از گذشته دور تاکنون معمول بوده است. برخی از این نقاهتگاهها همچون کلاردشت و جواهرده (در مازندران)، دیلمان (در گیلان)، شاندیز (در مشهد) و سردشت از شهرت ملی (و مناطقی همچون کلاردشت و شاندیز از شهرت بینالمللی) برخوردارند و لذا زمینه مناسبی را جهت ایجاد شهر سلامت ـ بر مبنای اصول حفظالصحه در طب ایرانی ـ و متعاقب آن جلب گردشگران خارجی فراهم آوردهاند.
۷.دارو در مکتب طب سنتی ایرانمعرفی:
داروهای مکتب طب سنتی ایرانی شامل فرآوردههایی است که در منابع معتبر مربوط به این مکتب طبی ذکر گردیده و با رعایت اصولی ویژه از گیاهان دارویی و در برخی موارد مفردات جانوری و یا معدنی ساخته شدهاند.
داروسازی در مکتب طب سنتی تا حدود زیادی مبتنی بر دستهبندی افراد با توجه به مزاجها و وضعیت کمّی و کیفی اخلاط ایشان میباشد و ملاحظه کردن شرایطی چون شدت و زمان بیماری، جنسیت، سن، توده بدنی، قوای جسمی و روحی، شرایط محیطی، شغل و حتی عادات فردی، تهیه دارو و تنظیم دوز و فواصل مصرف آن را مبتنی بر تشخیص دقیق از جانب پزشک و همکاری متقابل او با داروساز متبحر امکانپذیر مینماید.
توجه به این موضوع حائز اهمیت است که در این مکتب طبی، اولویت بر حفظ سلامتی و پیشگیری از بیماریها با رعایت اصول و تدابیری ویژه است (مانند مراعاتهای زیستمحیطی، تغذیهای، روحی ـ روانی، فعالیتهای جسمانی و ...) تا فرد در محدوده مزاج سلامت باقی بماند.
ترتیب اولویت درمانی در صورت خروج از مزاج صحی، درمان با غذاهای دارویی، داروهای مفرده، داروهای ترکیبی سادهتر و نهایتاً داروهای مرکب با قدرت اثر بیشتر است.
در تهیه داروها، علاوه بر نیاز به فراگیری قوانین ساخت و تدابیر مراحل مختلف فرمولاسیون، شناخت و انتخاب مفردات دارویی مطمئن و با کیفیت هم، از امور ضروری محسوب میگردد.
امروزه اندیشه کمعارضهتر بودن داروهای طب سنتی و وسعت کاربردهای مؤثر آن نیز با افزایش سطح آگاهیها و ارتباط متقابل علوم کاربردی و پیشرفته، راهکارهایی برای اثبات مدعا یافته است.
اولویتهای علم و فناوری در حیطه داروسازی مکتب طب سنتی ایران:
۱ـ مطالعه و بررسی بومشناسی و اقتصاد مفردات مکتب طب سنتی ایران نظیر گیاهان دارویی ایران در وضعیت موجود در جهت افزایش پتانسیل برنامهریزی جامع در این حوزه در تعامل با وزارتخانههای جهاد کشاورزی و بازرگانی
به عنوان مثال به دلیل استفاده از روشها، منابع و داروهای طب سنتی ایران در شبهجزیره هند، بخشی از نیاز مفردات گیاهی این کشور مانند عناب، گلمحمدی، آویشن و رازیانه به صورت نامشخص و نامنظم از بازار گیاهان دارویی ایران تأمین میشود.
۲ـ نیازسنجی اولویت کاشت، فرآوری و بستهبندی گیاهان دارویی با توجه بهنیازهای فرمولاسیون داروهای طبیعی و مکتب طب ایرانی و تعامل با وزارت جهاد کشاورزی در جهت اشتغالزایی در این حوزه با اولویت کشاورزی ارگانیک و مدرن و حفظ شرایط بهینه کیفیتی و توسعه و گسترش آن در تنوع اقلیمی سراسر کشور. قابل ذکر است که به دلیل اهمیت تکرارپذیری در روند تولید و نیز توجه کنونی بازارهای جهانی برای خرید مفردات شناسنامهدار با شرایط تهیه و حفظ کیفیت مشخص، قوانینی در این مورد از جانب کشورهای مختلف و سازمانهای معتبری چون سازمان جهانی بهداشت و سازمان بینالمللی غذا تنظیم گشته که موجب تسهیل و رونق بیشتر صادرات محصولات با این ویژگیها میشود.
۳ـ ارائه الگوهای حفظ سلامتی و پیشگیری از بیماری با غذا داروها و آشامیدنیهای متنوع معرفی شده در مکتب طب ایرانی که این امر منجر به کاهش مصرف بیرویه داروهای صناعی و صرفهجویی در هزینههای درمانی خواهد شد و در عین حال موجب فراهمنمودن بستر تولید محصولات غذایی بومی خواهد شد.
۴ـ مطالعات و تدوین ضوابط در جهت استانداردنمودن و تجاریسازی فرمولاسیونهای مؤثر مکتب طب ایرانی (غذا، دارو، آرایشی ـ بهداشتی) و اعتباربخشی آن در نظام سلامت و نیز تهیه و تدوین استانداردهای نوین مورد نیاز دانش داروسازی مکتب طب ایرانی با توجه به دوزاژ، نحوه اثر و تدابیر لازم در مراحل مختلف فرمولاسیون.
تولید، توزیع و عرضه فرآوردههای دارویی مکتب طب سنتی ایران:تولید داروها:
در حال حاضر پرسشنامه تقاضای ساخت فرآوردههای دارویی مکتب طب سنتی ایران موجود بوده و براساس آن مجوز تهیه اینگونه فرآوردهها با تأیید شورای بررسی و تدوین داروهای طبیعی ایران و با اخذ تأییدیه از کمیسیون قانونی ساخت و ورود سازمان غذا و دارو صادر میشود. (ضوابط و آییننامههای موجود در پیوست ارائه شده است).
قابل ذکر است که هم اکنون دهها دارو با طی این مراحل مجوز تولید گرفته و توزیع و عرضه نیز میشوند.
دیگر موارد مورد توجه در این بخش عبارتند از:
• طراحی و اجرای دستگاههای خاص و ویژه تهیه داروهای سنتی ایران به صورت صنعتی نظیر دستگاه حبزن، سفوفساز، عصاره و عرقگیری خاص و .... در صورت نیاز.
• انجام کارآزماییهای بالینی در مورد داروهای ساخته شده بر مبنای اصول مکتب طب سنتی ایران که این امر منجر به ایجاد اعتبار و پذیرش بهتر مکتب طب ایران نزد پزشکی نوین میشود.
از آنجا که تهیه این فرآوردهها با تولید دانش فنی صورت میگیرد، اکثر این فرآوردهها اختصاص به طب ایرانی دارند و دارای مشابه خارجی نیستند پیشبینی میشود از امکان بالای صادرات برخوردار باشند.
عرضه داروها:
داروهای مکتب طب سنتی ایران علاوه بر واحد داروخانه سلامتکدههای طب سنتی وابسته به دانشگاههای علومپزشکی سراسر کشور با ایجاد شرایط حضور بخش خصوصی براساس ضوابط و آییننامههای تنظیم شده عرضه میگردد.
در حال حاضر آییننامه تأسیس داروخانههای طبیعی تدوین شده و در مرحله ابلاغ در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است.
تدوین دارونامهها:
۱. تدوین دارونامه داروهای عرضه شده در مکتب طب سنتی ایران براساس تفاهمنامهای مابین سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشکده طب سنتی دانشگاه علومپزشکی تهران در دست انجام است تا علاوه بر معرفی دارو و ترکیبات آن، موارد مصرف، نحوه تجویز، شیوه اثر، موارد منع مصرف، عوارض جانبی، تداخلات دارویی و سایر نکات قابل توجه مشخص گردد و پزشک با اطلاعات کاملتری نسبت به تجویز دارو اقدام نماید.
انجام مراحل استانداردسازی مواد اولیه فرمولاسیونها، تعیین شاخص استاندارد در مورد هر کدام از مفردات و نیز داروهای مرکب، روش تعیین ناخالصیها و تقلبات احتمالی در مورد هر کدام، ارایه روشهای آنالیز فیزیکوشیمیایی (نظیر تعیین میزان خاکستر تام، خاکستر نامحلول در اسید، تعیین pH و ....) این بخش برای بسیاری از مفردات برای اولین بار در جهان صورت میگیرد.
مطالعه کتب مرجع سنتی ایران و جمعآوری و استخراج و دستهبندی فرمولاسیونهای مرکبه که بیشترین تواتر را در کتابهای مرجع سنتی داشتهاند و صلاحیت ساخت بیشترین با توجه به اجزای مفرده فرمولاسیونها، کارآیی محصول نهایی و ... دارند نیز در این بخش صورت میگیرد.
بررسی منابع و روش تهیه مواد اولیه (گیاهی، حیوانی و معدنی) مورد نیاز برای تهیه فرمولاسیونهای مرکبه از منابع مختلف و استانداردسازی هر کدام از آنها بر مبنای محل اصلی مورد تهیه. مثلاً گونه گیاه صبر زرد مورد استفاده در ساخت دارو در طب ایرانی با گونه مصرفی رایج در زمان کنونی متفاوت است.
این بخش برای بسیاری از مفردات برای اولین بار در جهان صورت میگیرد.
۲ . تدوین دارونامه گیاهان دارویی بومی ایران در جهت تسریع روند تولید فرآوردههای دارویی مکتب طب ایرانی که براساس تفاهمنامه مابین معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و شورای بررسی و تدوین داروهای طبیعی ایران در حال انجام است.
۳. دارونامه داروهای طبیعی کشور
این دارونامه شامل تکنگارهای حاوی داروهای طبیعی موجود در بازار دارویی کشور است.
اولویتهای ارزانسازی خدمات دارویی مکتب طب ایرانی:
۱ـ پوشش بیمهای این داروها همزمان با تولید و توزیع و عرضه فرآوردههای دارویی استاندارد مورد وثوق مردم و جامعه پزشکی که در مرحله اول ۵۶ مورد دارو در زمستان ۱۳۹۰ مشمول پوشش بیمه قرارگرفت.
۲ـ حمایت از تولید در بخشهای مختلف آن از جمله کشاورزی و صنعت
۳ـ تهیه و تدوین آییننامه و ضوابط مورد نیاز برای تولید، توزیع و عرضه این داروها
۴ـ فرهنگسازیسیاست ارتقای خدمات صنف عطاری:
حمایت و بهینهسازی فعالیت عطاریها در سطح کشور به منظور امکان ارائه خدمات مطلوب با نظارت معاونت غذا داروی دانشگاههای علومپزشکی کشور.
بدیهی است سیاست تولید و توزیع گیاهان دارویی استاندارد و شناسنامهدار با بستهبندی مناسب در کنار عرضه سایر مفردات با کیفیت و نیز برگزاری دورههای آموزشی مناسب برای عطاران منجر به رضایتمندی بیشتری خواهد گردید.
اقدامات اولیهاقدامات اولیه:
۱. تشکیل جلسات کارگروه مصوّب هیأت دولت با مسؤولیت رییس جمهور محترم (عطف به پیشنهاد ریاست جمهوری و تصویب هیأتوزیران در تاریخ ۲۲ فروردین ۱۳۹۱ در چارچوب مفاد اصل ۱۲۷ قانون اساسی و با رعایت ماده ۱۹ آییننامه داخلی، در راستای احیاء توسعه نظام طب سنتی و استفاده از ظرفیتهای آن در حوزه سلامت که در غیاب ایشان، معاون اول محترم با حضور وزیران بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، جهاد کشاورزی، صنعت، معدن و تجارت، معاون علمی و فناوری رییسجمهور، دستیار ویژه رییسجمهور و هفت نفر از متخصصان و دستاندرکاران طب سنـتی با انتـخاب رییـس جمـهور به عنوان نماینـدگان ویـژه ریـیس جمهور تشکیل میشود).
۲. تصویب و ابلاغ نظامنامة نهضت توسعه مکتب طب سنتی ایران
۳. تخصیص ردیف بودجه مستقل در بودجة کل کشور برای توسعه زیرساختها و مراکز آموزشی و پژوهشی و درمانی طب سنتی ایران با هماهنگی معاونت راهبردی و توسعة منابع انسانی ریاست محترم جمهوری
۴. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به انجام موارد ذیل مکلف و مؤظف شود؛
۱. ۴. تخصیص بخشی از بودجة سلامت کشور به امر توسعه و تعمیق طب سنتی ایران
۲. ۴. تشکیل سازمان طب سنتی ایران در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و تصویب ساختار آن توسط معاونت راهبردی ریاست جمهوری
۳. ۴. تشکیل شورای عالی سیاستگذاری طب سنتی ایران متشکل از وزیر و معاونان و مسؤولین مربوطه
۴. ۴. تشکیل حکمتسرای طب ایرانی وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در قالب پژوهشگاه جامع احیای مکتب طب سنتی ایران (شرح وظایف آن در نظامنامه آمده است).
۵. ۴. ابلاغ منشور احیاء کاربرد طب سنتی ایران به دانشگاههای علومپزشکی کشور
۶. ۴. تسریع و تسهیل در جذب دانشآموختگان طب و داروسازی سنتی توسط دانشگاههای علوم پزشکی؛ تخصیص سهمیه در فراخوان جذب هیأت علمی دانشگاهها؛ و اختصاص بورس هیأت علمی به دانشجویان طب و داروسازی سنتی در تمام دانشگاههای علومپزشکی تیپ یک و دو
۷. ۴. ارتقای اداره گیاهان دارویی و طبیعی در سازمان غذا و دارو به مدیریت کل و فراهم نمودن امکان حمایت قانونی و تسهیل ثبت و تولید داروها و غذا ـ داروهای طب سنتی
۸ . ۴. گنجاندن خدمات طب ایرانی در طرح بزرگ پزشک خانواده و خانههای بهداشت در سراسر کشور
۹. ۴. اضافه کردن مقطع تخصص بالینی (دستیاری) پزشکی سنتی در کنار Ph.D طب سنتی
۱۰. ۴. توسعه مراکز رشد طب و داروسازی سنتی با هدف تأمین نیازهای داخلی و صادرات دارویی
۱۱ . ۴. تشکیل مدرسه عالی تربیت مدرس (حکیم) طب سنتی ایران به منظور تأمین استاد برای دانشکدههای طب سنتی و گروههای طب سنتی دانشکدههای پزشکی
۱۲. ۴. تشکیل شورای ارزیابی خبرگان، حکیمان و کارشناسان بدون مدرک در حوزه مکتب طب سنتی ایران
۱۳. ۴. تشکیل کمیتة ارزشیابی مدارک تحصیلی و ارزیابی دانشگاههای خارج از کشور در حوزة طب سنتی
۱۴. ۴. تشکیل گروه طب سنتی ایران در تمام دانشکدههای پزشکی کشور
۱۵. ۴. افزایش تعداد دانشکدهها در تمام دانشگاههای علومپزشکی کشور در رشتههای طب و داروسازی سنتی و سایر رشتههایی که در آینده به تصویب خواهند رسید.
۱۶. ۴. طراحی و راهاندازی رشتههای پشتیبان برای توسعة خدمات طب سنتی ایران و در دسترس قراردادن امکانات و توسعه خدمات مورد نیاز در مقاطع مختلف آموزش عالی کشور اعم از:
۱۲) فلوشیپهای تخصصی طب سنتی ایران
۱۳) فرآوری داروهای طبیعی در مقطع دکترای حرفهای۱۴) پرستاری طب سنتی ایران
۱۵) علوم آزمایشگاهی طب سنتی ایران۱۶) دلک (مشت و مال طبی: ماساژ) طب سنتی ایران
۱۷) شناسایی و عرضة مفردات طبیعی طب سنتی ایران
۱۸) بهداشت فردی، باروری، خانواده و تنظیم خانواده طب سنتی ایران
۱۹) تاریخ طب سنتی ایران۲۰) اخلاق طب سنتی ایران۲۱) تغذیه طب سنتی ایران
۲۲) طب عامیانه سرزمین ایران
۲۳) سایر رشتههای اشاره شده در نظامنامه طب سنتی ایران
۱۷. ۴. طراحی و اجرای دورههای آموزش مداوم و توسعة آموزش پزشکی برای پزشکان فارغالتحصیل و پزشکان خانواده (حضوری و مجازی)
۱۸. ۴. تدوین و اجرای واحدهای درسی مکتب طب سنتی ایران در برنامه آموزشی دانشجویان گروه علومپزشکی و پیراپزشکی
۱۹. ۴. صدور مجوز و تأسیس حداقل یک دانشگاه طب سنتی ایران در سال جاری
۵ . به منظور اجراییشدن بند ۱۸ از ماده یک قانون تشکیلات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مراکز تحقیقاتی طب سنتی دانشگاههای علومپزشکی تهران، شهید بهشتی، شیراز، تبریز و مشهد میتوانند دارای ردیف اعتباری و تشکیلات مستقل باشند. معاونت راهبردی و معاونت توسعه نیروی انسانی اقدام لازم برای تحقّق این بند را به عمل آورند.
۶. وزارت رفاه موظف شود سازمانهای بیمهگر را برای همکاری با متخصصان طب سنـتی مکلف نمـاید و برای خـدمات و داروهـای طب سنـتی پوشـش بیمهای ایجاد کنند.
۷. وزارتخانههای بازرگانی؛ صنعت، معدن و تجارت؛ و جهاد کشاورزی برای موارد ذیل موظف شوند:
۱. ۷. ساماندهی عطاران و تدوین بسته حمایتی برای بهبود عرضه گیاهان دارویی کشور با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
۲. ۷. فراهم نمودن امکان حمایت مالی (تخصیص وام بلندمدت کمبهره) و تسهیلات قانونی (معافیت مالیاتی و ...) برای ایجاد و توسعة:
• دهکدههای سلامتی و مراکز توسعه گردشگری سلامت و جذب توریسم درمانی
• مراکز درمانی سلامتنگر و مشاوره اصلاح سبک زندگی
• مراکز درمانی پژوهش محور دانشگاهی و خصوصی
۸. معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و دبیرخانة توسعه پژوهش گیاهان دارویی و طب ایرانی برای حمایت مستقیم، مؤثر و گستردهتر از شرکتهای دانشبنیان برای توسعه تحقیقات و تولیدات دارویی دانشبنیان مکلف شوند.
۹. توسعه و تعمیق فرهنگ طب سنتی ایران و اصلاح سبک زندگی با همکاری صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
۱۰. سامان بخشی به امور طب مکملانتهای پیام/
09:46 - 1 ژوئن 2013
2 بازنشر
21 بازدید
1 پاسخ