درخش؛ روایت سنگزنی در شبهای محرم
در روستای درخش از توابع شهرستان درمیان، هر سال در شب پنجم محرم آیینی کهن با عنوان سنگزنی برگزار میشود؛ آیینی ۱۰۰ ساله که با ضربههای منظم چوبها، روایت اندوه عاشورا را در دل کوهستان زنده نگه میدارد.
خبرگزاری فارس- خراسان جنوبی؛ در سکوت شبهای محرم در روستای تاریخی درخش از توابع شهرستان درمیان، صدایی منظم در کوچههای خاکی میپیچد؛ صدای برخورد دو قطعه چوب که سالهاست با نام «سنگزنی» شناخته میشود. آیینی که برای مردم این روستا فقط یک شیوه عزاداری نیست، بلکه روایتی زنده از حافظه تاریخی و مذهبی آنان است.این مراسم در شب پنجم محرم برگزار میشود و با وجود گذر زمان، همچنان با همان ساختار سنتی نسل به نسل ادامه یافته است؛ آیینی که به گفته اهالی، «اندوه عاشورا را قابل لمس میکند».
ریشه در روایت بنیاسد؛ اندوهی که آیین شد
در روایتهای شفاهی مردم درخش، خاستگاه این آیین به حضور قوم بنیاسد در صحرای کربلا بازمیگردد؛ زمانی که آنان پس از واقعه عاشورا با پیکرهای شهدا مواجه شدند و در اوج اندوه، نشانههایی از عزاداری را شکل دادند.حسین زینلی، یکی از اهالی درخش در اینباره میگوید: «ما از بچگی شنیدهایم که این صدا، یاد همان روزهایی است که بنیاسد به کربلا رسیدند و از شدت غم، سنگ بر سر و سینه زدند. این آیین برای ما فقط مراسم نیست، یک روایت زنده از همان تاریخ است.»
چوبهایی به جای سنگ؛ ریتمی که تبدیل به هویت شد
در آیین سنگزنی، دو قطعه چوب کوچک استوانهای که معمولاً از چوب عناب یا گردو ساخته میشود، با نخی به هم متصل شده و پشت دست عزاداران قرار میگیرد. با ضربههای هماهنگ، صدایی شبیه برخورد سنگ ایجاد میشود.یکی از سنگزنهای قدیمی درخش میگوید: «این چوبها فقط ابزار نیست، ریتم دل ماست. وقتی نوحه شروع میشود، ضربهها خودشان هماهنگ میشوند. انگار همه با هم یک دل میشویم.»
هشت سنگزن؛ میراثی که در خانوادهها میچرخد
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد این آیین، محدود بودن اجراکنندگان آن به هشت نفر است. این افراد سالهاست این نقش را بهصورت موروثی از پدران خود به ارث بردهاند.یکی از بزرگان محلی در اینباره میگوید: «درخش هشت سنگزن بیشتر ندارد. این یک رسم قدیمی است. هر کسی جای پدرش میآید. اینجا این کار فقط مهارت نیست، امانت است.»در ساختار این آیین، یکی از همین هشت نفر بهعنوان «آخوند» یا نوحهخوان انتخاب میشود تا ریتم و جریان مراسم را هدایت کند.
نوحه، حرکت و کوچههایی که به مجلس عزاداری تبدیل میشوند
همزمان با اجرای سنگزنی، دسته عزاداران در کوچههای روستا حرکت میکند. علمچیها در جلو، سپس سنگزنها و بعد سینهزنان و زنجیرزنان قرار میگیرند.یکی از شرکتکنندگان میگوید: «وقتی دسته حرکت میکند و نوحه با ضرب چوبها یکی میشود، حس میکنیم کل روستا یک هیئت بزرگ است. اینجا هیچکس جدا نیست.»
آیینی که ثبت ملی شد، اما در دل مردم زنده ماند
سنگزنی درخش در سال ۱۳۹۱ با شماره ۶۲۶ در فهرست میراث معنوی کشور ثبت شده است. با این حال، اهالی روستا تأکید دارند که ماندگاری این آیین نه به ثبت رسمی، بلکه به حضور مردم وابسته است.یکی از اهالی میگوید: «اگر مردم نیایند، هیچ ثبتی این آیین را زنده نگه نمیدارد. اینجا هر سال محرم که میرسد، انگار تاریخ دوباره شروع میشود.»
ریتمی که هنوز ادامه دارد
درخش در شبهای محرم، صحنهای از تلاقی تاریخ، ایمان و آیین است. سنگزنی در این روستا تنها یک مراسم نیست؛ زبانی است برای بیان اندوهی که نسلها آن را با خود حمل کردهاند.با پایان مراسم و خاموش شدن صدای چوبها، آنچه در ذهن باقی میماند تنها یک تصویر نیست؛ ریتمی است که انگار هنوز در دل کوچههای درخش ادامه دارد.
12:23 - 2 تیر 1405
2 بازنشر
8642 بازدید
