ریشه همه دشمنیها از نگاه قرآن
آیات پایانی سوره جاثیه و آغاز سوره احقاف نشان میدهد ریشه دشمنی با حق، استکبار و انکار آگاهانه حقیقت است، مسیری که سرانجام آن چیزی جز حسرت و عذاب الهی نخواهد بود.
گروه قرآن و فعالیتهای دینی خبرگزاری فارس: قرآن کریم در پایان سوره جاثیه و آغاز سوره احقاف، یکی از مهمترین ویژگیهای جبهه باطل را به تصویر میکشد، جبههای که نه از روی ناآگاهی، بلکه بر اثر تکبر، دنیاپرستی و پیروی از هواهای نفسانی، حق را انکار میکند و حتی آن را به تمسخر میگیرد.تفسیر المیزان نیز این آیات را ترسیمی روشن از سرنوشت دشمنان حقیقت میداند، کسانی که فرصت هدایت را با استهزا و لجاجت از دست دادند و در نهایت، با حقیقتی روبهرو میشوند که دیگر راه بازگشتی برایشان باقی نمانده است.روزی که همه پردهها کنار میرودآیات پایانی سوره جاثیه با توصیف صحنه قیامت آغاز میشود، روزی که هر امتی در برابر پرونده اعمال خود قرار میگیرد «وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً... كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا». این صحنه، نمایش کامل عدالت الهی است، هیچ قومی بدون دلیل محکوم نمیشود و ملاک داوری تنها اعمال ثبتشده انسانهاست.در آن روز، دیگر تبلیغات، قدرت، ثروت یا نفوذ اجتماعی ارزشی ندارد. دشمنانی که در دنیا خود را شکستناپذیر میپنداشتند، در برابر حقیقت زانو میزنند و هیچ راه گریزی پیدا نمیکنند. قرآن یادآوری میکند که تمام اعمال انسانها با دقت ثبت شده است «هَذَا كِتَابُنَا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ» گویی خود پرونده اعمال، بدون کمترین خطا علیه انسان شهادت میدهد.استهزا؛ سلاح همیشگی دشمنان حقیکی از مهمترین ویژگیهایی که قرآن برای دشمنان بیان میکند، تمسخر آیات الهی است. خداوند میفرماید که «أَفَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاسْتَكْبَرْتُمْ وَكُنْتُمْ قَوْمًا مُجْرِمِينَ».
مشکل اصلی این افراد کمبود دلیل یا نبود معجزه نبود، بلکه روحیه استکبار مانع پذیرش حقیقت میشد. آنان آیات خدا را میشنیدند، اما چون پذیرش حق با منافع و خواستههایشان سازگار نبود، به جای اندیشیدن، راه تمسخر را انتخاب میکردند.این شیوه، همواره یکی از ابزارهای جبهه باطل بوده است، هرگاه منطق و استدلال کم میآورد، به تحقیر، تمسخر و تخریب شخصیت اهل حق روی میآورد تا مردم را از حقیقت دور کند.فراموشی خدا، آغاز فراموش شدن انسانقرآن سپس از یکی از سختترین مجازاتهای الهی سخن میگوید «فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا».مقصود از «فراموش کردن» خداوند، غفلت نیست، بلکه محروم کردن انسان از رحمت و لطف الهی است. کسانی که در دنیا قیامت را نادیده گرفتند و زندگی را محدود به دنیا دانستند، در آخرت نیز از رحمت ویژه خدا بیبهره خواهند شد.این آیات نشان میدهد که دشمنی با حق، تنها یک اشتباه فکری نیست بلکه نتیجه سبک زندگی است که در آن خدا و قیامت از معادلات انسان حذف شده است.قدرت حقیقی تنها از آن خداستسوره جاثیه با ستایش پروردگار پایان مییابد «فَلِلَّهِ الْحَمْدُ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَرَبِّ الْأَرْضِ... وَلَهُ الْكِبْرِيَاءُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ».المیزان این پایانبندی را پاسخی به همه ادعاهای مستکبران میداند. کسانی که در دنیا خود را بزرگ میپنداشتند، سرانجام درمییابند که عظمت واقعی تنها از آن خداوند است و همه قدرتهای ظاهری، موقتی و ناپایدارند.این آیات به مؤمنان نیز امید میدهد که پیروزی نهایی از آنِ صاحبان قدرت ظاهری نیست، بلکه از آن پروردگار عالم است.
دشمن حقیقت از کجا آغاز میکند؟با آغاز سوره احقاف، قرآن بار دیگر منشأ حقانیت خود را یادآور میشود «تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ». این مقدمه اعلام میکند که قرآن محصول اندیشه بشر نیست، بلکه از سوی خدای شکستناپذیر و حکیم نازل شده است بنابراین مخالفت با آن، در حقیقت مخالفت با حکمت و ربوبیت الهی است.در ادامه، خداوند به هدفمند بودن آفرینش اشاره میکند و میفرماید که «مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسَمًّى». جهان بیهوده آفریده نشده و همه چیز بر مدار حق حرکت میکند اما دشمنان، از این حقیقت رویگردان هستند.بتهایی که حتی یک ذره نمیآفرینندیکی از محکمترین استدلالهای قرآن علیه جبهه شرک در آیات آغازین احقاف دیده میشود. خداوند میفرماید که «قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ».قرآن از مشرکان مطالبه دلیل میکند، اگر معبودهای شما شایسته پرستشاند، نشان دهید چه چیزی آفریدهاند یا چه سهمی در تدبیر جهان دارند.این استدلال نمونهای از برهان عقلی قرآن است، زیرا پرستش تنها شایسته موجودی است که خالق، مالک و مدبر باشد. موجودی که هیچ نقشی در آفرینش و اداره جهان ندارد، چگونه میتواند تکیهگاه انسان باشد؟
دشمنشناسی؛ شناخت ریشههای انحرافمجموع این آیات نشان میدهد که دشمنی با حق، پیش از آنکه یک تقابل نظامی یا سیاسی باشد، یک بیماری فکری و اخلاقی است. استکبار، تمسخر حقیقت، فراموشی قیامت، دلبستن به قدرتهای پوشالی و پیروی از معبودهای بیاثر، مهمترین ویژگیهای جبهه باطل به شمار میروند.در مقابل، قرآن مؤمنان را به بصیرت دعوت میکند، اینکه فریب هیاهوی دشمن را نخورند و معیار حق را در منطق، وحی و عدالت الهی جستوجو کنند. از منظر المیزان، هر جامعهای که این شاخصها را بشناسد، در برابر جنگ روانی و تبلیغات دشمن مصون خواهد ماند و میداند که سرانجام، عزت و کبریایی تنها از آن خداوند است همان خدایی که کتابش با حق نازل شده و وعده داده است که حقیقت، هرچند دیر، بر باطل پیروز خواهد شد.تلاوت این آیات را که در صفحه ۵۰۲ قرآن واقع شده است، ببینید و بشنوید.
۴ MB
01:28 - 10 تیر 1405
