دین، اخلاق و سیاست جدایی‌ناپذیرند
استاد تمام دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم گفت: قرآن و سیره پیامبر ص نشان می‌دهد دین، معنویت و اخلاق باید در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی حضور داشته باشند.
به گزارش روابط عمومی مرکز فرهنگی دانشگاهی امام خمینی ره وانقلاب اسلامی، علی شیرخانی، استاد تمام و عضو هیئت علمی دانشگاه قم، در سخنانی با تشریح نسبت دین، معنویت، اخلاق و سیاست، بر جدایی‌ناپذیری این عرصه‌ها در اندیشه اسلامی تأکید کرد و گفت: برای بررسی این موضوع باید به آموزه‌های خود دین مراجعه کنیم و ببینیم آیا مضامین قرآن و سیره پیامبر اکرم(ص) جدایی دین از عرصه‌های اجتماعی و سیاسی را تأیید می‌کند یا خیر.
وی در ابتدا با اشاره به تفاوت نگاه اسلام و مسیحیت به فهم متون دینی اظهار کرد: در مسیحیت، در دوره‌هایی این باور وجود داشت که مردم حق تفسیر و برداشت مستقیم از متون مقدس، از جمله اناجیل چهارگانه، را ندارند و برای فهم آیات و متون دینی باید به روحانیون مراجعه کنند تا آنان بگویند معنای آیه یا متن چیست. به گفته وی، در چنین شرایطی، دین عملاً از ارتباط مستقیم و معنوی با انسان فاصله می‌گیرد و ممکن است دین به مجموعه‌ای از مناسک، باورها و نهادهای واسطه‌ای تبدیل شود.
شیرخانی افزود: در مقابل، اسلام از ابتدا انسانِ مکلف را مورد توجه قرار داده است. قرآن از انسان می‌خواهد که بخواند، بیندیشد، تدبر کند و درباره آیات الهی تفکر داشته باشد. البته این به معنای بی‌نیازی از عالمان دینی نیست؛ انسان می‌تواند برداشت خود را با یک عالم متخصص در میان بگذارد و درباره درستی یا نادرستی آن پرسش کند، اما اصلِ دعوت به مطالعه، تفکر و تدبر در قرآن وجود دارد.
وی خاطرنشان کرد: قرآن، به‌عنوان معجزه پیامبر اکرم(ص) و کتابی که در نگاه مسلمانان خاتم ادیان و شریعت‌هاست، باید معیار ما برای شناخت ماهیت دین باشد. بنابراین باید از خود قرآن پرسید که آیا اسلام دینی است که صرفاً از انسان می‌خواهد در گوشه‌ای بنشیند، دعا و عبادت کند و کاری به مسائل دیگر نداشته باشد، یا اینکه دین را در عرصه‌های مختلف زندگی انسان جاری می‌داند.
این استاد دانشگاه توضیح داد: حتی با یک مطالعه مختصر و مراجعه به ترجمه قرآن نیز نمی‌توان گفت که قرآن از انسان خواسته است صرفاً برای خودش عابد و زاهد باشد و نسبت به جامعه و مسائل اجتماعی بی‌تفاوت بماند. قرآن دین را در ارتباط با زندگی انسان مطرح می‌کند و از این جهت، دین صرفاً یک امر فردی و محدود به مسجد، محدود به عبادتگاه یا مکان‌های مقدس نیست؛ بلکه دین باید در عرصه زندگی انسان حضور داشته باشد.
وی افزود: امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب نیز بر همین نکته تأکید کرده‌اند که دین نباید در محدوده مسجد، محراب و اماکن مقدس محصور شود. دین با زندگی انسان ارتباط دارد و باید انسان را در مسیر زندگی فردی و اجتماعی خود هدایت کند. از این منظر، نمی‌توان دین را از سایر عرصه‌های زندگی جدا کرد.
شیرخانی با اشاره به مفهوم فقه در اندیشه اسلامی گفت: در مباحث مربوط به رساله‌های عملیه نیز فقه صرفاً به معنای مجموعه‌ای از عبادات فردی نیست؛ بلکه فقه ناظر به ابعاد مختلف زندگی انسان است. در کنار معارف دینی، فقه به‌عنوان قانون و چارچوب عملی زندگی مطرح می‌شود و می‌توان از آن در قالب «قانون معاش و معاد» سخن گفت؛ یعنی دین هم درباره چگونگی زندگی انسان در دنیا سخن دارد و هم درباره سعادت و سرنوشت اخروی او.
وی تشریح کرد: اگر توحید را اصل و اساس دین بدانیم، این توحید باید در عمل انسان نیز ظهور پیدا کند. برای نمونه، یک کاسب می‌تواند در آغاز روز با نام خدا کار خود را شروع کند و خداوند را روزی‌رسان بداند. یک استاد نیز می‌تواند هنگام ورود به کلاس با نام خداوند آغاز کند و از خدا بخواهد که در انجام وظیفه خود موفق باشد. اینها نمونه‌هایی از حضور دین در زندگی روزمره انسان است.
وی خاطرنشان کرد: در روایات نیز بر این نکته تأکید شده است که امور مهم با نام خدا آغاز شود. بنابراین دین یک امر انتزاعی و جدا از زندگی نیست، بلکه باید در رفتار و مناسبات روزمره انسان حضور داشته باشد.
این استاد دانشگاه در ادامه به بحث اخلاق، عرفان و معنویت پرداخت و گفت: یکی از مسائلی که گاهی مطرح می‌شود این است که اخلاق و عرفان اموری ارزشی و معنوی هستند و بنابراین ممکن است با سیاست سازگار نباشند. بر اساس این نگاه، انسان می‌تواند برای عبادت، تهجد و راز و نیاز به گوشه‌ای برود و زندگی معنوی خود را داشته باشد، اما هنگامی که وارد عرصه سیاست می‌شود، دیگر نمی‌تواند همان معیارهای اخلاقی و معنوی را حفظ کند.
وی برای توضیح این دیدگاه به نمونه‌ای از یک مقام سیاسی آمریکایی اشاره کرد و افزود: از یکی از مقامات ارشد سیاسی آمریکا که سابقه وزارت خارجه و مسئولیت‌های امنیتی داشت، درباره دینداری او سؤال شده بود. وی پاسخ داده بود که حتی هنگام سفر نیز برای شرکت در مراسم مذهبی یک کلیسا را پیدا می‌کند و به عبادت می‌پردازد، اما پس از آن، در مقام وزیر خارجه، منافع ملی آمریکا را دنبال می‌کند.
22:51 - 23 شهریور 1405
2 واکنش
8410 بازدید