احیای مجدد کانون‌های فرهنگی-اجتماعی قوی همچون مسجد معجردار بسیار سخت است
دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده ثامن مشهد با بیان اینکه وجود مسجد معجردار در مجاورت پایین‌خیابان کاملا منطبق بر باورهای مذهبی و آداب زیارت بود، گفت: احیای مجدد کانون‌های فرهنگی-اجتماعی قوی همچون مسجد حوض معجردار بسیار سخت است.
به گزارش خبرگزاری فارس از مشهد، ساسان نوروزی در میزگرد تخصصی «بافت پیرامون حرم، فرصت‌ها و تهدیدها» که به بهانه تخریب مسجد تاریخی «حوض معجردار» در محل دفتر خبرگزاری فارس خراسان رضوی برگزار شد، با اشاره به ارزش‌های حوزه میراث فرهنگی، اظهار کرد: در سال‌های قبل، ارزش‌ها در حوزه میراث فرهنگی به شیئیت، قدمت و پیام‌رسانی محدود بود، اما بعدها که نگاه به میراث فرهنگی عمیق‌تر شد، محدودیت‌های بعضی از این موضوعات نیز برداشته شد. دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده ثامن مشهد ادامه داد: وقتی امروز در مورد میراث ناملموس سخن می‌گوییم، بحث شیئیت مطرح نیست و میراث ما دیگر در محدوده موضوعاتی که داری شیئیت هستند، باقی نمی‌ماند. وقتی از قدمت حرف می‌زنیم، مشاهده می‌کنیم امروز بناهایی ساخته می‌شوند که شاید قدمت خیلی زیادی نداشته باشند اما می‌توانند تبلور ارزش‌های یک جامعه بوده و تبدیل به نماد شوند. وی در این زمینه به نمونه‌هایی اشاره کرد و افزود: نمونه‌های زیادی از این دست داریم که حتی در جامعه خودمان هم به عنوان آثار باارزش به ثبت رسیده‌اند مانند خانه شهیدمطهری در فریمان و میدان شهیاد، بنابراین در محدوده قدمت هم به آن فکر نمی‌کنیم. نوروزی تأکید کرد: امروز اگر به دنبال چیزی می‌گردیم و به این نشانه‌ها مراجعه می‌کنیم به خاطر این است که خودمان را بهتر بشناسیم زیرا تمام این ارزش‌ها را در انسان می‌بینیم. انسان، محوری است که اگر همه بخواهند خودشان را بهتر بشناسند به او مراجعه می‌کنند.
وی همچنین اضافه کرد: اگر قدیمی‌ترین سایت‌ها را در ایران کاوش می‌کنیم به دنبال شواهدی هستیم که با نوع زندگی، طرز تفکر و ادراک انسان نسبت به جهان هستی آشنا شویم با این نگاه، اگر بخواهیم مقیاسمان را در سطح یک شهر گسترده کنیم، آن پیام انسانی تبدیل می‌شود به پیام یک جامعه. حضور امام هشتم؛ بهانه تجمیع خرده‌فرهنگ‌ها در مشهد این کارشناس حوزه مرمت بناها و بافت‌های تاریخی بیان کرد: اگر بخواهیم به مشهد و پیام این شهر اشاره کنیم، باید بگوییم مبنای شهر مشهد، وجود حضرت علی ابن موسی الرضا(ع) است و بهانه جمع شدن تمام مردم از نقاط مختلف حضور ایشان بوده است. مشهد، شهری است که از تجمیع حجم زیادی از خرده‌فرهنگ‌ها در کنار یکدیگر بوجود آمده که همه آنها یک علاقه مشترک داشته‌اند و آن اهل‌بیت(ع) و حرم مطهر بوده است. وی در ادامه یادآور شد: مطالعه تاریخ نشان می‌دهد تمام گذرها و کوچه‌های مشهد بر این مبنا شکل گرفته و با حرم مطهر پیوند دارد. در گام بعدی باید به این فکر کنیم که چه چیزهایی کلیدهایی بوده‌اند که ما بتوانیم گذشته این شهر را با تمام حرفی که داشته تا به امروز دنبال کنیم که در این میان چیزی جز فرهنگ مردم نداریم. بناها تبلور اندیشه و باور مردم هستند نوروزی در همین زمینه افزود: اگر بناها را نگه می‌داریم به این دلیل است که بناها نشان می‌دهند مردم ما چگونه می‌اندیشیدند و چه باورها و اعتقاداتی داشتند. مشهد، شهری است که به شدت رویدادمحور است و امروز از جا‌ی‌جای ایران و جهان اسلام به آن مراجعه می‌کنند.
در شهرهای دیگر ممکن است یک کنسولگری از یک کشور دیگر داشته باشیم اما اینجا یک حسینیه داریم وی ادامه داد: از تمام شهرها در مشهد نمایندگی‌های مردمی وجود دارد و اینها در پیوندی بسیارپیچیده با کانون‌های فرهنگی همکاری می‌کنند. این روابط اجتماعی پیچیده به شکلی بسیارعمیق در بافت تاریخی اطراف حرم خودش را نشان می‌دهد. تک‌تک عناصری که در بافت پیرامون حرم وجود دارد، بخشی از این هویت فرهنگی را متجلی می‌کند، به همین دلیل ما به دنبال حفاظت از این عناصر ارزشمند هستیم. دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده ثامن مشهد با اشاره به اهمیت مسجد معجردار، بیان کرد: برمبنای مطالعات متون و تاریخ شفاهی، وجود مسجد معجردار در مجاورت پایین‌خیابان کاملا منطبق بر باورهای مذهبی و آداب زیارت است، یعنی بالای سر و پایین پای حضرت یک خیابانی احداث و این مسجد در حاشیه آن ساخته می‌شود. وی متذکر شد: همانطور که در سفرنامه‌ها از جمله سفرنامه «بارتولد» اشاره شده، وقتی مردم برای زیارت به سمت حرم حرکت می‌کردند از جایی که تراکم ساختمانی بیشتر می‌شده، مرزهایی تعیین شده بوده که زنجیر می‌انداختند و از آنجا مردم با ادب بیشتری به طرف حرم مطهر حرکت می‌کردند. نوروزی با بیان اینکه این مسجد یکی از نقاط ویژه برای آداب زیارت به شمار می‌رفته است، افزود: اگر ما در این شهر یک اکوسیسم زیارت داریم و دنبال کلیدهایش می‌گردیم، مسجد معجردار یکی از این کلیدهاست.
افزون برآن، این مسجد یک هیأت امنای قوی دارد، گروه زیادی از آدم‌های قدیمی دارند با این مسجد کار می‌کنند و یک کانون فرهنگی اجتماعی فعال است این می‌تواند بخشی از سرمایه اجتماعی این شهر باشد که در حوزه میراث فرهنگی بسیار باارزش تلقی می‌شود. نهادهای اجتماعی جایگزین ندارند وی با بیان اینکه امروز ما به اندازه‌ای این ارزش‌ها را از دست داده‌ایم که احیای مجدد چنین کانون‌های فرهنگی- اجتماعی قوی بسیاردشوار است، گفت: شهرداری تلاش‌های زیادی در این زمینه می‌کند، مرکز محلات می‌زند، کانون‌های اجتماعی محلات راه‌اندازی می‌کنند اما در کنار این تلاش زیاد برای نهادسازی امروزی، نهادهای قدیمی، اصیل و ریشه‌دار ما سرمایه‌هایی هستند که با این کارهای جدید نمی‌توان مشابه آنها را تولید کرد. دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده ثامن مشهد همچنین افزود: نکته دیگر اینکه، بیشترِ بناهای تاریخی ما از مسجد جامع عتیق اصفهان گرفته تا عالی‌قاپو، از سی‌و‌سه‌پل تا مجموعه سازه‌های آبی شوشتر از دوره بسیار متأخر تا معاصر، اگر حتی با نگاه ارزش‌گذاری برویم سراغ آجر بنا، امروز در قدیمی‌ترین بناهای تاریخی‌مان که ثبت شده مشاهده می‌کنیم که ترکیب اینها درکنار یکدیگر وجود دارد. وی در ادامه بیان کرد: به عنوان مثال، مسجد «حوض چهل‌پایه» در بازار فرش، مربوط به چه دوره‌ای است؟ یا مسجد «معتمدالدوله» مگر در دوره قاجار، وقف و ساخته نشد؟ مگر این مسجد در دوره پهلوی اول بازسازی نشد؟ مگر ریشه اصلی مسجد «حوض معجردار» به قبل از صفویه بازنمی‌گردد؟ تمام اینها یک مجموعه‌اند.
نوروزی یادآور شد: یکی دیگر از موضوعاتی که در میراث فرهنگی برای ما بسیار ارزشمند است، این است که اگر یک مجموعه داشته باشیم که با هم کار می‌کنند، یعنی در جایی یک گذر تاریخی داریم مانند پایین‌خیابان، یک حوض‌انبار داریم مانند حوض معجردار و یک مسجد به نام مسجد صاحب‌الزمان، اینها یک مجموعه‌اند، حتی اگر یکی از اینها بازسازی شده و ریشه‌اش هم امروزی باشد وی به این توضیح افزود: عملکرد اینها با یکدیگر یک مجموعه را می‌سازد و این مجموعه‌ها به‌ویژه در احیای بافت‌های تاریخی گره اصلی توسعه محله و منطقه است. ما در بافت تاریخی به تک‌بناها نگاه نمی‌کنیم بلکه باید هسته‌هایی را بوجود بیاوریم که برای توسعه در بافت الهام‌بخش باشند. بیان ارزش‌های فرهنگی-تاریخی به حفاظت از آنها کمک می‌کند این کارشناس حوزه مرمت بناها و بافت‌های تاریخی با بیان اینکه بی‌تردید در طرح نوسازی بافت پیرامون حرم نوع نگاه مهندسین مشاور طاش رویکرد دیگری بوده است، گفت: امروز وظیفه ما این است که این ارزش‌ها را بیان کنیم، آنها را بشناسانیم و بتوانیم در شهر امروزی، جایگاه مناسبی برای حیات ارزش‌های فرهنگی- تاریخی‌مان تعریف کنیم. وی به توضیح فوق افزود: اگر این بستر مناسب در یک تعامل به‌وجود نیاید، در تقابل نه تنها میراث فرهنگی بلکه کل شهر متضرر خواهد شد، بنابراین بیان ارزش‌ها می‌تواند به حفاظت از آنها کمک کند.
نوروزی ضمن بیان اینکه سازمان میراث فرهنگی و شهرداری به دنبال این هستند که شهر بهتری داشته باشیم، گفت: متاسفأنه در محدوده اطراف حرم آنگونه که باید به سمت آن شهر بهتر حرکت نکردیم و این نشست‌ها کمک می‌کند که این تغییر رویکرد اتفاق بیفتد انتهای پیام/70056.
08:10 - 30 دی 1396
1 بازنشر
1 بازدید
1 پاسخ