فرش کردستان؛ میان شکوه جهانی و دغدغههای امروز
صدای دفتین هنوز در خانههای روستایی کردستان میپیچد؛ صدایی که قرنهاست با زندگی مردم این سرزمین عجین شده و از دل تار و پود فرش، روایتگر عشق، هنر، رنج و امید است..
به گزارش خبرگزاری فارس از سنندج، اینجا در کردستان، فرش فقط یک هنر نیست؛ زندگی است. هر گرهاش با اشک و لبخند بافندهای شکل گرفته که شاید سالهاست پشت دار قالی، عمر خود را رج به رج بافته است. هنوز صدای دفتین قطع نشده است، صدایی منظم و ضربآهنگدار که از دل خانههای روستایی برمیخیزد و بر تار و پود فرشهایی مینشیند که قرنهاست هویت این سرزمین را روایت میکنند. اینجا، هر گره فقط یک نقش نیست؛ ردّی از تاریخ است، نشانی از رنج و امید زنانی که بینام اما اثرگذار، اقتصاد خانه و فرهنگ یک دیار را روی دار قالی زنده نگه داشتهاند.فرش کردستان از همان نخستین گرههای ساده دختران روستایی پیش از رفتن به خانه بخت، تا فرشهای فاخر سنندج و بیجار که امروز در موزههای معتبر جهان جای گرفتهاند، مسیری طولانی از پیوند فرهنگ، معیشت و هنر را طی کرده است؛ مسیری که در آن، نقشها فقط تزئین نیستند، بلکه زبان گویای یک تمدناند؛ از ماهی درهم و ترنج تا نقوش اسلیمی که نسل به نسل منتقل شده.کردستان؛ قطب فرش اصیل ایرانمعاون امور بازرگانی و توسعه تجارت اداره کل صنعت، معدن و تجارت کردستان معتقد است ظرفیتهای این استان، جایگاه ویژهای برای آن در صنعت فرش کشور ایجاد کرده است.طه سمیعی میگوید: کردستان با برخورداری از دو برند جهانی فرش دستباف سنندج و بیجار، یکی از قطبهای مهم تولید فرش دستباف کشور محسوب میشود.وی با اشاره به ثبت جهانی فرش تکپود سنه و فرش آهنین بیجار در سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) میافزاید: این آثار به دلیل اصالت، کیفیت و زیبایی در موزههای بزرگ جهان نگهداری میشوند و بخشی از هویت هنری ایران را به نمایش میگذارند.
مزیتی به نام پشم کردی و رنگهای طبیعیسمیعی یکی از مهمترین مزیتهای فرش کردستان را تأمین مواد اولیه در داخل استان میداند.به گفته وی، وجود گسترده گیاهان رنگزا در کردستان، امکان تولید رنگهای طبیعی را فراهم کرده و وابستگی تولیدکنندگان به سایر استانها و کشورهای دیگر را کاهش داده است.وی همچنین از تولید سالانه حدود یکهزار و ۲۰۰ تن پشم گوسفند کردی خبر میدهد و میگوید: پشم کردی از مرغوبترین انواع پشم کشور است و بخش مهمی از نیاز صنعت فرش دستباف استان را تأمین میکند.۵۰ هزار بافنده؛ ارتشی خاموش در دل اقتصاد محلیآمارهای رسمی نشان میدهد فرش دستباف همچنان یکی از مهمترین فرصتهای اشتغال در کردستان به ویژه مناطق روستایی است.معاون صمت کردستان اعلام میکند: حدود ۵۰ هزار بافنده در استان شناسایی شدهاند و سالانه نزدیک به ۱۶۰ هزار متر مربع فرش دستباف در کردستان تولید میشود.وی همچنین از فعالیت ۶۶ واحد دارای پروانه بهرهبرداری، ۱۱۷ واحد تولیدی، ۱۰۴ واحد فروش فرش، ۴۵ واحد عرضه مواد اولیه، ۱۲ واحد رفوگری و پنج واحد طراحی و نقشهکشی خبر میدهد.
گرههایی که زندگی را سرپا نگه داشتپشت این آمارها اما زندگی هزاران زن و مرد قرار دارد که سالهای عمر خود را پای دار قالی سپری کردهاند.آزاده، یکی از فرشبافان باسابقه کردستان، از روزهایی میگوید که پس از جدایی از همسر، مسئولیت تأمین زندگی فرزندانش را برعهده گرفت.او میگوید: فرش نان سفره ما بود. هر سه ماه یک تخته فرش میبافتم و با درآمدش زندگی را میگذراندم. حالا سالها از آن روزها گذشته است؛ چشمانش ضعیف شده و درد کمر همراه همیشگی اوست، اما هنوز هم دل کندن از دار قالی برایش آسان نیست.رنگرزهایی که فراموش شدندکژال، دیگر فرشباف سنندجی، معتقد است هنر فرش تنها به بافنده محدود نمیشود.او میگوید: هیچ فرشی بدون هنر رنگرز جان نمیگیرد.به گفته وی، راسته رنگرزان بازار سنندج روزگاری یکی از پررونقترین بخشهای بازار بود، اما امروز بسیاری از استادکاران این حرفه به دلیل مشکلات اقتصادی فعالیت خود را متوقف کردهاند.کژال از کاهش انگیزه تولیدکنندگان و افت رونق بازار فرش نیز گلایه دارد و میگوید بسیاری از بافندگان به دلیل نبود حمایت کافی، دیگر تمایلی به ادامه این حرفه ندارند.ببیمه؛ مطالبه قدیمی قالیبافاناگرچه فرش کردستان در جهان شناخته شده است، اما بسیاری از فعالان این حوزه همچنان با مشکلات معیشتی دست و پنجه نرم میکنند.خدیجه، بانوی ۳۵ ساله عرصه فرشبافی، یکی از همین افراد است. او میگوید: به دلیل ناتوانی در پرداخت حق بیمه، از پوشش بیمهای محروم ماندم. امروز هم در خانه و هم در کارگاه کار میکنم، اما درآمد فرش پاسخگوی هزینههای زندگی نیست.این در حالی است که به گفته سمیعی، از میان حدود ۵۰ هزار بافنده استان، تنها ۹ هزار و ۷۸۹ نفر تحت پوشش بیمه قالیبافان قرار دارند.
نسل جدید پای دار قالیبا وجود همه مشکلات، هنوز نشانههای امید در روستاهای کردستان دیده میشود.در روستای مارنج، لیلی و ژیلا، دو خواهر دانشجو، در کنار ادامه تحصیل، هنر فرشبافی را نیز دنبال میکنند. آنها این حرفه را از مادر خود آموختهاند و امروز با حمایت طرحهای اشتغالزایی مشغول بافت فرشی هستند که تمام امکانات اولیه آن فراهم شده است.نواهای دفتین و نقشهخوانی این دختران جوان، نشان میدهد هنر فرش هنوز در میان نسل جدید زنده است. فرشی که به حمایت نیاز داردفرش کردستان امروز در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ از یک سو ثبت جهانی، شهرت بینالمللی، مواد اولیه مرغوب و هزاران هنرمند ماهر را در اختیار دارد و از سوی دیگر با مشکلاتی همچون کاهش درآمد بافندگان، محدودیتهای بیمهای، رکود بازار و کمبود حمایتهای هدفمند مواجه است.کارشناسان معتقدند اگر ظرفیت عظیم ۵۰ هزار بافنده استان با سیاستهای حمایتی، توسعه صادرات و تقویت بازارهای جهانی همراه شود، فرش کردستان میتواند بار دیگر به یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد و اشتغال منطقه تبدیل شود.تا آن روز، صدای دفتین همچنان در خانههای کردستان شنیده میشود؛ صدایی که هر ضربه آن یادآور هنری است که قرنها دوام آورده و هنوز بر تار و پود هویت این سرزمین گره خورده است.
11:38 - 17 ژوئن 2026
