روحشان شاد باد ان شاءالله
کدام بانوی ایرانی نامش روی ضریح حضرت مسلم حک شده است؟
بر اساس اسناد تاریخی، بانوی نیکوکاری به نام «ام آغاخان» در سال ۱۰۵۵ هجری قمری ضریحی برای مرقد حضرت مسلم بن عقیل(ع) ساخت و وقف کرد. نام این بانوی ایرانی هنوز بر یکی از کنارههای آن ضریح کهن، گواهی بر ارادت دیرینه ایرانیان به سفیر کربلاست.
گروه حج و زیارت خبرگزاری فارس؛ ایام مسلمیه از راه رسیده است. مسجد کوفه این روزها سیاهپوش شده و پرچمهای مشکی بر فراز گنبد و شبستانهای حرم خبر از آغاز مراسم سوگواری برای امام حسین علیهالسلام میدهند. اما در میان این حال و هوای غمانگیز، روایت کمتر شنیده شدهای وجود دارد. نقش پررنگ و ماندگار ایرانیان در آبادانی و بازسازی حرم حضرت مسلم بن عقیل(ع) همان سفیر جوان امام حسین(ع) که در روز عرفه سال ۶۰ هجری در کوفه تنها ماند و به شهادت رسید.سال ۱۳۹۲ بود که ضریح جدید حضرت مسلم بن عقیل(ع) در مسجد کوفه نصب شد. این ضریح یک پروژه ساده نبود. داستانش از تهران شروع شد که خیران حرمساز تصمیم گرفتند با نذر و کمکهای خود، یک ضریح کاملاً ایرانی برای سفیر کربلا بسازند. مدیریت اجرایی این کار بر عهده مجتبی مروی مشهدی بود و طراحی آن را مرحوم پرویز اسکندرپور انجام داد. اما اصل این پروژه، ۵۰ هنرمند بودند که از شهرهای تهران، شیراز، قم و اصفهان گرد هم آمدند. قلمزنان، میناکاران، منبتکاران سه سال کار کردند تا نهایتاً ضریحی با ۱۳ پنجره، یک در، پنج هزار ماسوره، دو هزار و ۵۰۰ گوی و ۵۰۰ نیمگوی فلزی خلق شد.
وزن این ضریح به ۱۴ تن میرسید. از ۱۵۰۰ کیلوگرم مس در ساخت آن استفاده شد و بخشهایی از آن با طلا و نقره آبکاری شد. طول آن پنج متر و ۱۰ سانتیمتر و عرضش چهار متر بود. ارتفاع ضریح هم به چهار متر و ۳۵ سانتیمتر میرسید. روی آن سوره انسان، آیه الکرسی، نام ۱۴ معصوم و اشعار عربی در مدح حضرت مسلم(ع) حک شده بود. نکته جالب اینکه در تمام قطعات قلمزنی، از ریختهگری استفاده نشده بود و همه چیز دستساز بود.حتی منبع نور داخل ضریح هم غیرمحسوس طراحی شده بود تا در اعیاد و مناسبتهای مختلف قابل تغییر باشد. جالبتر آنکه ضریح قبلی حضرت مسلم(ع) در واقع همان ضریح قدیمی حضرت ابوالفضل العباس(ع) بود که بیش از نیم قرن پیش ساخته شده بود. حالا یک ضریح تازه نفس، با ۹۹ نقش طاووسی و هشت گلدانی در تاج بر مزار سفیر امام حسین(ع) خودنمایی میکرد.
داستان به ضریح ختم نشد. اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۰ مصادف با شبهای قدر، در ورودی حرم حضرت مسلم(ع) هم تعویض شد. نام این در را گذاشتند «باب علی». پشت این نام یک گروه ۵۰ نفره از هنرمندان اصفهانی قرار داشتند که دو سال از عمر خود را صرف ساخت این اثر کرده بودند. جنس در از چوب ساج انتخاب شد تا در برابر نم و موریانه مقاوم است. روی آن، ترکیبی از قلمزنی برجسته، زرگری، میناکاری، گرهچینی و معرق به کار رفته بود. بر لنگههای در، بخشی از آیات سوره واقعه و در چارچوب آن، آیاتی از سوره انسان حک شده بود. در وسط هم نام «مسلم بن عقیل» میدرخشید. از آنجا که این در به نام «باب علی(ع)» نامگذاری شده بود، هنرمندان تلاش کردند نام حضرت زهرا(س) را هم در کنار نام امیرالمؤمنین(ع) قرار دهند.یک سال قبل از آن، در سال ۱۳۹۵ استان فارس دست به کار شده بود. خیران شیرازی با کمک نذورات مردمی، صندوقچهای خاتمکاری با ابعاد سه متر طول، دو متر عرض و یک متر و ۷۰ سانتیمتر ارتفاع برای روی قبر مطهر حضرت مسلم(ع) ساختند. این اثر را استادان درودگر و خاتمکار شیرازی از چوب ساج ساختند و به کوفه فرستادند. این صندوقچه یکی از بزرگترین سازههای خاتم است که تاکنون برای عتبات ساخته شده است. پیش از این، صندوقچه قدیمیتر را استاد «محمد صنیعخاتم» در سال ۱۳۳۳ ساخته بود اما حالا نسل جدید هنرمندان شیرازی نشان دادند که این هنر همچنان زنده است.
اقدامات ایرانیان در کوفه فقط به سالهای اخیر محدود نمیشود. اسناد تاریخی نشان میدهد که این همت، قدمتی چندصدساله دارد. برای نمونه، در سفرنامه «ثیبور» آمده که بالای مرقد مسلم بن عقیل(ع) و هانی بن عروه کتیبهای وجود داشته که نشان میداده «محمد بن محمود رازی» و «ابوالمحاسن بن احمد شیرازی» در سال ۶۸۱ هجری این بنا را ساختهاند. همچنین در کتاب «المراقد» اشاره شده که در سال ۱۰۵۵ هجری، بانویی به نام «ام آغاخان» ضریحی برای قبر حضرت مسلم(ع) ساخته و وقف کرده است. بعدها در سال ۱۲۳۲ هجری، «نواب حافظ محمد عبدالحی خان» حرم را از نو بنا کرد و در سال ۱۳۸۴ و ۱۳۸۷ نیز بازسازیهای دیگری انجام شد که از جمله آنها طلاکاری گنبد توسط «حاج محمد حسین رفیع بهبهانی» به دستور مرحوم حکیم بود.
مسجد کوفه امروز نماد خلافت آرمانی امام علی(ع)، محل ضربت خوردن و شهادت ایشان و یادآور قیام عاشورا و قیامهای پس از آن مانند نهضت توابین است. اما برای ایرانیان، این مسجد جای دیگری هم دارد که نامشان با هر ضرب قلم و هر قطعه خاتم و هر درب نفیس بر دیوارهایش نقش بسته است. از محمد بن محمود رازی در قرن هفتم گرفته تا هنرمندان اصفهانی و شیرازی و تهرانی در سالهای اخیر همه خواستند تا بگویند «ای سفیر کربلا، ما تنهایت نگذاشتیم.»علاقهمندان به مشارکت در این باقیات الصالحات میتوانند از طریق درگاه پرداخت آنلاین ستاد توسعه و بازسازی عتبات به نشانی atabat.org و انتخاب پروژه مورد نظر در این مسیر گام بردارند.
10:44 - 4 خرداد 1405