تقابل میان تاریخ و فضای مجازی؛ قصههای نادر جهانبانی
در شبکههای اجتماعی مطالبی در مورد تیمسار نادر جهانبانی منتشر میشود و از وِی بهعنوان شخصیتی افسانهای یاد میشود؛ اما آیا ادعاهای مطرحشده درباره جهانبانی، صحت دارند؟
گروه فارس پلاس: نادر جهانبانی، سپهبدِ نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی بود که پس از انقلاب اعدام شد؛ به جرأت میتوان گفت که تا قبل از پدید آمدنِ فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، بسیاری از افراد جامعه کوچکترین شناختی از جهانبانی نداشتند و یا حتی کمتر کسی نام او را شنیده بود. اما پس از دسترسیِ افراد عادی جامعه و گسترش آن، نام افرادی مانند «نادر جهانبانی» به میان آمد و در بین برخی اقشار به زبانها افتاد.
این مسأله از این جهت اهمیت دارد که مطالب مطرحشده پیرامون جهانبانی، هیچگاه به استناد منابع تاریخی و به عبارتی دیگر، روایتهایی جعلی در ارتباط با اقدامات جهانبانی، همچون «عبور از زیر پل اهواز و کتک زدن سرهنگ آمریکایی» تایید نشده و صحت ندارد و صرفاً برای تطهیر دوران پهلوی به کار گرفته میشوند.در ادامه میتوانیم به بررسی برخی از این ادعاها بپردازیم.
عبور جهانبانی از زیر پل اهواز با جنگنده
یکی از اقداماتی که سلطنتطلبها در فضای مجازی به نادر جهانبانی نسبت داده و آن را بهطور گسترده منتشر میکنند، گذشتنِ وی با جنگنده از زیر پل سفید اهواز است؛ تا جایی که اگر در گوگل و همینطور در شبکههای اجتماعی نام «جهانبانی» و «پل اهواز» و «پل کارون» را جستجو کنیم، به این تصویر و متن بر میخوریم: «تصویری زیبا و بسیار کمیاب از رد شدن هواپیمای سپهبد نادر جهانبانی فرمانده نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی و پدر تیم آکروجت ایران از زیر پل کارون در اهواز».
برای پاسخ به این ادعا - عبور هواپیمای جهانبانی از زیر پل اهواز - باید به این نکته توجه داشت که شهر اهواز تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، دارای چهار پل بر روی رودخانه کارون بوده که تعداد این پلها در ۴ دهه گذشته، به ۹ عدد رسیده است. معروفترین آنان، به پل سفید اشتهار دارد که در سال ۱۳۱۵ ساخته شده و دارای دو دهنه یا قوس کامل برای عبور آب از زیر آن است. این همان پلی است که عنوان میشود جهانبانی با هواپیمای جنگنده از زیر آن عبور کرده است.
گفتنی است که هیچ یک از دیگر پلهای ساخته شده در حکومت پهلوی در شهر اهواز، قرابت تصویری را با آنچه درباره جهانبانی مطرح میکنند، ندارد. اولین تناقض از همین نقطه آغاز میشود؛ زیرا در عکسی که در همین ارتباط به جهانبانی منتسب شده، پلی را نشان میدهد که دارای تعداد شش دهنه اصلی یا زیرگذر برای عبور آب است.
دومین مورد به فضای پیرامون رودخانه باز میگردد که با پارک حاشیهای و محیط اطراف رودخانه کارون ایران، تفاوت انکارناپذیری دارد. سومین مورد نیز، در ارتباط با هواپیمای موجود در تصویر است که از هواپیمای «میگ» روسی است که بههیچوجه در نیروی هوایی ارتش پهلوی خریداری و به کار گرفته نشد.
ماجرا از این قرار است که عکس مورد نظر، به یکی از خلبانان نیروی هوایی شوروی به نام «والنتین پیروالوف» تعلق دارد که در تاریخ ۴ ژوئن ۱۹۶۵، یک فروند «میگ ۱۷» را در زیر دهانه مرکزی پل واقع در رودخانه «اوب» در شهر «نووسیبیرسک» به پرواز پرواز درآورد. روز گرم و آفتابی بود، ساحل مملو از مسافران بود و افسران ستاد منطقه در میان آنان بودند؛ ناگهان، هواپیما مانند یک پیکان نقرهای بهسمت دهنهٔ جلوی پل هجوم برد و بعد به سمت بالا حرکت کرد.
فاصلهٔ بین تکیهگاههای پل، ۱۲۰ متر و ارتفاع دهانه ۳۰ متر است. هواپیما با سرعت ۷۰۰ کیلومتر در ساعت وارد این «پنجره» شد. با این سرعت، حتی کمی لمس به دکمه کنترل، ارتفاع هواپیما را بر اساس متر تغییر میدهد. هواپیما فقط یک متر بالاتر از سطح آب پرواز کرد. شرایط با این واقعیت پیچیده بود که در فاصلهٔ ۹۵۰ متری پاییندست از پل مشترک، پل راهآهن بزرگراه «زاپسیب» قرار داشته و قطار از آن عبور میکرده است.
خلبان فقط پنج ثانیه فرصت داشت تا بدون برخورد به این پل ارتفاع بگیرد. این اقدام به مذاق فرماندهان عالیرتبه نظامی شوروی خوش نیامد و این خلبان از خدمت معلق شد. با این حال مدتی بعد با درخواست مردم و همکارانش، مجدد به خدمت بازگشت.
بنابراین، جریان رسانهای سلطنتطلب، برای اعتباربخشی به نادر جهانبانی، اقدام شگفتانگیز خلبان شوروی را برای خود مصادره کرده و با یک داستان ساختگی، به کاربران فضای مجازی اینطور القاء کردهاند که جهانبانی یک خلبان افسانهای بوده است.
کتک زدن سرهنگ آمریکایی توسط جهانبانی
یکی دیگر از اقداماتی که به نادر جهانبانی نسبت میدهند، کتک زدنِ یک سرهنگ آمریکایی است. این شایعه اینگونه مطرح شده که «خلبانهای آمریکایی به تیمسارهای ایرانی در دوره پهلوی احترام نمیگذاشتند؛ در یکی از موارد وقتی که تیمسار جهانبانی از هواپیمای «اف ۴» پیاده شده بود، سرهنگ آمریکایی - که رئیس دفتر مستشاری پایگاه یکم بوده است - را به دلیل احترام نگذاشتن، زیر مشت و لگد گرفته بود. فردای آن روز این اتفاق در روزنامهها انتشار یافت و غرور ملی را برانگیخت».
برای پاسخ به این ادعا نیز ابتدا باید به یاد داشته باشیم که نادر جهانبانی، خلبان «اف ۵» بوده است و امکان پرواز با «اف ۴» را نداشته؛ همچنین، آمریکاییها از قانون کاپیتولاسیون برخوردار بودند. اضافه بر آن، این موضوع هیچگاه از طرف حتی یک نفر از نظامیانی که در نیروی هوایی ارتش پهلوی خدمت کرده بودند، بیان نشده است. جالبتر آنکه این افسانه به روزنامهها اشاره دارد؛ اما هیچ روزنامهای چنین خبری منتشر نکرده است.
درواقع اگر یک سرهنگ آمریکایی در ایران کتک خورده بود، یک جنجال سیاسی به پا میشد و سر و صدای زیادی در رسانهها ایجاد میکرد. بنابراین، این اقدام نیز از سوی نادر جهانبانی هیچگاه رخ نداده و صرفاً شایعهای است برای ایجاد محبوبیتی کاذب برای جهانبانی و اقتداری ساختگی برای ارتش پهلوی.
برگرفته از کتاب «ژنرال چشمآبی» نوشتهٔ شاداب عسگری، پژوهشگر تاریخ پهلوی.
البته اگر بخواهیم در دنیای واقعی به دنبال اقدامی افتخارآفرین از سوی نظامیان ایرانی در مواجهه با آمریکاییها باشیم، میتوانیم آن را در جمهوری اسلامی ایران جستجو کنیم. بهعنوان مثال، دستگیری تفنگداران آمریکایی در خلیجفارس - توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی - که چند سال قبل صورت گرفت.
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید.
22:33 - 30 اسفند 1403
0 بازدید
