آشنایی با ابزارهای کشاورزی سنتی در شهر تاریخی نراق/پاشنه خَر و کاربرد آن
کهن شهر نراق به علت قرارگرفتن در مسیر شهرهای بزرگی چون کاشان، اصفهان، اراک و همدان در قدیم مورد توجه تجارو بازرگانان منطقه بود و این شهر تاریخی نیز همچون سایر شهرهای کشور در حوزه کشاورزی فعالیتهای چشمگیری داشته است.
به گزارش خبرگزاری فارس از اراک، انجام امور کشاورزی به ابزار و امکانات خاصی نیاز دارد که در هر منطقه با توجه به شرایط خاص آب و هوایی و همچنین زمین و سنگلاخهای آن این ابزارها تفاوت دارد. در منطقه نراق یکی از ابزارهایی که در گذشته برای کار کشاورزی مورد استفاده قرار میگیرد، پاشنه خَر بود، پاشنه خر (بیل کَرت کِش، مَرزبَند یا مَرزکِش) در قدیم یکی از وسایل کشاورزی سنتی در شهر تاریخی نراق بود و به گویش نراقی به پاشنه خَر معروف بود. این بیل بر خلاف بیلهای کشاورزی معمولی که یک نفر با آن کار میکرد، استفاده از آن مستلزم دو یا سه نفر کارگر بود و شامل یک صفحه فلزی مستطیل شکل با کمی اِنحنا بود که دارای یک دسته چوبی به نام دسته بیل بود و در طرفین آن یک حلقه (قلاب) فلزی بود که به هر حلقه یک زنجیر متوسط حدود 1.5 متری بسته میشد و دو سر دیگر این زنجیرها در یک نقطه وسط یک تکه چوب محکم به اندازه حدود دو مُشت بسته که دارای یک حلقه فلزی بود بسته میشدند. نحوه کار آن بدین صورت بود که یک نفر با دو دست دسته بیل را گرفته و آن را هدایت میکرد و نفر دیگر با زنجیر بیل را میکشید و با خاکهای جلو بیل پشته (مرز) کوتاهی به وجود میآمد. این کار از یک طرف آغاز و پس از رسیدن به انتهای کار عین همین کار از طرف دیگر شروع میشد تا به آخر میرسید و بدین صورت پُشته بزرگتر شده و تکمیل میگردید.
برخی از این زمینها ساختار کَردو (کَرت) داشت، کَرت یعنی یک قطعه زمین کشاورزی را به چند قطعه مستطیل شکل تقسیم کردن وحدّ فاصل دو کَرت را مَرز ( نوار) گویند وجود مَرز باعث میشد تا کشاورز بتواند به راحتی کَردوها را آب بدهد. در زمانهای قدیم کشاورزان در موقع گاویاری (شخم زدن زمین با گاو آهن سنتی) به نام خیش که به دو گاو نر (وَرزاو) بسته میشد زمینهای مزروعی را شخم زده و کشت مىکردند و یا به گویش محلی ( تخم میکاشتند). البته این روش آبیاری را آبیاری غرقابی میگفتند بدین صورت که کشاورز یک کَرت را با جوب آب میداد و پس از پُر شدن کَرت، بال (مسیر) آب را به کَرت بعدی میگرداند و آبیاری به همین نحو تا آخر ادامه پیدا مىکرد. نحوهٔ مرزبندی نیز به این صورت بود که بعد از شخم زدن زمین، آن زمینهایی که ساختار مرزی داشت یعنی به صورت کَرت بود، یک کارگر با بیل معمولی بعد از شخم زدن زمین، مرزهای کَرت را از بالا و پایین مرز ترمیم میکرد و به گویش نراقی مرزها را میبست. ولی در زمینهای فاقد کَرت به نیروی بیشتری نیاز بود و مرزبندی به صورت کار گروهی و توسط پاشنه خَر آنجام میگرفت که به نحوه کار با آن اشاره گردید. از کاربرد دیگر پاشنه خَر ساختن مایه (کُنَه) برای کِشت صیفیجات مانند خربزه، هندوانه و ... بود. بدین صورت که زمین را به نحوی که گفته شد شخم میزدند و سپس به جای مرز مایه که شبیه نهر آب بود با پشتههای بلند درست میکردند.
این مایهها به داخل یکدیگر راه داشت و با بندهایی که با بوتهٔ جاز(نوعی بوته در نراق) درست میشد همزمان با هم آبگیری میشدند و پس از 48 ساعت زمین به دَم میآمد و به اصطلاح آمادهٔ کشت میشد سپس کشاورزان خاک خشک لبه مایهها را کنار زده و در ابتدای خاک مرطوب روی لبه مایه به فاصله 20 سانتیمتر بذر ترهبار میکاشتند، به این نحوهٔ کاشت به گویش نراقی (تخمه انداختن) یا جالیزکاری میگفتند. در این مایهها چون رطوبت پُشتهها زیاد بود محصول دیرتر به آب نیاز پیدا میکرد مانند باغهای انگور که مایه(جوب) آب پای درختان عمیق هستند و نیاز کمتری به آب دارند، پس از برداشت محصول ترهبار، مجدداً زمین را شخم زده و با پاشنه خَر (کَرت کِش) آن را برای کشت بعدی به کَرت تبدیل میکردند. امروزه این کار با ادوات مکانیزه انجام میشود بدین صورت که دیسکهایی به عقب یا جلو تراکتور بسته میشود و کار مرزبندی را انجام مىدهد. جهت قرار گرفتن گودی صفحه دیسکها به نحوی است که خاک از دو طرف به سمت داخل ریخته میشود و پشتهٔ بلند (مرز) به وجود میآید و زمین به چند قطعه تقسیم میشود. انتهای پیام/.
10:25 - 15 مهر 1397
1 بازنشر
67 بازدید
1 پاسخ