معمار مدرنسازی ایران و مبارزه با فساد در دوران قاجار
نگاهی به اقدامات امیرکبیر؛امیرکبیر (میرزا تقیخان فراهانی)، صدراعظم تاثیرگذار ایران در دوران قاجار، در فاصلهی سالهای ۱۲۶۴ تا ۱۲۶۸ هجریشمسی اقدامات بنیادینی را اجرا کرد که بسیاری از آنها سنگ بنای مدرنسازی ایران را تشکیل دادند. دورهی صدراعظمی او، اگرچه کوتاه بود، اما به دلیل عمق و گستردگی اصلاحات، نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران به شمار میرود. در ادامه با بخشی از این اقدامات آشنا میشویم.
به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر باشگاه خبرنگاران توانا، امیرکبیر با ورود به منصب صدراعظمی، با دستگاه اداری فاسد و ناکارآمدی مواجه شد که درآمدهای دولتی را به تاراج میبرد. او با قاطعیت به مبارزه با فساد پرداخت و سیستم مالیاتی را منظم کرد. از جمله اقدامات در این زمینه میتوام به حذف مالیاتهای غیرضروری و جلوگیری از سوءاستفادههای محلی، تمرکز درآمدهای دولتی و جلوگیری از اختلاس در رشوهخواری، برقراری نظم در پرداخت حقوق کارکنان دولت برای جلوگیری از فساد میتوان اشاره کرد. این اقدامات نه تنها درآمدهای دولت را افزایش داد، بلکه اعتماد مردم به دستگاه حکومتی را تا حدودی احیا کرد.
تأسیس دارالفنون یکی از مهمترین و ماندگارترین اقدامات امیرکبیر تأسیس دارالفنون در سال ۱۲۶۸ هجری شمسی بود. ایم مؤسسه اولین دانشگاه مدرن ایران به شمار میرفت و با هدف تربیت متخصصان در علوم نظامی، شیمی و زبانهای خارجی آموزش میداد. امیرکبیر برای تأمین کادرآموزشی تربیت نسل جدیدی از متخصصان ایرانی نقش داشت، بلکه به عنوان نمادی از تلاش برای مدرنسازی ایران شناخته شد.
تقویت و مدرنسازی ارتش امیرکبیر به اهمیت ارتش قدرتمند و مدرن پی برده بود. او با هدف افزایش توان دفاعی کشور، اقداماتی چون: استخدام مربیان نظامی خارجی، به ویژه از اتریش و روسیه، برای آموزش سربازان ایرانی، تأمین تجهیزات نظامی مدرن و بروزرسانی تسلیحات ارتش، بهبود شرایط زندگی سربازان و برقراری نظم و انضباط در نیروهای نظامی انجام داد.این اقدامات ارتش ایران را از نظر کیفی ارتقا داد و آن را برای مقابله با تهدیدات خارجی آمادهتر ساخت.
تأسیس روزنامه وقایع اتفاقیه برای آگاهسازی مردم و انتشار اخبار و اطلاعات، امیرکبیر روزنامه وقایع اتفاقیه را در سال ۱۲۶۶ هجری و شمسی تأسیس کرد. این روزنامه اولین روزنامه رسمی ایران بود و به صورت هفتگی منتشر میشد. وقایع اتفاقیه نه تنها اخبار داخلی و خارجی را پوشش میداد، بلکه به عنوان ابزاری برای ترویج اصطلاحات و فرهنگسازی استفاده میشد. این روزنامه نقش مهمی در اطلاع رسانی و ارتباط دولت با مردم ایفا کرد.
اصطلاحات در نظام آموزش و پرورش امیرکبیر به اهمیت آموزش و پرورش در پیشرفت کشور واقف بود. او اقداماتی مانند: زمینه تأسیس مدارس جدید با برنامههای آموزشی مدرن، ترویج آموزش علوم و فنون جدید در این اقدامات زمینه را برای توسعه سیستم آموزشی مدرن در ایران فراهم کرد.
حمایت از صنایع داخلیامیرکبیر به توسعه صنایع داخلی توجه ویژهای داشت. او با هدف کاهش وابستگی به واردات، اقداماتی همچون حمایت از تولیدکنندگان ایرانی و ارائه تسهیلات برای توسعه صنایع داخلی، بهبود راهها و زیرساختهای ارتباطی برای تسهیل تجارت و حملونقل، تشویق به استفاده از محصولات داخلی و محدود کردن واردات کالاهای لوکس را انجام داد.این سیاستها نه تنها به رشد صنایع داخلی کمک کرد. بلکه به بهبود وضعیت اقتصادی کشور نیز منجر شد.
مبارزه با فساد و استبدادامیرکبیر با فساد و استبداد در دربار و دولت به شدت مبارزه کرد. او بسیاری از کارگزاران فاسد را اخراج و افراد شایسته را جایگزین آنها نمود.همچنین، تلاش کرد تا عدالت اجتماعی را برقرار سازد و حقوق مردم دفاع کند. این اقدامات اگر چه مخالفان قدرتمندی برای او در دربار ایجاد کرد.
سیاست خارجی مستقل امیرکبیر در سیاست خارجی نیز تلاش کرد تا استقلال ایران را حفظ کند. او با محدود کردن نفوذ قدرتهای خارجی، به ویژه انگلیس و روسیه، سعی کرد تا منافع ملی ایران را در الویت قرار دهد. از جمله از این اقدامات میتوان به مخالفت با اعطای امتیاز به بیگانگان و جلوگیری از دخالت آنها در امور داخلی ایران، تقویت روابط با کشورهای مستقل برای کاهش وابستگی به قدرتهای بزرگ اشاره کرد.
اقدامات امیرکبیر، اگرچه با مقاومت شدید مخالفان در دربار مواجه شد و سرانجام به قتل او در سال ۱۲۶۸ انجامید، اما تاثیر عمیقی بر جامعه ایران گذاشت. او با اجرای اصلاحات اداری، مالی، آموزشی، نظامی و صنعتی، پایهگذار مدرنسازی ایران شد و راه را برای تغییرات اساسی در قرن بعد هموار ساخت. امیرکبیر نه تنها به عنوان یک سیاستمدار،بلکه به عنوان یک میهن پرست در تاریخ ایران جاودانه شد.
22:01 - 20 دی 1404