ضرورت صیانت از منافع ملی ایران در برابر نقض تعهدات بینالمللی
ملت ایران همواره نشان داده است که اهل گفتوگو و تعامل منطقی است، اما تاریخ نیز گواه آن است که هیچ ملت مستقلی نمیتواند در برابر نقض حقوق خود و تهدید امنیتش بیتفاوت بماند.
محمد علیزاده استاد دانشگاه تحولات اخیر در عرصه روابط بینالملل بار دیگر این واقعیت را آشکار ساخت که نظام جهانی، علیرغم وجود قواعد و نهادهای حقوقی، همچنان با چالش جدی در زمینه اجرای عادلانه تعهدات و جلوگیری از رفتارهای یکجانبهگرایانه قدرتهای بزرگ مواجه است.از منظر علم حقوق بینالملل و روابط بینالملل، یکی از اساسیترین پایههای ثبات جهانی، اصل «وفای به عهد» و اجرای تعهدات با حسن نیت است. هیچ توافق سیاسی یا حقوقی نمیتواند دوام داشته باشد، مگر آنکه طرفهای آن به الزامات پذیرفتهشده خود پایبند باشند. نقض یکجانبه توافقات، نهتنها موجب آسیب به اعتماد میان دولتها میشود، بلکه اعتبار نظام حقوقی بینالمللی را نیز با چالش مواجه میسازد.تجربه چند دهه گذشته در روابط جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا نشان داده است که مسئله اصلی صرفاً اختلاف نظر سیاسی نیست، بلکه مسئلهای عمیقتر درباره میزان پایبندی قدرتها به تعهدات حقوقی و اخلاقی خود است. خروج یکجانبه آمریکا از توافقات، اعمال فشارهای اقتصادی و اقدامات خصمانه علیه ایران، از نگاه بسیاری از تحلیلگران، نمونهای از رویکرد یکجانبهگرایی در سیاست خارجی است که با روح همکاری و اعتمادسازی بینالمللی در تضاد قرار دارد.رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز در سالهای گذشته بارها با اشاره به تجربه تاریخی مواجهه ایران با آمریکا، بر ضرورت هوشیاری در برابر بدعهدیها و تکیه بر توان داخلی تأکید کردهاند. این دیدگاه بر یک اصل مهم در روابط بینالملل استوار است: هیچ کشوری نمیتواند امنیت و منافع حیاتی خود را صرفاً بر وعدهها
و تعهدات قدرتهایی بنا کند که سابقه نقض توافقات را در کارنامه خود دارند.از منظر حقوق بینالملل، هرگونه استفاده غیرقانونی از زور علیه یک کشور مستقل، مغایر با اصول بنیادین منشور سازمان ملل متحد، بهویژه اصل منع توسل به زور و احترام به حاکمیت دولتهاست. در چنین شرایطی، هر دولت مستقلی حق دارد برای حفاظت از امنیت ملی، تمامیت ارضی و منافع حیاتی خود، اقدامات لازم و متناسب را در چارچوب حقوق بینالملل اتخاذ کند.پاسخ قاطع جمهوری اسلامی ایران به اقدامات خصمانه، نباید صرفاً در قالب یک واکنش نظامی یا احساسی تحلیل شود؛ بلکه باید آن را در چارچوب مفهوم «بازدارندگی ملی» مورد بررسی قرار داد. بازدارندگی در نظریههای امنیتی به معنای ایجاد شرایطی است که هزینه هرگونه تجاوز یا تهدید علیه یک کشور، برای طرف مقابل بهگونهای باشد که از تکرار رفتار خصمانه جلوگیری شود.ایران به عنوان کشوری با پیشینه تمدنی، ظرفیت علمی گسترده و جایگاه مهم ژئوپلیتیکی، همواره نشان داده است که خواهان جنگ و بیثباتی نیست. با این حال، تجربه تاریخی ملتها ثابت کرده است که صلح پایدار بدون قدرت ملی، استقلال تصمیمگیری و توان دفاع از حقوق مشروع امکانپذیر نیست.جامعه دانشگاهی ایران بر این باور است که مسیر آینده کشور باید بر سه پایه استوار باشد:نخست؛ تقویت قدرت علمی، اقتصادی و فناورانه کشور.دوم؛ حفظ انسجام اجتماعی و سرمایه ملی.سوم؛ اتخاذ سیاست خارجی مبتنی بر عقلانیت، عزت، منافع ملی و شناخت واقعبینانه از رفتار بازیگران بینالمللی.ملت ایران همواره نشان داده است که اهل گفتوگو و تعامل منطقی است، اما تاریخ نیز گواه آن است که هیچ ملت مستقلی نمیتواند در برابر نقض حقوق خود و تهدید امنیتش بیتفاوت بماند.
بنابراین، پاسخ جمهوری اسلامی ایران به هرگونه تجاوز یا نقض آشکار حقوق ملی، باید پاسخی سنجیده، قانونی، متناسب و بازدارنده باشد؛ پاسخی که ضمن جلوگیری از تکرار رفتارهای خصمانه، جایگاه ایران را به عنوان کشوری مستقل و مسئول در نظام بینالملل تثبیت کند.آینده متعلق به ملت ایران است که با دانش، عقلانیت، وحدت و اتکا به توان داخلی از حقوق خود دفاع میکنند.
08:07 - 11 مرداد 1405