تحلیل دکتر محمود رشنواز در رابطه با تروریستی شناخته شدن سپاه پاسداران ایران از سوی اتحادیه اروپا
قرار دادن سپاه در لیست گروه های تروریستی شاید زمانی که برجهای دوقلوی امریکا فروریخت، نظم جهانی و معادلاتی که بر پایه¬ی آن امید می رفت جهانی عاری از جنگ و خشونت و سلطه طلبی نیز وجود داشته باشد نیز به همراه این ساختمان¬ها محو شد و جهان وارد عرصه ی جدیدی از تحولات سیاسی و ژئوپولیتیکی شد. آمریکا و غرب به دنبال ایجاد صلح و برقراری امنیت و مبارزه با تروریسم، از کشتار هزاران انسان و آوارگی آنان در خاورمیانه اجتناب نکردند. کشورهایی که به ویرانه تبدیل شد و تمدن¬هائی که در حال حاضر در ناامنی و آشوب به سر می¬برند. افغانستان، عراق، سوریه، لبنان، یمن، لیبی و برخی دیگر از کشورهایی که دچار آسیب¬هایی از این ساختار جدید شدند. به نظر می رسد آنچه در خاورمیانه، مانعی بزرگ در رسیدن به تمامی اهداف بلوک غرب قرار داشته باشد، محورهائی از مقاومت باشد که به رهبری ایران شکل گرفته است. تحریم های اقتصادی، ترور، جنگ مستقیم وانواع مداخلات در امور داخلی ایران، نتوانسته است این کشور را مرعوب ساختار جدید نماید. این قدرت برگرفته از ایمان و وحدت ملت ایران است که در کنار نیروهای نظامی و رهبری خود، هنوز پابرجاست. دشمن با شناخت این مولفه¬های قدرت، در چند سال گذشته به اشکال مختلف سعی در نابودی یا تضعیف آن¬ها داشته است. در جدیدترین اقدام خود، اتحادیه¬ی اروپا در اجلاس وزرای خارجه¬ی خود، در اقدامی مداخله جویانه و البته به زعم خود مبتنی بر کارکرد و تخصص این نشست، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را در جایگاه گروه¬های تروریستی همچون داعش قرار داده است
کاجا کالاس، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا در پایان نشست وزرای خارجه این اتحادیه در مورخ 29 ژانویه 2026 اعلام کرد اتحادیه اروپا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را در فهرست گروههای تروریستی قرار داد. این دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا اعلام کرد پس از سرکوب معترضان ، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را به عنوان یک سازمان تروریستی معرفی کرده است. کالاس پس از جلسه وزرای امور خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل در یادداشتی مداخله¬جویانه و خلاف عرف و حقوق بین¬الملل اعلام کرد: «این امر آنها را در کنار القاعده و داعش قرار میدهد. اگر شما به عنوان یک تروریست عمل کنید، باید با شما نیز به عنوان یک تروریست رفتار شود.» کالاس افزود که این اقدام که به حمایت یکپارچه ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا نیاز داشت، در پاسخ به گزارشهای اتفاقات اخیر ایران در دی ماه 1404 صورت گرفت که در دهها شهر ایران به خیابانها آمدند. در ارتباط با این اقدام، ابهامات و سوالاتی مطرح می شود که در این مقاله به آن¬ها پاسخ می دهیم و از منظر حقوقی و دیپلماتیک موضوع را بررسی خواهیم کرد: 1.آیا این اقدام اتحادیه اروپا با مقررات بین المللی اعم از معاهدات، کنوانسیون ها و عرف بین¬المللی مطابقت دارد؟ برای پاسخ به این سوال لازم است، به معرفی جایگاه این نهاد در نظام جمهوری اسلامی ایران از منظر حقوقی و حاکمیتی اشاره کنیم. حاکمیت¬ها و دولت¬کشورها در نظام حقوق بین¬الملل دارای استقلال بوده و برای پیشبرد اهداف اقتصادی، امنیتی و اجتماعی خود نیاز به ابزارهای مشروع و قانونی دارند. بند 7 از ماده و ماده ۲ بند ۴ منشور سازمان ملل تاکید میکند احترام به حاکمیت، تمامیت ارضی و استقلال سیاسی سایر کشورها مهم است.
این مقررات گویای این واقعیت در عرصه¬ی حقوق بین¬الملل هستند که مسائل داخلی کشورها، موضوعی در صلاحیت و حیطه ی اختیارات حاکمیت همان کشورها می باشند. نیروی نظامی و برخورداری از توانایی در این حوزه به عنوان ضرورتی اجتناب ناپذیر مورد پذیرش حقوق بین¬الملل قرار گرفته است. خلع سلاح حاکمیت¬ها و مداخله درامور امنیتی و نظامی دیگر کشورها، عمدتا در تاریخ معاصر به جهت دشمنی و اندیشه¬های استکباری و توسعه¬طلبانه واقع شده و دستاویزی برای جنگ¬ها بوده است. جمهورى اسلامى ایران جهت پیشبرد اهداف خود به تاسیس نهادهای نظامی از قبیل ستاد فرماندهى کل قوا، ارتش جمهورى اسلامى، سپاه پاسداران انقلاب اسلامى، نیروى انتظامى و وزارت دفاع و پشتیبانى نیروهاى مسلح نموده است، امری که کاملا ضروری است. بر اساس اصل يكصد و پنجاهم قانون اساسي «سپاه پاسداران انقلاب اسلامي كه در نخستين روزهاي پيروزي اين انقلاب تشكيل شده براي ادامه نقش خود در نگهباني از انقلاب و دستاوردهاي آن پا برجا مي ماند. حدود وظايف و قلمرو مسئوليت اين سپاه در رابطه با وظايف و قلمرو مسئوليت نيروهاي مسلح ديگر با تاكيد بر همكاري و هماهنگي برادرانه ميان آن¬ها بوسيله قانون تعيين مي شود.» قانون اساسی که مدون مجلس خبرگان بوده و بر اساس آرای عمومی به تصویب رسیده است، مبنای مشروعیت بخشی به نهادهای حاکمیتی محسوب می شود و هرگونه نادیده گرفتن این اصول از جانب کشورهای خارجی به معنی نادیده گرفتن اراده¬ی ملت و نقض اصل استقلال حاکمیت ها و مداخله در سرنوشت آن¬ها محسوب می¬شود. به موجب ماده اول اساسنامه سپاه پاسداران (مصوب 15/6/1361)
«سپاه پاسداران انقلاب اسلامي نهادي است تحت فرماندهي عالي مقام رهبري كه هدف آن نگهباني از انقلاب اسلامي ايران و دستاوردهاي آن و كوشش مستمر در راه تحقق آرمان هاي الهي و گسترش حاكميت قانون خدا طبق قوانين جمهوري اسلامي ايران و تقويت كامل بنيه دفاعي جمهوري اسلامي از طريق همكاري با ساير نيروهاي مسلح و آموزش و سازماندهي نيروهاي مردمي مي باشد.» به عقیده¬ی نویسنده در حقوق و روابط بین¬الملل حقی شناخته شده و غیرقابل انکار وجود دارد به نام «حق دولتها برای استفاده از نیروی مسلح». هنگامی که منشور سازمان ملل متحد تصویب شد، عموماً جنگ غیرقانونی تلقی میشد. دولتها تعهد به حل و فصل همه اختلافات از طریق مسالمتآمیز و خودداری از استفاده یا تهدید به استفاده از زور را در روابط بینالمللی خود پذیرفتند. تنها دو استثنا به صراحت مجاز بود: زور مورد استفاده در دفاع از خود در هنگام وقوع حمله مسلحانه، و اقدام مسلحانه مجاز توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد به عنوان یک اقدام اجرایی. این مفاد توسط اکثر ناظران به عنوان قلب منشور و مهمترین اصول حقوق بینالملل معاصر تلقی میشد. آنها بارها و بارها در اعلامیههای متفقالقول سازمان ملل متحد، در معاهدات و در بیانیههای رهبران سیاسی مجدداً تأیید شدهاند. حال چگونه می شود کشوری را از داشتن نیروی نظامی مشروع و تجهیزات نظامی محروم کرد و با نادیده گرفتن اراده¬ی ملت، به اظهارات و اقداماتی مداخله جویانه و غیرمعقول پرداخت. امری که به وضوح با حق تعیین سرنوشت ملتها که امروزه بهمنزلۀ یک قاعدۀ آمرۀ بینالمللی و به تعبیری تعهدی عامالشمول شناسایی شده است که کشورها نسبت به این تعهد، در قبال جامعۀ بینالمللی متعهد و مسئولاند
بند 2 ماده 1، ماده 5، ماده 55 و 56 از منشور ملل متحد به این موضوع اشاره صریح و ضمنی دارد و حق تعیین سرنوشت و احترام به آن را به عنوان تعهدی الزام آور مشخص کرده است که باید از سوی کشورها نسبت به سایر حاکمیت¬ها و ملت¬ها مورد مراعات قرار گیرد. به نظر می رسد که دیپلمات¬های اروپائی باید مطالعه¬ی بیشتری در خصوص تاریخ و اوضاع اجتماعی ایران در 40 سال گذشته داشته باشند و با دقت بیشتری فعالیت¬های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را دنبال کنند. این نهاد انقلابی صرفا یک نیروی نظامی نیست. کارکردهای این نهاد فراتر از یک نیروی مسلح بوده و عامل بسیاری از اقدامات سازندگی، فرهنگی و امنیتی بعد از سال 1357 بوده است. اطلاق عنوان تروریست به این نهاد به صرف وقوع حوادث دی ماه 1404 بدون اینکه امری اثبات شده و اسنادی متقن در این خصوص وجود داشته باشد، فاقد مجاهت قانونی است، وزرای خارجه اتحادیه¬ی اروپا، از این صلاحیت برخوردار نیستند که با طرح این موضوع، بدون در نظر گرفتن جوانب حقوقی قضیه، اقدام به بررسی یکجانبه کرده و در نهایت حکمی قطعی برای خود صادر نمایند و از تبعات آن نیز سخن گویند. کاملا واضح است که این بیانیه، از پیش طراحی شده بوده و صرفا برای اعلام و اجرا، منتظر اخبار و فضاسازی رسانه¬ای بوده است که بتواند زمینه را محیای پذیرش آن نماید.
این رویکرد، نشان از دیدگاهی است که کشورهای اروپائی در خصوص ایران دارند. دیدگاهی که معتقد است هر گونه ابزار دفاعی باید از ایران سلب شود و هرآنچه عامل پیشرفت است اعم از انرژی هسته ای و نیروهای نظامی و ... باید از او سلب گردد. اروپا در حالی در اندیشه¬ی خلع سلاح ایران است که هر روزه قدرتمندترین کشورهای نظامی جهان ناوهای هواپیمابر ، جنگنده¬های قدرتمند، پهبادهای پیشرفته و ... را به نمایش می¬گذارند. لازم به ذکر است که همزمان با توسعه استراتژی دیپلماسی بینالمللی، کشورها روشهای موازی را نیز توسعه میدهند که در نهایت میتواند ظرفیت آنها را در مذاکرات بینالمللی با سایر کشورها، بسته به قدرت جنگیشان، تکمیل، پشتیبانی یا بهبود بخشد. به نظر می رسد که قدرتهای بزرگ در کنار افزایش توان نظامی خود به دنبال ایجاد موازنه ی منفی بوده و در پی کاهش توان نظامی سایر کشورها هستند. تضعیف سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به معنای تضعیف نیروهای مسلح و حذف مولفه¬ی قدرت جمهوری اسلامی ایران است. موضعی که می تواند ایران را در مذاکرات آتی در موضوع ضعف قرار دهد و یا در جنگ های آینده، مقاومت کمتری را شاهد باشد. اگر بخواهیم از اهداف پشت پرده¬ی این اقدام سخن بگوئیم، لازم است به پیامدهای حقوقی و سیاسی این بیانیه اشاره کنیم. این پیامدهای است که انگیزه¬ی اتحادیه اروپا برای صدور این حکم قرار گرفته است. الجزیره به نقل از برایان فیلیپس، استاد دانشکده دولتی دانشگاه اسکس عنوان می دارد که قرار دادن سپاه پاسداران توسط اتحادیه اروپا در لیست گروه های تروریستی، واجد «پیامدهای مادی» خواهد بود
وی میگوید تصمیم اتحادیه اروپا برای قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست «سازمانهای تروریستی» علاوه بر وزن نمادین آن، ضربه مالی شدیدی به این سازمان وارد میکند فیلیپس به الجزیره گفت: «این یک افزایش قابل توجه در فشار اروپا علیه ایران است. او گفت: «فراتر از جنبه نمادین، پیامدهای مادی نیز وجود دارد، زیرا بانکهای اروپا اکنون ملزم به مسدود کردن هرگونه پول مرتبط با سپاه پاسداران، اعضای آن یا سازمانهای وابسته به آن هستند. مگر اینکه آن پول پیش از این خارج شده باشد، و سپاه پاسداران قادر به دسترسی به آن یا جابجایی پول در اروپا نخواهد بود.» فیلیپس خاطرنشان کرد که «غیرمعمول» است که اتحادیه اروپا برچسب «سازمان تروریستی» را به یک نهاد دولتی به جای یک بازیگر غیردولتی اعمال کند، اما گفت که در مورد کشوری مانند ایران که در حال حاضر تحت تحریمهای سنگین است، گام بعدی طبیعی افزایش فشار است. دولت¬ها در عرصه¬ی بین¬المللی و بر مبنای حقوق مدون حوزه¬ی حاکمیت¬ها، دارای برخی از صلاحیت¬ها و اختیارات مشروعی هستند که لازمه¬ی استمرار حیات و تامین منافع ملت¬ها محسوب می¬شود. صلاحیت دولت¬ها در حقوق بین¬الملل مربوط به اختیاراتی است که حقوق بین¬الملل برای آن¬ها به رسمیت شناخته است. در واقع نمی¬توان از دولت¬ها درخواست کرد، حاکمیت به رسمیت شناخته شده¬ی خود را اعمال نکنند.این امکان وجود ندارد که کشوری را در جهت دفاع از خود و داشتن نیروی نظامی دفاعی و امنیتی، بدون توجه به صلاحیت¬های کلی اعطا شده به آن محروم نمود و به این سبب ابزارهای در اختیار دولت را تضعیف نمود.
از این اصل می توان نتیجه گرفت که حقوق بین الملل اصل را بر این قرار داده است که دولت به منظور اجرای مفهوم حاکمیت اختیارات گسترده ای در زمینه تقنین، اجرا و قضاوت، نظارت و امور دفاعی داشته باشند که از جمله این موارد قانون گذاری در مورد شکل گیری نهادهای نظامی و انتظامی و تعیین دستور کار هر یک می باشد که در جمهوری اسلامی ایران بر این اساس و نیز بر طبق قانون اساسی در بخش نظامی دو سازمان نظامی ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با شرح وظایف مشخص تشکیل شده اند و از این جهت حقوق بین الملل بنا بر اصل مذکور دولت جمهوری اسلامی ایران را در این مورد کاملا آزاد گذاشته است و استثنائاتی هم که بر گستره قلمرو حاکمیت ملی در حقوق بین الملل مطرح می شود هیچ یک تشکیل و دستور کار این نیروها را شامل نمی شود. به جهت رسمیت داشتن اصل حاکمیت سرزمینی باید گفت تشکیل نیروهای نظامی و انتظامی و تعریف شرح وظایف هر کدام از آنها از جمله این امور حاکمیتی به رسمیت شناخته شده می باشد لذا تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در کنار ارتش به عنوان یکی از دو بازوی نظامی کشور کاملا با حقوق بین الملل سازگار می باشد. به استناد اصول منشور ملل متحد، عرف بین¬المللی و قواعد پذیرفته¬شده¬ی حقوق بین¬الملل و نیز مبتنی بر برخی از تکالیف ذاتی حکومت¬ها از جمله حفظ نظم و امنیت اعم از امنیت شهروندان، حکومت، امنیت سرزمین و... دولت¬ها را ملزم به ایجاد و ساماندهی نیروهای نظامی و انتظامی می نماید. این مسئله کاملا موضوعی است داخلی، موضوعی که صرفا به ساختارهای درونی حاکمیت مرتبط می شود. مداخله در این امور پذیرفته شده نیست و هدفی جز نقض حق تعیین سرنوشت و مخالف با نظم بین¬المللی ایجاد شده است.
نتیجتا باید گفت مقررات بین¬المللی مجوزی برای اظهارنظرهای این چنینی برای هیچ کشور یا حتی نهاد بین¬المللی و منطقه¬ای قائل نشده است. تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و هرگونه سازماندهی و تعیین فعالیت¬های آن با اختیار حاصل از مشروعیت حاکمیت جمهوری اسلامی ایران ایجاد شده است. موضوعی که به نظر می رسد در اقدام اخیر اتحادیه ی اروپا صرفا سبقه ی سیاسی دارد و از وجاهت قانونی برخوردار نیست. جمهوری اسلامی ایران نه تنها بر اساس مبانی و حقوق داخلی خود ملزم به حمایت از نیروهای نظامی و امنیتی خویش است بلکه این اختیار ناشی از حقوق بین¬املل بشر و بشردوستانه نیز برای ایران قابل شناسائی است. حمایت از سربازان خودی دولت¬ها مشمول عمومات این حقوق است.2- آیا اقدامات برون مرزی سپاه پاسداران مغایر با قوانین جهانی است؟حضور نیروهای خارجی در قلمرو یک کشور دیگر، طیف وسیعی از سوالات حقوقی را مطرح میکند. در صدر این سوالات، سوالات مربوط به وضعیت حقوقی قرار دارد: نیروهای خارجی در یک کشور دیگر از چه امتیازات و مصونیتهای قضایی برخوردارند و مبنای مشروعیت آن¬ها چیست؟ حقوق بینالملل پاسخ جامع و صریحی به این سوال ارائه نمیدهد. هیچ چارچوب حقوقی فراگیری در حقوق بینالملل برای تنظیم جامع جایگاه حقوقی نیروهای مسلح خارجی ایجاد نشده است. با این حال، رویه بینالمللی اذعان دارد که ترکیب، مسئولیتها و ماهیت منحصر به فرد نیروهای مسلح، ملاحظات حقوقی و عملی ویژهای را ایجاد میکند. ادامه مطلب ..https://rashnavaz.com/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d8%ac%d9%86%d8%a7%d8%a8-%d8%af%da%a9%d8%aa%d8%b1-%d9%85%d8%ad%d9%85%d9%88%d8%af-%d8%b1%d8%b4%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%b2-%d8%af%d8%b1-%d8%b1%d8%a7%d8%a8%d8%b7%d9%87-%d8%a8/
11:53 - 27 بهمن 1404
258 من المشاهدات