شکست دیپلماسی فشار؛ ابتکار عمل تهران از کاخ سفید تا هرمز
دور جدید مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، پس از نزدیک به ۲۱ ساعت چانهزنی فشرده و چندلایه در اسلامآباد، به دلیل زیادهخواهیهای غیرمنطقی طرف آمریکایی، بدون دستیابی به توافق یا حتی چارچوبی مشترک به پایان رسید.
این گفتگوها که از شنبه تا بامداد یکشنبه با میانجیگری فعال پاکستان ادامه یافت، نه تنها شکاف عمیق راهبردی بین دو طرف را بازنمایی کرد، بلکه نشاندهنده تغییر معنادار در موازنه قدرت منطقهای و اراده راسخ تهران در دفاع از دستاوردهای میدان در برابر فشارهای دیپلماتیک است.۱. معماری مذاکرات: از سطح فنی تا اراده سیاسیمذاکرات اسلامآباد در دو سطح کارشناسی و هیأتهای اصلی برگزار شد. ابتدا کمیتههای تخصصی ایرانی با همگرایی کامل، مواضع خود را نهایی کردند. در ادامه، تیمهای کارشناسی دو طرف به تبادل متون و بررسی پیشنهادات پرداختند. با جدیتر شدن فضا، مذاکره به سطح سهجانبه میان ایران، آمریکا و پاکستان بازگشت — نشانهای از تلاش برای گرهگشایی سیاسی در کنار رایزنی فنی. ترکیب هیأتها نیز حاکی از عزم عالیترین سطوح بود: از سوی ایران، محمدباقر قالیباف (رئیس مجلس)، سید عباس عراقچی (وزیر امور خارجه) و علیاکبر احمدیان (دبیر شورای عالی امنیت ملی) و از سوی آمریکا، جیدی ونس (معاون رئیسجمهور)، استیو ویتکاف و جرد کوشنر (مشاوران ارشد). حضور شخصیتهایی در این سطح، اهمیت ژئوپلیتیک مذاکرات را تأیید میکند، اما در نهایت، اختلافات ماهوی مانع از بهثمر نشستن آن شد.۲. نقطه گسل مذاکرات: تنگه هرمز و مطالبات میدانیمهمترین مانع بر سر راه تفاهم، زیادهخواهی آمریکا در محورهایی کلیدی مانند تنگه هرمز و تحویل مواد غنیشده خلاصه میشود. به گزارش سیانان به نقل از یک منبع امنیتی ایرانی، تا زمانی که چارچوب مشترکی حاصل نشود، وضعیت راهبردی تنگه هرمز بدون تغییر خواهد ماند.
در همین راستا، منابع نزدیک به هیأت کشورمان تأکید کردند: «طرف آمریکایی خواستار بازگشایی تنگه هرمز و تحویل مواد غنیشده است؛ چیزی که در میدان نبرد کسب نشده و افتضاح طبس-۲ را برای آمریکا رقم زده، در میز دیپلماسی نیز قابل مطالبه نیست.» تیم مذاکرهکننده ایرانی مصرانه بر حفظ دستاوردهای میدانی تأکید دارد و این رویکرد، نماد پیوند دیپلماسی با بازدارندگی ملی است.۳. توازن قوا به سود تهران؛ واشنگتن در موقعیت واکنشیرسانههای اروپایی از جمله گاردین با نگاهی واقعبینانه، مذاکرات اسلامآباد را نشانهای از تغییر توازن قوا به ضرر واشنگتن ارزیابی کردهاند. این رسانه مینویسد: «جیدی ونس در شرایطی پا به مذاکرات گذاشته که طرف ایرانی پس از تابآوری در برابر حملات گسترده آمریکا و رژیم صهیونیستی و همچنین تحولات تنگه هرمز، خود را در موقعیت برتر میبیند.» به همین دلیل، ابتکار عمل در اختیار واشنگتن نیست و مأموریت ونس برای دستیابی به توافقی پایدار، میان ارائه امتیاز به ایران یا پذیرش ریسک شکست — که در داخل آمریکا نیز با مخالفتهایی روبهروست — سرگردان مانده است.۴. موضع اصولی تهران: جدیت مشروط به رفتار طرف مقابلمسعود پزشکیان، رئیسجمهوری اسلامی ایران، در گفتوگویی تلفنی با امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، خط قرمزهای تهران را با زبانی دیپلماتیک اما قاطع بازگو کرد: «جمهوری اسلامی ایران هیچگاه به دنبال تنش و جنگ نبوده و همواره بر حل و فصل مسائل از طریق گفتگو بر مبنای حقوق بینالملل تأکید کرده است. در عین حال، ما در دفاع از حقوق مشروع خود و تمامیت ارضی کشورمان تردید نداریم.»وی با یادآوری «عهدشکنی آمریکا در مذاکرات، تحمیل دو جنگ و ارتکاب جنایات متعدد علیه ملت ایران» تأکید کرد:
«ما با اهتمام و جدیت وارد مذاکرات اسلامآباد شدهایم، لیکن موفقیت آن بستگی به رویکرد طرف مقابل دارد.»۵. نقش پاکستان و چشمانداز فروبسته مذاکراتپاکستان با میانجیگری فعال و پیشنهاد تمدید مذاکرات، تلاش کرد روند دیپلماسی را حفظ کند. با این حال، اصرار آمریکا بر مطالباتی که حتی در میدان نظامی به آن نرسیده، و نیز نقض مکرر آتشبس از سوی متحد منطقهای آمریکا (رژیم صهیونیستی) از جمله استفاده از بمبهای فسفری در جنوب لبنان در شب پایانی مذاکرات، فضای اعتماد را به طور کامل تخریب کرد. یک منبع نزدیک به تیم ایرانی با اشاره به تلاش ونس برای جلوهدادن ایران به عنوان عامل طولانیشدن مذاکرات، خاطرنشان ساخت: «آنچه تاکنون این روند را مختل کرده، صرفاً زیادهخواهی طرف آمریکایی است.»پیام روشن مذاکراتمذاکرات اسلامآباد اگرچه به توافق منجر نشد، اما پیامی روشن برای واشنگتن داشت: دوران فشار حداکثری و مطالبات فراتر از توان میدان به پایان رسیده است.جمهوری اسلامی ایران با حفظ انسجام داخلی، بهرهگیری از دیپلماسی فعال و تکیه بر دستاوردهای راهبردی خود، نشان داد که هرگونه توافق آینده تنها بر پایه احترام متقابل، رفع زیادهخواهیها و پرهیز از آزمون اشتباهات تاریخی ممکن خواهد بود.تا آن زمان، ابتکار عمل نه در کاخ سفید، بلکه در میدان و دیپلماسی مبتنی بر عزت ایران باقی خواهد ماند.#مذاکرات#ایران#آمریکا #پاکستان#محمدمهدی_مومنی_ها 08:28 - 23 فروردین 1405