آمریکا از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ رمضان؛ چهره عوض کرد، نقشه نه
از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تا جنگهای ۱۲روزه و رمضان، شیوه تقابل آمریکا با ایران تغییر کرده است؛ اما به روایت کارشناسان، مداخله خارجی همچنان یکی از مؤلفههای ثابت این تقابل است؛ روایتی که بازخوانی آن، گذشته را به تحولات امروز پیوند میزند.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، یک روز کودتا با پول، شبکهسازی و عملیات روانی؛ روزی دیگر جنگ با پهپاد و موشک و بمبافکن. ابزارها عوض شدهاند، بازیگران تغییر کردهاند و فناوری جلو رفته است، اما یک پرسش همچنان پابرجاست: آیا مداخله قدرتهای خارجی در سرنوشت ایران تغییر کرده یا فقط شکل آن عوض شده است؟۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در حافظه تاریخی ایرانیان، نمادی از دخالت خارجی در امور داخلی ایران است. اسناد رسمی منتشرشده از سوی دولت آمریکا نیز سالها بعد نقش واشنگتن و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) در براندازی دولت محمد مصدق را تأیید کرد. در یکی از اسناد وزارت خارجه آمریکا، حتی از نقش کرمیت روزولت، مأمور سیا، در اجرای عملیات براندازی و بازگرداندن شاه به قدرت سخن گفته شده است.حالا بیش از هفت دهه از آن روز گذشته و ایران در سالهای اخیر بار دیگر شاهد رویارویی مستقیم و غیرمستقیم با آمریکا و متحد منطقهای آن بوده است؛ از جنگ ۱۲روزه ایران و رژیم صهیونیستی در خرداد ۱۴۰۴ و ورود مستقیم آمریکا به حملات علیه ایران تا جنگی که از اسفند ۱۴۰۴ با مشارکت مستقیم آمریکا و رژیم صهیونیستی آغاز شد و در ادامه به آتشبس رسید. همین تحولات، مقایسه میان الگوی مداخله خارجی در ۲۸ مرداد و شیوههای تقابل با ایران در دهههای اخیر را دوباره به موضوع بحث کارشناسان تبدیل کرده است.
۲۸ مرداد؛ وقتی کودتا از پشت پرده بیرون آمدکودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در شرایطی رقم خورد که دولت مصدق در پی ملیشدن صنعت نفت، درگیر مناقشهای جدی با بریتانیا بود. اسناد منتشرشده در مجموعه اسناد روابط خارجی آمریکا نشان میدهد که موضوع کنارزدن دولت مصدق و همکاری با شاه، پیش از کودتا در محافل رسمی آمریکا و انگلیس مورد بررسی قرار گرفته بود. در یکی از اسناد محرمانه سال ۱۹۵۲، حتی پیشنهاد سازماندهی کودتا و جایگزینی دولت مصدق با دولتی «قابلاعتمادتر» مطرح شده است.یک سال بعد، عملیات «TPAJAX» با مشارکت سازمانهای اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا اجرا شد. نقش کرمیت روزولت در این عملیات بعدها در اسناد آمریکایی نیز بازتاب یافت؛ بهگونهای که آیزنهاور در خاطرات و یادداشتهای خود از تلاشهای محرمانه آمریکا برای بازگرداندن شاه و کنارزدن مصدق سخن گفته است.بهاینترتیب، آنچه در ظاهر یک بحران سیاسی داخلی به نظر میرسید، در پشت پرده با طراحی و عملیات سازمانیافته سرویسهای اطلاعاتی خارجی همراه شد.
تفرقهاندازیهای دشمنان، دسیسهای است که سرانجام شومی را رقم میزندمحمود فروزبخش، کارشناس تاریخ معاصر، با اشاره به روایتهایی از حوادث ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در اصفهان اظهار کرد: در آن روز، طرفداران حزب توده در اصفهان گرد هم آمدند تا در حمایت از دولت دکتر مصدق وارد شهر شوند. باتوجهبه جمعیت کارگری شهر اصفهان، تعداد قابلتوجهی در طرف جنوبی سیوسهپل تجمع کرده بود، اما با وجود این حضور، هرگز از پل عبور نکردند و وارد شهر نشدند.وی افزود: این پرسش تاریخی همچنان مطرح است که چرا این جمعیت، با وجود شرایط حساس آن روز، برای ورود به شهر اقدام نکرد؟ آیا منتظر دستور یا اجازهای از بیرون بودند؟ میدانیم که حزب توده معمولاً با شوروی هماهنگ بوده است. علت هر چه بود، آنقدر درنگ شد که فرصت از دست رفت و در همان روز، دولت دکتر مصدق در جریان کودتای ۲۸ مرداد که با نقشآفرینی و حمایت آمریکا و انگلیس انجام شد، سقوط کرد.فروزبخش خاطرنشان کرد: اشتباهات دکتر مصدق قطعاً از عواملی بود که راه را برای کودتاگران همراه کرد. یکی از این اشتباهات بازگذاشتن دست تودهایها بود که این شرایط موجب نگرانی مذهبیها شد. از دیگر کوتاهیهای مصدق این بود که آن طور که مدنظر جناح مذهبی نهضت بود با مراکز منکراتی برخورد نکرد و نسبت به حساسیتهای فرهنگی علما، توجه لازم نشد.
این کارشناس تاریخ معاصر ادامه داد: شهر اصفهان بدون تلفات انسانی به دست کودتاگران افتاد. همواره مهمترین پرسش این است اصفهان که در تیر سال ۱۳۳۰ در مقاومتی جانانه به حمایت از دکتر مصدق آمده بود چگونه رفتهرفته فضایش به سردی گرایید. قطعاً تفرقهاندازیهای دشمنان میان دو گروه اصلی نهضت یعنی ملیها و مذهبیها، دسیسهای بوده که سرانجام شومی را رقم زد.
از کودتا تا جنگ؛ ابزارها تغییر کردندفرهاد مصرینژاد، استادیار و عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی، با اشاره به سابقه مداخلات آمریکا در ایران اظهار کرد: در جریان ابتدای انقلاب، اتفاقی که در طبس افتاد و به ایران حمله کردند که به یاری خداوند جنایاتشان نقشبرآب شد.وی با اشاره به سابقه دخالت آمریکا در تحولات ایران افزود: نقش خیانت آمریکا در انقلاب سفید، کودتای ۲۸ مرداد و خیانت در کاپیتولاسیون و اتفاقات بسیاری در دوران انقلاب اسلامی دیده میشود.این استاد دانشگاه با بیان اینکه نباید ورود مستقیم آمریکا به جنگهای اخیر را اتفاقی تازه دانست، تصریح کرد: دشمنان به تعبیری میخواهند یک جنگ روانی راه بیندازند که آمریکا تازه به این جنگ وارد شده، درحالیکه آمریکا در این جنگ از ابتدا حضور داشته است.مصرینژاد ادامه داد: امروز به تعبیر سیاسیون آمریکا مستقیماً وارد این جنگ شده که برای این حملات چند پرواز و بمبافکن را به کشور ایران گسیل داشته است؛ بنابراین این اتفاق نه چیز تازهای است و در طول تاریخ قبل و بعد از انقلاب هم کاملاً سابقه داشته و برای مردم به نظرم کاملاً عادی است.
جنگ ۱۲روزه؛ وقتی آمریکا از پشتصحنه به میدان آمدخردادماه ۱۴۰۴، تقابل ایران و رژیم صهیونیستی وارد مرحلهای کمسابقه شد. جنگی ۱۲روزه شکل گرفت و در روزهای پایانی، آمریکا نیز با حمله به تأسیسات هستهای ایران عملاً وارد میدان شد.در نهایت، آتشبس میان ایران و رژیم صهیونیستی با میانجیگری و نقشآفرینی آمریکا مطرح شد؛ رخدادی که نشان داد واشنگتن در این بحران تنها یک ناظر یا بازیگر دیپلماتیک نبود و توان نظامی خود را نیز مستقیماً وارد معادله کرد. گزارشهای آن زمان از حملات آمریکا به تأسیسات هستهای ایران و سپس اعلام آتشبس حکایت داشت.در واقع، اگر در سال ۱۳۳۲ عملیات آمریکا در ایران در قالب یک عملیات مخفی اطلاعاتی انجام شد، در جنگ ۱۲روزه بخشی از همان تقابل در قالب قدرت نظامی آشکار خود را نشان داد؛ از عملیات پنهان و شبکهسازی تا بمبافکن و حمله مستقیم.جنگ رمضان؛ تجربهای متفاوت از مداخله مستقیم آمریکادر اسفندماه ۱۴۰۴ این روند وارد مرحلهای تازه شد؛ جنگی که در ادبیات رسمی ایران «جنگ تحمیلی رمضان» نام گرفته است.بر اساس گزارشهای رسمی، تجاوز نظامی مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد و پس از هفتهها درگیری، در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ آتشبس برقرار شد.در این مرحله دیگر سخن تنها از حمایت سیاسی یا عملیات محدود نیست؛ آمریکا مستقیماً در عملیات نظامی حضور داشت و پس از آن نیز موضوع آتشبس و مذاکرات، به یکی از محورهای اصلی تحولات منطقه تبدیل شد.این تجربه، یک تفاوت مهم با ۲۸ مرداد دارد؛ در سال ۱۳۳۲ واشنگتن تلاش کرد نقش خود را پنهان کند، اما در جنگهای اخیر، مداخله نظامی آمریکا آشکار و رسمیتر بوده است.
رادیو بیبیسی و جنگ روایتهااما همه شباهتها در میدان نظامی نیست. در کودتای ۲۸ مرداد، عملیات روانی و رسانهای بخشی از پازل مداخله خارجی بود. اسناد تاریخی آمریکا نشان میدهد که در جریان عملیات، حتی درباره نحوه پوشش رسانهای تحولات و استفاده از رسانههای برونمرزی برای شکلدهی به روایت سیاسی کودتا تصمیمگیری شده بود.امروز اما میدان رسانه بسیار گستردهتر شده است؛ شبکههای ماهوارهای، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ارتباطی، سرعت انتشار خبر و شایعه را چندبرابر کردهاند.به همین دلیل، در تحلیل حوادث اجتماعی و سیاسی سالهای اخیر، برخی کارشناسان از «جنگ روایتها» بهعنوان مکمل جنگ نظامی یاد میکنند؛ جنگی که در آن افکار عمومی، اعتماد اجتماعی و انسجام ملی بهاندازه تجهیزات نظامی اهمیت پیدا میکند.
شناخت دشمن بدون شناخت تاریخ ممکن نیستآیتالله سید ابوالحسن مهدوی، امامجمعه موقت اصفهان، نیز با اشاره به سابقه دخالت قدرتهای خارجی در ایران، گفت: تاریخ نشان میدهد دخالتهای استکبار از دهه ۳۰ شمسی و دوران مصدق آغاز شد و پس از آن با کودتای ۲۸ مرداد و تحمیل شاه بر سرنوشت کشور ادامه یافته است.وی افزود: پس از پیروزی انقلاب اسلامی و طرح شعار «استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی»، دشمنان متوجه خطر جدی شدند و شیطنتهای خود را آغاز کردند.امامجمعه موقت اصفهان با تأکید بر نقش مردم در مقابله با این فشارها خاطرنشان کرد: مردم ما در برابر این دشمنیها ایستادهاند و با آگاهی و خودشناسی، به مقابله با توطئهها پرداختهاند.مهدوی، آگاهی از تاریخ، شناخت دشمن و حفظ انسجام ملی را از عوامل مهم موفقیت در این عرصه دانست.
یک تفاوت مهم؛ کودتای دیروز، جنگ آشکار امروزاگر ۲۸ مرداد را نقطهای بدانیم که دخالت خارجی برای تغییر مسیر سیاسی ایران در قالب عملیات مخفی و کودتا انجام شد، جنگهای اخیر نشان میدهد الگوی تقابل وارد مرحلهای متفاوت شده است.در آن روز، شبکههای اطلاعاتی، عوامل سیاسی، رسانه و عملیات خیابانی ابزارهای اصلی بودند؛ امروز اما همین مؤلفهها در کنار موشک، پهپاد، حملات سایبری، جنگ اقتصادی و عملیات رسانهای قرار گرفتهاند.در ۲۸ مرداد، واشنگتن تلاش میکرد دست خود را پنهان نگه دارد؛ اسناد بعدی اما پرده از این نقش برداشتند. در جنگ ۱۲روزه و سپس جنگ رمضان، آمریکا دیگر همان بازیگر پنهان نبود و بهصورت مستقیم وارد میدان نظامی شد. در جنگ ۱۲روزه نیز پس از حملات آمریکا به تأسیسات ایران، واشنگتن نقش مستقیم خود را در روند پایان درگیری و آتشبس دنبال کرد.تاریخ ۲۸ مرداد بیش از آنکه تنها خاطره یک کودتا باشد، میتواند برای فهم رفتار قدرتهای خارجی در قبال ایران موردمطالعه قرار گیرد.
تاریخ هنوز تمام نشده استبیش از ۷ دهه، پس از ۲۸ مرداد، ایران همچنان در منطقهای قرار دارد که رقابت قدرتهای بزرگ و بازیگران منطقهای، امنیت و سیاست آن را تحتتأثیر قرار میدهد. تفاوت در ابزارهاست؛ کودتای مخفی دیروز جای خود را به جنگ ترکیبی و در مواردی رویارویی نظامی مستقیم امروز داده است.اما شاید مهمترین درس ۲۸ مرداد برای امروز نه صرفاً شناخت یک عملیات اطلاعاتی، بلکه فهم اهمیت استقلال، انسجام داخلی و قدرت تشخیص روایتهای سیاسی باشد؛ زیرا تجربه تاریخی نشان داده است که هرگاه بحران داخلی با فشار خارجی گره بخورد، تشخیص مرز میان اعتراض اجتماعی، رقابت سیاسی، عملیات روانی و مداخله خارجی دشوارتر میشود.از ۲۸ مرداد تا جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان، آنچه تغییر کرده بیش از هر چیز روش مداخله است؛ از اتاقهای محرمانه سیا و عملیات خیابانی تا بمبافکنهای دوربرد و جنگ روایتها. آنچه برای ایران باقیمانده، ضرورت شناخت دقیق تاریخ و هوشیاری در برابر هر نوع مداخلهای است که استقلال و منافع ملی کشور را هدف قرار دهد.#کودتای #۲۸مرداد #آمریکا #ایران_قوی #استقلال #دولت_مصدق #جنگ #باید_برخاست #تاریخ_معاصر
08:09 - 28 مرداد 1405