مدیریت جدید تنگه هرمز؛ فرصتها، چالشها و پیامدهای ژئوپلیتیکی
✍️ مهدی پناهی، دکترای علوم ارتباطات اجتماعیچکیده: تنگه هرمز به عنوان شریان حیاتی انرژی جهان، همواره نقشی تعیینکننده در معادلات ژئوپلیتیک و اقتصادی منطقه غرب آسیا داشته است. با وقوع جنگ رمضان در سال ۱۴۰۴ و متعاقب آن، تحولات ناشی از حمله آمریکا به ایران و شهادت آیتالله سید علی خامنهای و سپس رهبری آیتالله سید مجتبی خامنهای، این آبراه استراتژیک وارد مرحله جدیدی از مدیریت شده است. نوشتار حاضر با روش تحلیل مفهومی‑نظری و بهرهگیری از مطالعات ثانویه، به بررسی ابعاد مختلف مدیریت جدید تنگه هرمز، فرصتها و چالشهای آن میپردازد.بررسیها نشان میدهد که ایران با تلفیق «اقتدار نظامی»، «اجتهاد فقهی» و «ابتکار حقوقی»، در عمل رژیم جدیدی را در تنگه مستقر کرده است که مهمترین مؤلفههای آن عبارتند از: دریافت عوارض عبور (تا ۲ میلیون دلار از کشتیهای تجاری)، محدودیت برای کشتیهای دشمن و متحدان لجستیکی آنها، و تغییر راهبرد از تحریمپذیری به تحریمگذاری. این اقدامات بر مبانی حقوقی همچون حق دفاع مشروع (ماده ۵۱ منشور ملل متحد)، اقدامات متقابل و قاعده فقهی «نفی سبیل» و «لاضرر» استوار شده است. از منظر اقتصادی، بسته شدن تنگه هرمز در هفته اول جنگ قیمت نفت برنت را از ۸۰ به ۱۱۵ دلار رساند و قیمت گازوئیل ۵۰ درصد رشد کرد که مستقیماً بر تورم هسته و قدرت خرید خانوارها به ویژه در آمریکا تأثیرگذار بوده است. همچنین عبور ۳۰ درصد تجارت جهانی اوره از این تنگه، امنیت غذایی جهان را با چالش جدی مواجه کرده است.
نکته کلیدی جغرافیایی آنکه به دلیل همپوشانی آبهای سرزمینی ایران و عمان (هر دو با گستره ۱۲ مایل دریایی)، عملاً هیچ مسیر آزاد بینالمللی در تنگه وجود ندارد و تمام کشتیها ناگزیر از عبور از آبهای سرزمینی یکی از این دو کشور هستند. این وضعیت به ایران امکان اعمال حاکمیت قانونی بر ترددها را میدهد. در نهایت، اندیشکدهها و منابع مختلف تحلیلی بر لزوم تدوین یک الگوی مدیریتی شفاف مبتنی بر طبقهبندی سهگانه کشورهای «با اولویت»، «خنثی» و «متخاصم» تأکید میکند تا ضمن پاسخ به محاصره دریایی آمریکا و جلب مشارکت کشورهای ذینفع فرامنطقهای (چین، روسیه)، از شکلگیری اجماع جهانی علیه ایران جلوگیری شود. مدیریت هوشمندانه تنگه هرمز، ایران را از موضع انفعالی خارج کرده و وزن ژئوپلیتیکی آن را به عنوان یک «ابرقدرت نوین» در نظم در حال ظهور قرن بیست و یکم تثبیت خواهد نمود.مشروح این مقاله را در اینجا بخوانید:پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامیhttps://irseri.ac.ir/s/117خبرگزاری آناhttps://ana.ir/004PoGخبرگزاری تسنیمhttps://tasnimnews.ir/3580204
09:43 - 12 اردیبهشت 1405
211 من المشاهدات