سلطنتطلبان نمیخواهند این تصویر از پهلوی را ببینید
این روزها، هوش مصنوعی تازهترین ابزار سلطنتطلبها برای بازسازی یک تصویر رویایی از اقتصاد دوره پهلوی است؛ روایتی که در آن ادعا میشود همه چیز در زمان شاه ارزان بود و مردم از قدرت خرید بالا برخوردار بودهاند. اما اسناد تاریخی و حتی گزارشهای تلویزیونی همان دوران، از گرانی و فشار معیشتی بر مردم حکایت دارند.
گروه فارس پلاس: جریان رسانهای سلطنتطلب در سالهای گذشته، همواره با انتشار داستانهای ساختگی در شبکههای اجتماعی، کوشیده است تا روایتی جعلی از دوران پیش از انقلاب را به ذهنها تزریق کند.این روایتسازی، گاه در قالب یک مستند یا گفتوگوهای تلویزیونی در شبکههای فارسیزبان خارج کشور شکل گرفته و گاه در قالب عکسنوشتهها یا ویدئوهای کوتاه در بستر فضای مجازی؛ اما در یکی دو سال اخیر، این جریان رسانهای همقدم با پیشرفتهایی که در عرصه رسانه صورت گرفته، برای ترویج روایت جعلیاش از دوره پهلوی، به ابزارهای جدیدتر دخیل بسته و با ساخت ویدئوهایی کوتاه آن هم به کمک هوش مصنوعی، تلاش میکند تا تاریخ را وارونهسازی کند. ازجمله موضوعاتی که در زمینه تاریخ پهلوی همواره مورد توجه افکار عمومی بوده است، مسأله اقتصاد و معیشت در آن دوران است. پهلویچیها در این سالها با نادیدهگرفتن اسناد و منابع معتبر، ادعا کردهاند که «در زمان شاه، وضع اقتصادی مردم بسیار مطلوب بود و خبری از گرانی و تورم نبوده است».در همین راستا اخیراً ویدئویی ساختهشده توسط هوش مصنوعی، از سوی صفحات سلطنتطلب در اینستاگرام منتشر شده که بسیار پُربازدید و پُربازخورد هم بوده است.
در این ویدئوی ساختگی، میبنیم که قیمت اقلام خوراکی و نیازهای اولیه مردم ـ ازجمله گوشت، مرغ و میوه ـ بسیار پایین و ارزان نشان داده میشود و در بخشی از این ویدئو، ادعا میشود که اگر یک کارمند میخواست همه آن اقلام را خریداری کند، بخش ناچیزی از درآمد خود را باید برای آن هزینه میکرد.به عبارتی، این ویدئو هوش مصنوعی، سعی دارد روی موضوع «قدرت خرید» مردم و تناسب میان درآمد و هزینه شهروندان تکیه کند؛ بهگونهای که قیمت کالاهای اساسی برای ایرانیان تا حد زیادی ارزان تمام میشد و مردم به راحتی میتوانستند «گوشت، مرغ، میوه و حبوبات» خریداری کنند.اما اگر صرفاً چند دقیقه برای تماشای ویدئوهای واقعی از دوران شاه وقت بگذاریم و مصاحبههای تلویزیونی دوره پهلوی را با این ویدئوی هوش مصنوعی مقایسه کنیم، میبینم که چه فاصله چشمگیری میان واقعیت و محتواهای جعلی وجود دارد؛ بهطوریکه گزارشهای تلویزیونی دهه پنجاه، از اعتراض شدید مردم به افزایش قیمت مواد غذایی حکایت دارند.
در این گزارشهای تلویزیونی مردم با نارضایتی، از گرانی گوشت و میوه سخن میگویند؛ حتی صحبتهای «فردین» بازیگر سینما در دوره پهلوی نیز جالب توجه است که از گرانی حرف میزند.در ویدئوی هوش مصنوعی که سلطنتطلبها آن را منتشر کردهاند، ادعا میشود که قیمت یک کیلو «نخود» فقط ۲ ریال بوده؛ اما فریدن در صحبتهای خود عنوان میکند که در یک کیلو نخود، هر دانهاش ۳ ریال تمام میشود!
در این زمینه میتوان به گزارههای مختلفی رجوع کرد؛ بهطور مثال در یکی از این موارد، امیرعباس هویدا برای پاسخگویی درباره گرانی و افزایش قیمتها به مجلس رفته بود.
هویدا در بخشی از سخنان خود در مجلس شورای ملی، به گرانی حبوبات نیز پرداخته است. وی در اینباره گفته بود: «قیمت بعضی از کالاهای کشاورزی و دامی با ترقی نسبتاً شدید همراه بود؛ مثلاً قیمت انواع حبوب در سال جاری روی هم، ۴۶/۹ درصد و لبنیات ۱۳/۶ درصد نسبت به سال گذشته افزایش نشان میدهد». (روزنامه اطلاعات، ۳۰ بهمن ۱۳۵۰، صفحه ۴.)در دیگر اسناد و منابع تاریخی درباره این موضوع به کنکاش و بررسی بپردازیم، به موارد بسیاری مبنیبر گرانی کالاهای اساسی و مواد غذایی برمیخوریم.
در این زمینه «اسدالله علم» وزیر دربار پهلوی، در بخشی از خاطرات خود مینویسد: «عرض کردم گوشت و خواربار خیلی گران شده. قیمت گوشت ران از دوازده تومان کیلویی به شانزده تومان معامله میشود؛ آن هم ظرف دو روز! گوشت مخلوط از ده تومان به چهارده تومان؛ آن هم به وسیله گوشت فروشیهای وزارت کشاورزی. شاهنشاه خیلی عصبانی شدند. فرمودند: وقتی گوشت نیست، چه باید کرد؟ عرض کردم چرا نباید باشد؟». (یادداشتهای اسدالله علم، جلد ۳، صفحه ۱۵۹، پنجشنبه ۵ مهر ۱۳۵۲.)
اما نکته اساسی که در عموم محتواهای منتشرشده توسط سلطنتطلبها در زمینه وضعیت اقتصادی مردم در دوره پهلوی، مشخصاً به مسأله «قدرت خرید مردم» در آن زمان اشاره دارد.موضوع فقط این نیست که در دوره پهلوی خبری از ارزانی نبوده و درواقع گرانی و تورم همواره وجود داشته است؛ بلکه مسأله این است که یک شهروند عادی، چه اندازه از درآمد خود را برای خرید مواد غذایی صرف میکرده است؟در اینباره «جان فوران» استاد جامعهشناسی در دانشگاه سانتا باربارا کالیفرنیا، در کتاب «مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال ۱۵۰۰ میلادی تا انقلاب» مینویسد: «در سال ۱۳۵۱، ۴۳٫۶ درصد از درآمد میانگین یک فرد شهرنشین ـ که ۱۲۲ دلار در ماه بود ـ صرف مواد غذایی میشد». (مقاومت شکننده، مقاومت شکننده، صص ۳۳۱ ـ ۳۳۲.)
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید. 15:01 - 31 مرداد 1405