آینده قدرت در اختیار طراحان الگوریتمها و معماری ادراک است
مؤلف کتاب «قدرت نرم الگوریتمی؛ هوش مصنوعی و آینده سیاست در جمهوری اسلامی ایران» با تأکید بر اینکه عصر هوش مصنوعی، معادلات قدرت را دگرگون کرده است، گفت: آینده قدرت بیش از آنکه در اختیار صاحبان رسانه یا قدرت سخت باشد، در اختیار طراحان الگوریتمها، دادهها و معماری ادراک خواهد بود.
به گزارش روابط عمومی انتشارات خبرگزاری فارس، محمد سجاد شیرودی، دکترای علوم سیاسی و مؤلف کتاب تازهمنتشرشده «قدرت نرم الگوریتمی؛ هوش مصنوعی و آینده سیاست در جمهوری اسلامی ایران»، با تأکید بر اینکه مفهوم «قدرت نرم الگوریتمی» پاسخی به تحولات بنیادین عصر هوش مصنوعی است، گفت: امروز تأثیرگذاری فرهنگی و سیاسی دیگر تنها از مسیر رسانهها، فیلم، دانشگاه یا دیپلماسی عمومی صورت نمیگیرد، بلکه بخش مهمی از شکلگیری ادراک، سلیقه، هویت و حتی رفتار سیاسی مردم از طریق الگوریتمها و پلتفرمهای دیجیتال انجام میشود.
وی افزود: الگوریتمهای شبکههای اجتماعی، موتورهای جستوجو و سامانههای هوش مصنوعی عملاً تعیین میکنند چه چیزی دیده شود، چه موضوعی در حاشیه قرار گیرد و چه روایتی در ذهن کاربران تثبیت شود؛ از همین رو، قدرت نرم از یک فرآیند صرفاً فرهنگی و رسانهای به نوعی مهندسی ادراک و مدیریت توجه توسط الگوریتمها تبدیل شده است.
شیرودی با اشاره به اهمیت این موضوع برای ایران تصریح کرد: بخش عمده زیرساختهای الگوریتمی و پلتفرمهای جهانی خارج از کشور طراحی و کنترل میشوند و همین مسئله این امکان را فراهم میکند که بازیگران خارجی بهصورت غیرمستقیم بر افکار عمومی، روایتهای سیاسی و حتی احساسات اجتماعی در داخل کشور اثر بگذارند.
وی ادامه داد: به همین دلیل در کتاب از مفاهیمی مانند «استقلال شناختی» و «استعمار شناختی» سخن گفته شده است؛ وضعیتی که در آن جامعه، بدون آنکه متوجه باشد، در چارچوب ادراکی طراحیشده توسط دیگران میاندیشد.
این پژوهشگر علوم سیاسی با بیان اینکه رقابت کشورها در عصر هوش مصنوعی دیگر صرفاً بر سر اقتصاد یا فناوری نیست، اظهار کرد: رقابت اصلی بر سر کنترل داده، الگوریتمها و معماریهای دیجیتال است؛ زیرا این مؤلفهها به ابزارهای اصلی شکلدهی به افکار عمومی، هویت فرهنگی و مشروعیت سیاسی تبدیل شدهاند. از این منظر، اگر ایران صرفاً مصرفکننده فناوری باشد، در بلندمدت ممکن است در حوزه روایت، هویت و ادراک عمومی نیز دچار وابستگی شود.
مؤلف کتاب «قدرت نرم الگوریتمی» درباره مهمترین چالش ایران در مواجهه با حکمرانی الگوریتمی نیز گفت: مسئله اصلی نه صرفاً فناوری و نه صرفاً حکمرانی اداری، بلکه پیش از هر چیز یک مسئله معرفتی و فکری است که آثار خود را در حوزه فناوری و سیاستگذاری نیز نشان میدهد.
وی با اشاره به دو الگوی غالب حکمرانی الگوریتمی در جهان افزود: الگوی غربی بر پایه لیبرالیسم دیجیتال و سرمایهداری دادهمحور و با محوریت شرکتهای بزرگ فناوری شکل گرفته است، در حالی که الگوی چینی بر حاکمیت متمرکز داده، کنترل دولتی پلتفرمها و پیوند فناوری با اقتدار سیاسی تأکید دارد.
شیرودی خاطرنشان کرد: تقلیل مسئله به شکاف فناوری، تحلیلی سطحی است. هرچند عقبماندگی در زیرساختهای محاسباتی، مدلهای بنیادین، پردازندههای گرافیکی (GPU) و داده یک چالش واقعی محسوب میشود، اما این تنها لایه بیرونی مسئله است.
وی تأکید کرد: هر دو الگوی موجود بر مبنای جهانبینی خاصی درباره انسان، جامعه و قدرت طراحی شدهاند و الگوریتمها خنثی نیستند، بلکه حامل پیشفرضهای معرفتی، ارزشی و انسانشناختی هستند. بنابراین اگر ایران بدون تأمل معرفتی صرفاً یکی از این دو مدل را تقلید کند، در سطح نرم و شناختی در چارچوب همان منطق فکری حل خواهد شد.
به گفته شیرودی، مهمترین چالش از نگاه این کتاب، تعریف نسبت فناوری با مبانی فکری و هویتی جمهوری اسلامی ایران است. وی تصریح کرد: اگر این نسبت بهدرستی تبیین نشود، سیاستگذاریها دچار نوسان میشود، حکمرانی دیجیتال ماهیتی واکنشی و مقطعی پیدا میکند و توسعه فناوری یا به رهاسازی کامل یا به کنترل صرف، بدون طراحی فعال، منجر خواهد شد.
این مؤلف، «استقلال شناختی» را مسئله محوری عصر هوش مصنوعی دانست و افزود: فناوری و حکمرانی ابزار هستند، اما اگر مبنای معرفتی روشن نباشد، این ابزارها یا وابسته خواهند بود یا در تعارض با هویت نظام عمل خواهند کرد.
شیرودی در تشریح پیام اصلی کتاب خود برای سیاستگذاران و نسل جوان اظهار کرد: در عصر هوش مصنوعی، قدرت دیگر فقط در اختیار رسانه، اقتصاد یا قدرت سخت نیست، بلکه در اختیار کسانی است که الگوریتمها، دادهها و معماری ادراک را طراحی میکنند. اگر ایران نتواند این حوزه را بر اساس هویت و ارزشهای خود فهم و حکمرانی کند، آینده قدرت فرهنگی، سیاسی و حتی هویتی آن را دیگران رقم خواهند زد.
وی ادامه داد: آینده قدرت متعلق به کسانی است که ذهنها را با الگوریتمها شکل میدهند، نه صرفاً کسانی که محتوا تولید میکنند؛ اگر ما این فضا را طراحی نکنیم، دیگران آن را برای ما طراحی خواهند کرد.
مؤلف کتاب «قدرت نرم الگوریتمی؛ هوش مصنوعی و آینده سیاست در جمهوری اسلامی ایران» در پایان با توصیه به مطالعه این اثر گفت: این کتاب صرفاً درباره هوش مصنوعی از منظر فنی نیست، بلکه به این پرسش بنیادین میپردازد که در جهان جدید چه کسی ذهنها، روایتها و آینده سیاست را شکل میدهد.
وی افزود: کتاب نشان میدهد بخش بزرگی از قدرت امروز در الگوریتمها، دادهها و معماری پلتفرمهایی نهفته است که مردم هر روز با آنها زندگی میکنند. همچنین توضیح میدهد چرا رقابت جهانی امروز تنها رقابت بر سر فناوری نیست، بلکه رقابتی بر سر ادراک، هویت و آینده جوامع است و چرا برای کشوری مانند ایران، مسئلهای عمیقتر به نام «استقلال شناختی» اهمیت راهبردی پیدا کرده است.
شیرودی خاطرنشان کرد: این اثر با تلفیق نگاه نظری و راهبردی، ضمن تبیین نقش الگوریتمها بهعنوان ابزار جدید قدرت، این پرسش را مطرح میکند که آیا میتوان الگویی بومی برای حکمرانی در عصر هوش مصنوعی طراحی کرد. به گفته وی، مطالعه این کتاب به مخاطبان کمک میکند تا با نگاهی متفاوت به جهان دیجیتال بنگرند و دریابند که در پسِ شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای دیجیتال، چه معادلات جدیدی از قدرت در حال شکلگیری است.
این کتاب از طریق «مرکز جامع کتب رسانه» قابل تهیه میباشد. علاقهمندان میتوانند با ارسال پیامک عنوان کتاب به شماره ۵۰۰۰۱۶۷۶ یا تماس با شمارههای ۶۶۹۷۳۹۹۶ و ۶۶۹۷۳۹۷۴ سفارش خود را ثبت کنند. همچنین امکان خرید از طریق وبسایت یا فروشگاه حضوری انتشارات خبرگزاری فارس در خیابان انقلاب، روبهروی دانشگاه تهران فراهم است.
02:01 - 2 تیر 1405