پنج دستاورد مذاکرات فروغی
روایتی از حمله متفقین به ایران و... سوم شهریور ۱۳۲۰، همزمان با حمله ارتشهای انگلیس و شوروی از شمال و جنوب به خاک ایران، علی منصور نخستوزیر و جواد عامری کفیل وزارت امور خارجه، به سرعت خبر این تهاجم را به رضا شاه رساندند. عامری مأمور مذاکره با سفیران انگلستان و شوروی شد. بعد از چند نوبت ملاقات و مکاتبه با دولت پادشاهی بریتانیا، سفیر ایران در لندن هنگام گزارش نتیجه پنج روز بعد مذاکرات، با یادآوری آنکه به «معاون وزارت امور خارجه» اعلام کرده «از ابتدا قشون ایران حتیالمقدور از جنگ خودداری نموده و به قشون امر شده به کلی ترک مقاومت نماید و مراتب هم رسماً به سفارت انگلیس در تهران نوشته شده»، نوشت دولت بریتانیا هنوز پاسخ نداده است و جواب شنیده که متأسفانه تا وصول جواب، نمیتوانند مانع از توقف قشون خود شوند.شاه به امید حفظ خود و برای کسب رضایت بریتانیا، فروغی را جایگزین منصور کرد. فروغی ششم شهریور به مجلس رفت و او نیز رسما اعلام کرد: «دولت به پیروی از نیات صلحخواهانۀ اعلیحضرت همایون شاهنشاه به قوای نظامی کشور دستور داد که از هرگونه عملیات مقاومتی خودداری نمایند تا موجبات خونریزی و اختلال امنیت مرتفع شود.»
هنوز مردم در شوک این خبر بودند که در پی نامه بولارد، وزیر مختار انگلیس در ایران که خواستار اجازه اشغال استانهای مورد نظر آنها توسط متفقین و نیز تسهیل انتقال ادوات جنگی انگلیسی به سوی شوروی شده بود، سرلشگر احمد نخجوان، کفیل وزارت جنگ از طرف رضاشاه دستور داد «تمام سربازان پادگانها را تخلیه کرده و تا اطلاع ثانوی به مرخصی اجباری بروند.» این دستور، به معنای رها کردن کشور در برابر متجاوزان بود. با این حال، در بخشی از ردههای پایینتر ارتش، روحیه مقاومت زنده بود. برخی افسران پادگان قلعه مرغی با توقیف فرماندهان، اعلام کردند که حتی اگر ارتش از آنها پشتیبانی نکند، پرواز خواهند کرد. آنها به سرعت توسط زرهپوشان ارتش سرکوب شدند و تنها دو هواپیما توانستند با هدف توقف جنگندههای شوروی یا انهدام استشهادی حداقل یک کشتی پرواز کنند. هواپیمای سروان وثیق در دریا سقوط کرد و استوار شوشتری با پایان بنزین، مجبور به فرود اضطراری در حوالی تالش شد که به اسارت روسها درآمد. عجیبتر آنکه وقتی از زندان نیروهای شوروی خلاص شد، به جرم تمرد در نیروی هوایی شاهنشاهی به انفرادی افتاد. این تنها مقاومت زیردستان نبود، ژنرال نوویکوف، فرمانده لشکر ۴۷ زرهی روسها، پس از عبور از پل جلفا متوجه شد که تنها سه افسر ایرانی توانسته بودند با تیراندازی چریکی، ۷۲ ساعت جلوی عبور لشگر را بگیرند. او متحیرانه دستور داد هر سه را با احترام کنار پل دفن کنند.برادران بایندر نیز از نامهای درخشان این مقاومت بودند، یدالله در بندر انزلی و غلامعلی فرماندهی نیروی دریایی مستقر در آبادان علیرغم دستور عقبنشینی ستاد کل، تا شهادت در برابر متجاوزان جنگیدند.
با سرکوب هستههای مقاومت خودجوش توسط دولت فروغی، نیروهای بریتانیا و شوروی تنها پنج روز پس از اعلام «ترک مقاومت» در قزوین به هم رسیدند و استقرار آنها در هشتم شهریور تکمیل شد. فروغی برای مذاکره با متفقین استدلال میکرد که میتواند با تسلیم کردن دولت و ارتش، پنج هدف را همزمان محقق کند: حفظ سلطنت پهلوی، جلوگیری از قحطی، جلوگیری از کشتار، حفظ امنیت و جلوگیری از فروپاشی اجتماعی. اما واقعیت این بود که جز هدف اول، هیچ کدام از اهداف نه برای متفقین اهمیتی داشت و نه برای حکومت. تصور وجود یک پادشاه، حس ملی را در بخشی از جامعه حفظ کرده بود؛ بیست و پنجم شهریور، متفقین تصمیم گرفتند برای تکمیل فروپاشی اجتماعی، رضاشاه از سلطنت خلع و به خارج از کشور فرستاده شود و برای حفظ ساختار همراه، پسر فاقد اقتدارش مشروط بر عدم دخالت در امور آنها به پادشاهی بنشیند. در جریان مذاکرات، کلیه خطوط مواصلاتی کشور، مسیرهای ورود آذوقه و تأسیسات نفتی به عنوان ستون اقتصاد کشور در اختیار متفقین قرار گرفت، طوری که تا آذر ۱۳۲۱، تورم مواد غذایی نزدیک به هزار درصد رسید و وقتی مردم تهران به خاطر کمبود خواروبار تظاهرات کردند، نیروهای برای انگلیسی جهت حفظ «امنیت» و «شالوده اجتماعی»، وضعیت را جنگی اعلام کرده و همه را به رگبار بستند. با تمرکز تمام امکانات درمانی برای متفقین، ایران یکی از پرتلفاتترین دورانهای بیماری واگیر را نیز تجربه کرد و هزاران نفر در اثر وبا و تیفوس از میان رفتند.
بدین شکل، مذاکرات فروغی کارکرد وارونه خود را به خوبی به انجام رساند. ارتقای وابستگی سلطنت پهلوی به انگلستان و تحقق تمام و کمال چهار هدف دیگر، اما برای سربازان متفقین! نتیجهای که به قیمت قحطی برای میلیونها ایرانی تمام شد!#ناخوانده #باشگاه #باشگاه_روایت #آمریکا #مذاکره #برجام📑ناخواندههای تاریخ انقلاب اسلامی🆔 @naakhaandeh
08:45 - 18 فروردین 1405
28.7k Views