کهن دیار ایران ❤️❤️
قابی ۳ هزار ساله از یک دیدار سیاسی
نگارهای ۳ هزار ساله از زیویه، دیدار احتمالی شاه آشور با یکی از فرمانروایان زاگرس را روایت میکند و همزمان تصویری از یک آیین مذهبی باستانی دارد.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ در میان آثار برجایمانده از تمدنهای کهن ایران، برخی اشیا تنها یک اثر هنری نیستند بلکه بخشی از یک روایت تاریخی را در خود حفظ کردهاند. نگارهای منقوش بر یک قطعه عاج از محوطه باستانی زیویه در شهرستان سقز یکی از همین آثار است. اثری متعلق به سدههای نهم و هشتم پیش از میلاد که تصویری از دیدار دو پادشاه یا عالیمقام را در کنار یک صحنه آیینی به نمایش گذاشته است.این اثر که در دوره فرهنگی عصر آهن دو و سه و در پیوند با فرهنگ مانا شکل گرفته، ۱۷.۸ سانتیمتر طول دارد و با شماره ۵۴۳۸ در موزه ملی ایران نگهداری میشود. اهمیت آن تنها به قدمت سه هزار سالهاش محدود نمیشود. جزئیات حکشده روی عاج نشان میدهد که سازنده اثر با دقتی قابل توجه، پوشش پادشاهان، سلاحها، محافظان و حتی آیینهای مذهبی را به تصویر کشیده است.نگاره در دو نوار افقی طراحی شده است. بخش پایینی، صحنه اصلی اثر را شکل میدهد. در این قسمت دو شخصیت بلندپایه روبهروی یکدیگر ایستادهاند و هر کدام عصایی سلطنتی را در برابر خود در دست گرفتهاند. همین جزئیات، احتمال ارتباط این صحنه با یک دیدار سیاسی و رسمی میان دو فرمانروا را تقویت کرده است.شخصیتی که در سمت راست قرار دارد، تاجی با حاشیهای بافته بر سر گذاشته و شمشیری نیز به کمر بسته است. پشت سر او مردی مسلح دیده میشود که تیردان و کمان به همراه دارد. این شخصیت احتمالا یکی از اعضای گارد محافظ یا اسلحهدار پادشاه بوده است.
پژوهشگران با مقایسه پوشش و ویژگیهای این شخصیت با نمونههای مشابه در نقشبرجستههای آشوری، احتمال دادهاند که پادشاه سمت راست یک فرمانروای آشوری باشد. در مقابل او شخصیتی قرار گرفته که تاج و سلاح ندارد. مردی نیز پشت سر این فرد ایستاده و چتری آفتابی بر فراز او گرفته است. چنین جزئیاتی میتواند نشانه جایگاه متفاوت این فرمانروا نسبت به پادشاه آشوری باشد.اما روایت نگاره به همین جا ختم نمیشود. پشت سر مردی که چتر در دست دارد، شخص دیگری دیده میشود که در حال قربانی کردن یک گاو نر است. حضور این صحنه قربانی و تشریفات آیینی در کنار دیدار دو فرمانروا، تصویری پیچیده از یک مراسم سیاسی و مذهبی را پیش روی مخاطب قرار میدهد.شباهت این صحنه با نقشبرجستههای آشوری نیز قابل توجه است. ترکیب شخصیتها و نحوه نمایش دیدار فرمانروایان، شباهت زیادی به نقوش پلکان شاهی در نیمرود دارد. این آثار به دوره شلمنسر سوم بازمیگردند که در فاصله سالهای ۸۲۴ تا ۸۵۸ پیش از میلاد فرمانروایی میکرد.بر همین اساس، یکی از فرضیههای مطرح درباره نگاره زیویه این است که تصویر موجود، دیدار شاه آشور با یکی از فرمانروایان سرزمینهای زاگرس را روایت میکند. در این میان، ماناها یکی از محتملترین گزینهها به شمار میروند. متون آشوری نیز گزارشهای متعددی از مناسبات و دیدارهای فرمانروایان آشوری با حاکمان مناطق زاگرس ثبت کردهاند. به همین دلیل، این احتمال مطرح شده است که عاج زیویه بازتابی تصویری از یکی از همین مناسبات تاریخی باشد.
بخش بالایی عاج اما فضای متفاوتی دارد. این قسمت به جای یک دیدار سیاسی، صحنهای آیینی را به نمایش میگذارد. در مرکز این بخش درختی مقدس قرار گرفته و در دو سوی آن پیکرههایی با ویژگیهای ایزدی یا فرشتهگون دیده میشوند.درخت مقدس به شکلی انتزاعی طراحی شده است. تنهای باریک در مرکز قرار دارد و شاخههای قطور از دو سوی آن بیرون آمدهاند. انتهای شاخهها نیز به عناصر مخروطیشکلی ختم میشود که شباهت زیادی به میوه کاج دارند.یکی از این پیکرهها در سمت راست درخت قرار گرفته است. او جامهای بلند و جلو باز بر تن دارد و دست راست خود را کمی بالا آورده است. در این دست شیئی مخروطیشکل دیده میشود که احتمالا میوه کاج است. در دست دیگر او سطلی دستهدار قرار دارد که گفته میشود حاوی آب مقدس بوده است.ترکیب این دو عنصر یعنی سطل آب و شیء مخروطیشکل، با آیینهای تطهیر در هنر آشوری ارتباط دارد. نمونههای مشابه این صحنه را میتوان در نقشبرجستههای کاخ آشورنصیرپال دوم در نیمرود مشاهده کرد. در سمت دیگر درخت نیز دو پیکره ایزدی قرار گرفتهاند و در حاشیه اثر، بخشی از پاها و انتهای دم یک حیوان دیده میشود.
این اثر امروز در موزه ملی ایران نگهداری میشود اما روایت آن به هزاران سال پیش بازمیگردد. روایتی که شاید از یک دیدار واقعی میان شاه آشور و یکی از فرمانروایان مانایی حکایت داشته باشد. دیداری که هنرمند آن را بر عاجی به طول کمتر از ۱۸ سانتیمتر ثبت کرد تا تصویری از مناسبات قدرت، آیین و فرهنگ در زاگرس باستان برای نسلهای امروز باقی بماند.#ایران #موزه_ملی #میراثفرهنگی
21:46 - 3 شهریور 1405