چکاندن ماشه برجام و افزایش هزینه‌های مالی-سیاسی آمریکا در منطقه
مرکز پژوهش‌های کنگره در گزارشی مفصل توضیح می‌دهد که اجرای مکانیسم ماشه که در برجام تعبیه شده بود، به‌رغم بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران، پیامدهایی را بر آمریکا و متحدینش تحمیل می‌کند که در نهایت هزینه این پیامدها سنگین‌تر از تحریم‌هایی خواهد بود که علیه ایران بازگردانده می‌شوند.
گروه تحلیل بین‌الملل- مرکز پژوهش‌های کنگره در گزارشی مفصل به بررسی اجرایی شدن مکانیسم ماشه تعبیه شده در برجام پرداخته و سعی می‌کند به صورت مفصل برای مقامات کنگره آمریکا توضیح دهد که در برابر چنین اقدامی، ایران پس از جنگ 12 روزه چه واکنش‌هایی ممکن است نشان دهد. این گزارش تأکید می‌کند که فعال شدن مکانیزم اسنپ‌بَک ذیل برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ می‌تواند تهران را به مجموعه‌ای از اقدامات تقابلی سوق دهد که پیامد هر یک از این اقدامات برای آمریکا و متحدین او، می‌تواند پرهزینه باشد.واکنش اول: کاهش یا توقف اجرای تعهدات برجامیمرکز پژوهش‌های کنگره معتقد است که ایران ممکن است «تمام یا برخی» از تعهدات خود را در برجام متوقف کند. برای مثال، ایران ممکن است اجرای پروتکل الحاقی یا دسترسی‌های نظارتی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را کاهش دهد. در صورت توقف کامل برجام، تنها تعهداتی که باقی می‌ماند، تعهدات ناشی از موافقت‌نامه جامع پادمان سازمان ملل خواهد بود.در توضیح پیامدهای چنین واکنشی برای آمریکا و متحدان او، این گزارش موارد زیر را ارائه می‌کند:• توان آژانس برای رصد تأسیسات هسته‌ای ایران کاهش می‌یابد و این به معنای تشدید ابهامات کنونی درباره فعالیت‌های هسته‌ای ایران خواهد بود.• متحدان آمریکا ممکن است تحت فشار قرار بگیرند تا رویکرد سخت‌تری در قبال ایران اتخاذ کنند درحالی‌که ظرفیت لازم برای پیشبرد چنین رویکردی را در اختیار ندارند.• کاهش شفافیت و نظارت می‌تواند زمان «گریز» (break-out) ایران به سمت ظرفیت تسلیحاتی را کاهش دهد که برای آمریکا و متحدانش یک چالش امنیتی مستقیم خواهد بود.
واکنش دوم: رفع تمام قیود ممکن بر غنی‌سازی هسته‌ایگزارش مرکز پژوهش‌های کنگره تأکید می‌کند که اگر ایران اجرای برجام را خاتمه دهد، هیچ‌یک از محدودیت‌های برجام (برای مثال درباره غنی‌سازی اورانیوم) باقی نخواهد ماند و برنامه غنی‌سازی ایران عملاً از هر قید و محدودیتی رها خواهد شد؛ گرچه ایران همچنان عضو معاهده عدم‌اشاعه (ان‌پی‌تی) باقی می‌ماند. اما به هر حال نتیجه رفع این قیود، افزایش سرعت گسترش ظرفیت غنی سازی ایران خواهد بود.پیامد این واکنش برای آمریکا و متحدانش:• توان برآورد این که ایران در چه بازه زمانی به سلاح هسته‌ای دست پیدا می‌کند، به شدت کاهش می‌یابد؛ این موضوع می‌تواند موجب افزایش تنش در منطقه شود.• متحدان آمریکا در منطقه (ازجمله اسرائیل، عربستان سعودی، امارات متحده عربی) ممکن است دست به تقویت توان بازدارندگی یا اقدام پیشدستانه بزنند.• آمریکا مجبور خواهد بود تا بر گزینه‌های نظامی، فشار تحریمی بیشتر و/یا تقویت سامانه‌های دفاع منطقه‌ای تمرکز بیشتری کند.
واکنش سوم: خروج ایران از معاهده ان‌پی‌تییکی از سناریوهای شدیدتر که این گزارش بدان اشاره می‌کند، امکان خروج ایران از معاهده عدم‌اشاعه است. اگر ایران از ان‌پی‌تی خارج شود، تعهدات پادمانی كامل و پروتکل الحاقی دیگر برایش الزامی نخواهد بود؛ گزارش با اشاره به اینکه مقامات ارشد جمهوری اسلامی پیش‌تر احتمال چنین گزینه‌ای را مطرح کرده‌اند، توضیح می‌دهد که حتی در صورت خروج از ان‌پی‌تی، ایران همچنان اصراری بر تولید سلاح هسته‌ای ندارد، اما خروج از ان‌پی‌تی عملاً به معنای تشدید ابهام هسته‌ای ایران خواهد بود و کنترل اوضاع منطقه را از دست آمریکا خارج می‌کند.پیامد برای آمریکا و متحدانش:• این اقدام به منزله هشدار جدی امنیتی خواهد بود؛ احتمال تولید یا نگهداری مواد هسته‌ای غیر اعلام‌شده افزایش می‌یابد.• فشار برای واکنش بین‌المللی شدیدتر افزایش می‌یابد؛ آمریکا و متحدان ممکن است بسته تحریم‌ها، اقدامات نظامی یا واکنش چندجانبه را تقویت کنند.• این می‌تواند موجب رقابت تسلیحاتی منطقه‌ای شود؛ متحدان آمریکا ممکن است به توانمندی‌های هسته‌ای یا تقویت دفاع موشکی روی بیاورند که هزینه‌های امنیتی منطقه را برای آمریکا افزایش می‌دهد.
واکنش چهارم: محدود کردن یا پایان همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمیاین گزارش توضیح می‌دهد که ایران در صورت فعال شدن اسنپ‌بَک ممکن است همکاری خود را با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، محدود کرده یا به صورت کامل فسخ کند. یا ممکن است آژانس دیگر امکان بازرسی از برخی تأسیسات را از دست بدهد یا نتواند اطلاعاتی را از ایران مطالبه کند، چراکه تعهدات ذیل پروتکل الحاقی متوقف شده‌اند.پیامد برای آمریکا و متحدانش:• فقدان نظارت دقیق آژانس، ریسک اقدامات هسته‌ای پنهان را افزایش می‌دهد و آمریکا و متحدان اروپایی بیش از این اطلاعات مشخصی در رابطه با برنامه هسته‌ای ایران نخواهند داشت.• این امر می‌تواند اجرای اقدامات تهاجمی را ضروری سازد که بار مالی و سیاسی سنگینی را برای آمریکا به دنبال دارد.• متحدان منطقه‌ای ممکن است احساس کنند برای جبران کاهش شفافیت هسته‌ای ایران، باید تدابیر امنیتی و دفاعی خود را افزایش دهند، که این امر نیز بار مالی و سیاسی بسیار سنگینی بر آمریکا تحمیل می‌کند.
جمع‌بندیگزارش مرکز پژوهش‌های کنگره اعتراف می‌کند که فعال شدن اسنپ‌بَک هرچند بازگشت تحریم‌ها را رقم می‌زند اما می‌تواند واکنش‌هایی را از سوی ایران به دنبال داشته باشد که پیامدها و هزینه این واکنش‌ها به مراتب سنگین‌تر از تحریم‌هایی است که علیه این کشور اعمال می‌شوند. این واکنش‌ها می‌تواند وضعیت هسته‌ای، نظارتی، امنیتی و ژئوپلیتیکی منطقه را به‌طرز معناداری تغییر دهد و هزینه‌های مالی و سیاسی سنگینی را بر آمریکا و متحدانش تحمیل کند.این گزارش به صراحت تأکید می‌کند که ایران حتی اگر از ان‌پی‌تی خارج شود، به سمت تولید سلاح هسته‌ای حرکت نمی‌کند اما ابهام هسته‌ای در مورد ایران تشدید می‌شود که چنین وضعی هم برای آمریکا و متحدین او غیرقابل تحمل است و انجام محاسبات منطقه‌ای را دشوارتر می‌سازد.
09:48 - 3 آبان 1404