گذری بر زندگی قوام‌الدوله نجیب‌زاده فاتح جنگ مرو
میرزا محمد مستوفی آشتیانی ملقب به قوام الدوله فرزند میرزا محمدتقی قوام الدوله آشتیانی در حدود سال ۱۲۲۲ هجری قمری در تهران متولد شد.
به گزارش خبرگزاری فارس از اراک، میرزا محمد مستوفی آشتیانی پس از گذراندن سنین کودکی تحصیلات مقدماتی را در منزل تحت نظر معلمین خصوصی که معمولاً اعیان و اشراف آن زمان بود سپری کرد. سپس به مکتب سلطانی که مخصوص فرزندان فرزند زادگان فتحعلی شاه بود، وارد شد و چند سالی نیز در علم بدیع ترسل، حسن خط، حساب، هندسه و... تلاش کرد و ادبیات فارسی عربی را به‌طور کامل آموخت به‌طوری‌که در اوان جوانی به علوم مختلف واقف بود. در ۱۸ سالگی از طرف پدرش به نیابت مستوفی گری آذربایجان منصوب شد و در مدت کوتاهی به رموز کار محاسبات وارد شد و غالباً مستوفیان کارکرده مشکلات خود را با او در میان میگذاشتند. پس‌ازآنکه پدرش به وزارت عباس میرزا نائب السلطنه انتخاب شد، میرزا محمد مستوفی مستقلاً کار استیفای آذربایجان را انجام می‌داد و از مستوفیان درجه اول ایران بود. در سال 1265 هجری قمری حمزه میرزا حشمت‌الدوله از طرف ناصرالدین‌شاه به حکومت آذربایجان تعیین شد. میرزا محمد مستوفی آشتیانی با لقب قوام‌الدوله به وزارت و پیشکاری و سررشته‌داری آذربایجان منصوب شد. در سال 1272 هجری قمری به علت آشفتگی اوضاع خراسان مراد میرزا حسام‌السلطنه یکی از فرزندان عباس میرزا به سرداری خراسان و انتظام مهام افغانستان مأمور شد و میرزا محمد قوام الدوله به وزارت وی انتخاب شد.
در همان سال عده‌ای از مردم هرات سر به طغیان برداشتند، حسام‌السلطنه با لشکری مجهز به هرات رفت و به تأدیب یاغیان پرداخت چون بیم حمله مجدد وجود داشت میرزا محمد قوام با چهار عراده توپ و افواج به هرات رفت و اوضاع آنجا را آرام کرد، حسام‌السلطنه در هرات خطبه به نام ناصرالدین‌شاه خواند ضرب سکه کرد به‌واسطه همین موفقیت در تهران جشنی بزرگ منعقد شد، شاه برای حسام‌السلطنه کمربند و قمه مرصع، قبای زربفت و چهار هزار تومان پول فرستاد و به قوام الدوله نیز نشان و هدایایی داده شد. مجموعاً 1350 نشان در اختیار حسام‌السلطنه قرار گرفت تا بین افراد تقسیم کند. پس از فتح هرات حسام‌السلطنه در آنجا باقی ماند و قوام‌السلطنه با نیمی از لشکر به مشهد بازگشت. بعد از مدتی محمد شیخ سردار ترکمان با جمعیتی عظیم در منطقه خراسان به تاخت‌وتاز پرداخت. قوام‌الدوله با چندین عراده توپ و چند فوج سرباز بر او تاخت و پس از چند روز زدوخورد محمد شیخ شکست خورد و قوام الدوله با غنائم زیادی به مشهد بازگشت. حسام‌السلطنه نیز در همان موقع نماینده‌ای در هرات از جانب خود تعیین کرد و به مشهد بازگشت. در همان موقع اختلافاتی بین حسام‌السلطنه و قوام الدوله پیش آمد؛ موضوع به دارالخلافه گزارش شد و شاه جانب قوام الدوله را گرفت و شاهزاده از حکومت خراسان معزول شده و به تهران فراخوانده شد. قوام الدوله تا سال 1277 هجری قمری وزارت و پیشکاری خراسان را عهده‌دار بود تا اینکه واقعه مرو پیش آمد و آن جنگ برای ایرانیان بسیار گران تمام شد.
عبدالله مستوفی در «شرح زندگانی من» نوشته است: سال 1277 ترکمن‌های آخال و تکه، مرو را برای خود مرکز قرار داده و هرچند یک‌بار به حدود خراسان حمله می‌کردند حمزه میرزای حشمت‌الدوله عموی شاه به‌جای حسام‌السلطنه حکمران خراسان شده بود و از سال قبل قشون، تدارک مهمات و پول برای او فرستادند به‌خصوص که شخص باکفایت بصیر به اوضاع مانند میرزا محمد قوام الدوله آشتیانی که از پنج شش سال پیش در خراسان وزیر بود و از راه و رخنه کار بااطلاع است در کنار او بود. افواج و توپ و تیپی که سال گذشته به آنجا رفته بود در سرخس مقابله‌ای با ترکمن‌ها کرده و آنها را از آن حدود راندند و در مقابل این فتح برای روسا و سرکردگانشان امتیاز و خلعت و برای افراد انعام فرستاده شد. قوام الدوله به جبه ترمه پولک‌دوز و حشمت‌الدوله به قمه مرصع مفتخر آمدند. سپاه مرکب از شصت هزار سوار، پیاده و توپچی به سمت مرو حرکت کرد. حمزه میرزا همراه اردو نرفت و برای فرستادن خواروبار و مهمات در عقب اردو ماند. قوام الدوله در مقابل با عده‌ای ترکمن روبرو شد و جنگی کرد و ترکمن‌ها بدون دادن تلفات زیاد عقب نشستند. سپاه ایران در صحرای خشک و سوزان راه گم کردند و گرفتار بی‌آبی شدند، خستگی، تشنگی، اغفال سپاه ایران و جنگ‌وگریز ترکمن‌ها منجر به شکست سپاه ایران شد. ازجمله مردان سلحشور و دلاوری که درنبرد مرو جان باخت، محمدحسن خان مشهور به قره سرتیپ فرمانده دو فوج بی‌باک و شجاع فراهان بود؛ سربازان تحت امرش رشادت‌ها و دلاوری‌ها کردند.
ناصرالدین‌شاه پس از شکست قوای ایران در برابر تراکمه دستور احضار والی و فرمانده کل قوا محمد قوام الدوله وزیر و سررشته‌دار کل خراسان را صادر کرد و آنها با خفت و خواری به‌اتفاق عده‌ای از فرماندهان وارد تهران شدند و با وضع زننده و موهن در شهر گردانده به‌طوری‌که به امر شاه رحیم کن کن فراش‌باشی دربار کلاه نمدی بر سر قوام گذاشت و با یک هیأت منکری ا را به شهر درآورد تاریخ سیاه به نقل از شجره خبیثه در مورد مجازات قوام الدوله چنین نوشته است: به‌محض اینکه شاه چشمش به قوام الدوله افتاد میرغضب خواست، زنجیر از پای قوام بازکرده او را به زمین کشید. میرزا یوسف مستوفی‌الممالک که حاضر بود روی پای شاه افتاد و استدعای عفو کرد و دویست هزار تومان شکم قوام الدوله را خرید. یک‌صد و چهل هزار تومان را قوام الدوله یکجا پرداخت، شصت هزار تومان بقیه را مستوفی‌الممالک و سایر آشتیانی‌ها سرشکن کرده و کسری مبلغ را پرداخته و بعد از مدتی قوام الدوله مرخص شد. انتهای پیام/87024.
04:32 - 2 اسفند 1396
1 بازنشر
62 بازدید
1 پاسخ